Ngày cuối tuần, từ ô cửa của Dalat Palace, tôi được cận cảnh nhà Thủy Tạ, hồ Xuân Hương, đồi Cù và những cung đường nhàn du uốn lượn trên phố núi Đà Lạt; được ngắm dãy Langbiang xa mờ bồng bềnh trong mây. Khách sạn cảnh quan kiến trúc tuyệt đẹp này có tên gọi cũ là Langbian Palace, được khởi công xây dựng từ năm 1916 và khai trương sau đó 6 năm, theo kiến trúc hiện đại kết hợp trường phái cổ điển; khuôn viên rộng hơn 40,3 nghìn m2, quanh công trình là vườn hoa, cây cảnh, thảm cỏ và rừng thông. Giống những công trình kiến trúc khác đương thời, khách sạn Palace có mặt tiền hướng về núi Langbiang.
Tiến sĩ kiến trúc Emmanuel Cerise, đại diện Vùng Île-de-France tại Hà Nội, từng kể với tôi, mỗi lần đến Đà Lạt, ông ngỡ mình như cậu học trò thuở xưa đang dã ngoại về những miền quê nước Pháp. Theo ông, dấu ấn kiến trúc Pháp rất đa dạng ở Đà Lạt, bởi khi họ đặt chân đến vùng đất này và nhận ra rằng, đây là nơi có thể tái hiện một đô thị kiểu Pháp, vì không gian cảnh quan, thiên nhiên, khí hậu đều tương tự quê hương họ.
Cuối thế kỷ 19, người Pháp đã khéo chọn cao nguyên Langbiang, nơi có địa hình và điều kiện khí hậu đặc trưng để kiến tạo đô thị nghỉ dưỡng Đà Lạt. Người Pháp nổi tiếng lãng mạn và họ cần một không gian lãng mạn để xây dựng thành phố kiểu Âu theo xu hướng "hoài hương".
Đô thị đặc biệt này đã trải qua nhiều kỳ quy hoạch bài bản. Mỗi kỳ kiến tạo là một ý tưởng, nhưng đều dựa trên yếu tố cốt lõi là nghệ thuật kiến trúc kết hợp cảnh quan và tài nguyên nhân văn. Nhiều công trình kiến trúc cổ ở đây đã tạo nên biểu tượng, đan dệt thành ký ức đô thị Đà Lạt, lưu định trong trí nhớ nhiều người.
Buổi sáng, từ những ô cửa các biệt thự trên trục di sản đông-tây của đô thị Đà Lạt, ta có thể bao quát thành phố cao nguyên, với từng lớp nhà xuôi xuống thung lũng, ẩn hiện trong rừng thông và sương mù. Đến đêm, bầu trời dường như xuống thấp, lung linh những vì sao. Ở đô thị Đà Lạt, mỗi công trình, cụm công trình được sắp đặt khéo léo nhằm khai thác triệt để đặc điểm địa hình, cảnh quan thiên nhiên, tạo nên thành phố bản sắc, khó nhầm lẫn với kiến trúc ở các đô thị khác trong nước và trên thế giới.
"Có thể khẳng định, giá trị cốt lõi tạo nên thương hiệu Đà Lạt là ở các đặc thù về khí hậu, cảnh quan tự nhiên, văn hóa lịch sử và hệ thống di sản kiến trúc hiếm nơi nào có", Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam Trần Ngọc Chính cho biết.
Đà Lạt được nhìn nhận như một "Bảo tàng kiến trúc Pháp thế kỷ 20 tại Việt Nam". Đô thị cao nguyên này đang sở hữu khoảng 1.500 biệt thự, dinh thự, thánh đường cổ, được xem là mẫu hình tiêu biểu của kiến trúc Pháp cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Trong số này, có hàng trăm biệt thự nghỉ dưỡng kiều diễm, ẩn mình giữa những rừng thông, núi đồi đầy mê hoặc.
Điều độc đáo là không có sự trùng lặp kiểu dáng, mỗi công trình là một tác phẩm kiến trúc hoàn mỹ, đặt trong sự thể nghiệm những giá trị thẩm mỹ mới, trên cơ sở vừa tuân theo các nguyên tắc cục bộ đô thị kiểu Pháp, vừa phù hợp đặc điểm cảnh quan tự nhiên và văn hóa địa phương trong thiết kế các tổng thể kiến trúc đô thị.
Địa hình Đà Lạt với đặc điểm uyển chuyển, mềm mại dẫn dắt tầm nhìn hướng về dãy núi Langbiang, tạo thành cảnh quan thị giác đô thị đặc thù. Đà Lạt mang dấu ấn phong cách và ngôn ngữ kiến trúc Pháp khá rõ, nhưng ngược lại, các nhà kiến trúc này cũng chịu ảnh hưởng của đặc điểm thiên nhiên Đà Lạt. Đó là sự giao thoa tự nhiên.
Những kiến trúc ở thành phố cao nguyên được sáng tạo từ nguồn cảm hứng địa phương để tạo thành kiểu kiến trúc độc đáo, đậm bản sắc. Nghệ thuật tổ chức cảnh quan, điều kiện tự nhiên, giá trị nhân văn, cùng nghệ thuật kiến trúc công trình đã đan dệt, kiến tạo nên hình ảnh đô thị Đà Lạt.
Thông qua hình thức kiến trúc của ô cửa, có thể nhìn thấy cảnh quan bên ngoài như được lồng ghép trong các khung tranh mỹ thuật. Theo Kiến trúc sư Trần Đức Lộc, đối với nghề kiến trúc, việc chọn cảnh tạo nên những góc nhìn tốt cho bên trong công trình là điều quan trọng đối với người xem, nhất là các chủ nhân của nó. Tìm ra những kiểu dáng ô cửa thích hợp không kém phần quan trọng đối với kiến trúc sư mỗi khi thiết kế mặt ngoài một công trình.
