Trên địa bàn xã Ia Đal hiện có 24 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó cộng đồng dân tộc Tày cư trú tập trung tại thôn 1, thôn 3 và thôn Ia Đal với 94 hộ, 392 nhân khẩu. Phần lớn bà con người dân tộc Tày di cư từ các tỉnh phía bắc vào lập nghiệp trong khoảng hơn 10 năm trở lại đây, chủ yếu làm công nhân các công ty cao-su đóng chân trên địa bàn.
Dù xa quê hương, phải thích nghi với môi trường sống mới, nhưng đồng bào Tày ở Ia Đal vẫn gìn giữ được nhiều phong tục truyền thống, đặc biệt trong các dịp lễ, Tết. Tiêu biểu là trò chơi ném còn, một sinh hoạt văn hóa dân gian đậm đà bản sắc, thường được tổ chức vào dịp Tết Nguyên đán, lễ hội xuân, lễ hội xuống đồng hay các ngày hội văn hóa dân tộc. Ông Nông Văn Bàn, thôn Ia Đal cho biết: “Mỗi dịp Tết đến Xuân về, dù bận bịu mưu sinh đến đâu, bà con chúng tôi vẫn tổ chức trò chơi ném còn. Đây không chỉ là trò vui mà còn là cách để tưởng nhớ tổ tiên, cầu mong mùa màng bội thu, con cháu khỏe mạnh; đồng thời cũng là dịp để giới trẻ tìm hiểu, kết bạn, se duyên”.
Ném còn không đơn thuần là trò chơi vui Xuân mà còn là biểu tượng gắn kết cộng đồng, mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc khi thường được tổ chức gần nơi thờ cúng thần linh, mở đầu bằng nghi lễ cúng tổ tiên, trời đất để cầu may mắn và bình an. Dụng cụ chính của trò chơi gồm quả còn, một túi vải nhỏ hình cầu nhồi bông hoặc hạt thóc, bên ngoài khâu bằng vải ngũ sắc có tua dài tượng trưng cho may mắn và sinh sôi. Cột còn là cột tre cao từ 15-20m, trên đỉnh treo vòng tròn bọc giấy đỏ hoặc vải ngũ sắc, chính giữa có lỗ nhỏ là mục tiêu để người chơi ném quả còn xuyên qua.
Người chơi đứng cách cột từ 10-25m, lần lượt ném quả còn lên cao để xuyên qua vòng, người ném trúng nhiều lần nhất hoặc ném được đầu tiên sẽ thắng cuộc. Có thể tổ chức thi theo cá nhân hoặc đội nhóm. Ngoài phần thi mang tính kỹ thuật, trò chơi còn là cầu nối giao lưu, giao duyên giữa nam và nữ, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng, kết nối các thế hệ. “Các cháu nhỏ trong làng rất hứng thú khi được ông bà, bố mẹ hướng dẫn cách làm quả còn, dựng cột rồi cùng nhau thi ném. Đây cũng là cách truyền dạy văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ ngay tại nơi đất khách quê người”, chị Nông Thị Duyên, thôn 1 chia sẻ.
Trong bối cảnh hội nhập và giao thoa văn hóa ngày càng mạnh mẽ, việc gìn giữ và phát huy các trò chơi dân gian truyền thống là một yêu cầu cần thiết trong công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. Hằng năm, chính quyền xã Ia Đal và các tổ chức đoàn thể luôn tạo điều kiện để các thôn tổ chức hội ném còn, lồng ghép trong các hoạt động văn hóa, thể thao, lễ hội đầu xuân. Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Đào Anh Tuấn cho biết: “Chúng tôi xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển bền vững. Những trò chơi dân gian như ném còn không chỉ mang giá trị giải trí mà còn là sự gắn kết cộng đồng, góp phần giữ gìn bản sắc dân tộc. Xã sẽ tiếp tục tổ chức các lớp truyền dạy, hỗ trợ kinh phí tổ chức trò chơi vào các dịp lễ hội”
