Quyết định được đưa ra chỉ ít ngày sau khi bà bị cảnh sát Bỉ bắt giữ trong khuôn khổ một cuộc điều tra gây rúng động giới ngoại giao EU.
Trong thông cáo đăng trên website của Viện châu Âu, bà Mogherini khẳng định bản thân luôn nghiêm túc và liêm chính khi thực hiện nhiệm vụ. Trước đó, ngày 2/12, cảnh sát Bỉ đã tạm giữ bà Mogherini cùng ông Cesare Zegretti - Giám đốc Văn phòng Giáo dục đào tạo và Dự án thuộc Viện châu Âu; ông Stefano Sannino - một quan chức ngoại giao cấp cao của EU. Cả ba người bị điều tra về nghi vấn gian lận trong các chương trình đào tạo dành cho các nhà ngoại giao trẻ. Trong các cuộc thẩm vấn, bà Mogherini liên tục khẳng định mình hoàn toàn minh bạch trong xử lý công việc tại học viện.
Lực lượng thực thi pháp luật đã khám xét tại cơ quan ngoại giao của EU ở Brussels (Bỉ), trụ sở Văn phòng Viện châu Âu ở Bruges (Bỉ) và nhà riêng của các nghi phạm. Trọng tâm của cuộc điều tra liên quan khiếu nại về quá trình đấu thầu tại Viện châu Âu từ năm 2021-2022. Tuy nhiên, một quan chức giấu tên của trường cho biết cuộc đấu thầu đã diễn ra cách đây bốn năm và “không gây ra tranh cãi hay bê bối công khai nào”, do đó dấy lên nghi ngờ về động cơ chính trị của cuộc điều tra quy mô lớn lần này.
Theo Văn phòng Công tố viên châu Âu (EPPO), cuộc điều tra tập trung vào chương trình đào tạo kéo dài chín tháng cho các nhà ngoại giao trẻ, được EU tài trợ và giao Viện châu Âu thực hiện trong giai đoạn 2021 - 2022. EPPO đang tìm kiếm và thu thập thông tin để làm sáng tỏ nghi ngờ về việc “thông tin mật đã được chia sẻ với một ứng viên” trong quá trình đấu thầu. Trước khi khám xét, EPPO đề nghị tước quyền miễn trừ của một số nghi phạm và yêu cầu này đã được chấp thuận. Vụ bê bối gây rúng động do bà Mogherini và ông Sannino đều là những gương mặt nổi bật của ngoại giao châu Âu.
Bà Mogherini sinh năm 1973 tại Rome (Italy). Năm 2014, bà được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Ngoại giao Italy, cùng năm đó bà được giao giữ chức Đại diện cấp cao EU và Phó Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) giai đoạn 2014 - 2019, trước khi trở thành Hiệu trưởng của Viện châu Âu năm 2020. Với tư cách là người phụ trách về chính sách đối ngoại của EU, bà đã trở thành nhân vật chủ chốt trong nhiều bàn đàm phán quốc tế. Năm 2015, uy tín của bà ngày càng tăng sau khi đại diện EU trong các cuộc đàm phán về thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và Nhóm P5+1 (gồm Anh, Pháp, Trung Quốc, Nga, Mỹ và Đức).
Sau khi nhiệm kỳ kết thúc, bà Mogherini được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng tại Viện châu Âu, dù khi đó bà vướng chỉ trích về việc thiếu bằng cấp học thuật cần thiết cho vị trí này. Viện sau đại học này có trụ sở tại Bruges, nổi tiếng là nơi đào tạo và cấp chứng chỉ đạt chuẩn quốc tế cho học viên muốn tham gia vào các tổ chức EU. Viện châu Âu vừa qua đã ra thông báo cho biết đang “hợp tác toàn diện với các cơ quan chức năng vì lợi ích chung, sự minh bạch và tôn trọng quá trình điều tra”. Viện này cũng tuyên bố sẽ hỗ trợ đầy đủ và cam kết giữ vững tiêu chuẩn cao về tính minh bạch, liêm chính.
Một nghi phạm khác là ông Stefano Sannino, nhà ngoại giao người Italy từng là Tổng Thư ký Cơ quan Hành động Đối ngoại châu Âu (EEAS). Ông Stefano mới được bổ nhiệm làm Giám đốc phụ trách Cơ quan đại diện khu vực Trung Đông - Bắc Phi và vùng Vịnh (DG MENA) thuộc EC, mới thành lập đầu năm nay. Việc cả hai cùng bị bắt giữ đã tạo ra cú sốc lớn trong nội bộ EU. Người phát ngôn cơ quan ngoại giao EU - bà Anitta Hipper - xác nhận cảnh sát đã tới trụ sở ngày 2/12 và khẳng định EU đang hợp tác toàn diện trong cuộc điều tra.
Cơ quan điều tra cho biết, những cáo buộc đối với ba cựu quan chức ngoại giao hiện chủ yếu tập trung vào xác định và làm rõ dấu hiệu gian lận trong các hợp đồng công, giả thuyết về khả năng dàn xếp đấu thầu, tham nhũng, xung đột lợi ích, vi phạm bí mật nghề nghiệp. Các nhà điều tra đang rà soát lại những mốc thời gian liên quan, tài liệu và quy trình đấu thầu để làm sáng tỏ vụ việc.
