Từ những trải nghiệm "nhớ đời"…
COP30 được kỳ vọng là "COP của hành động", đặt mục tiêu thế giới phải chuyển từ cam kết sang thực thi. Tuy không đạt được các kết quả như mong muốn, kỳ Hội nghị lần này vẫn có một vài điểm sáng, trong đó vai trò của thanh, thiếu niên đã được chú trọng hơn. Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhấn mạnh tại phiên Đối thoại Thanh niên: "Đừng ngại tạo áp lực. Áp lực của các bạn chính là điều khiến hệ thống phải chuyển động".
Đoàn đại diện thanh, thiếu niên Việt Nam được hỗ trợ bởi Cục Biến đổi khí hậu và UNICEF - Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc, bao gồm Nguyễn Văn Toàn, Trần Lan Nhi và Nguyễn Xuân Hồng Anh (thành viên Mạng lưới thanh niên hành động vì khí hậu - YNet Việt Nam). Đến với COP30, Nguyễn Văn Toàn, 27 tuổi có tâm thế rất rõ ràng: "Thế hệ của chúng em không chỉ muốn được lắng nghe, mà muốn được cùng hành động để biến giải pháp thành hiện thực".
Bên cạnh những kiến thức, trải nghiệm quý báu thu nhận được từ chuyến đi, điều khiến Toàn tâm đắc chính là được giao lưu, lắng nghe ý kiến của các bạn trẻ quốc tế: "Tôi gặp Reshaa, cô ấy chỉ khoảng ngoài 20 như chúng tôi, nhưng đã trở thành đại biểu chính thức, được tham gia các buổi đàm phán đến nửa đêm, được đại diện quốc gia nêu ý kiến. Tôi thật sự khâm phục bản lĩnh ấy!".
Song, Toàn cùng nhiều bạn trẻ khác cũng cảm nhận rõ vấn đề: Tiếng nói của thanh, thiếu niên chưa thật sự được coi là một phần của quá trình ra quyết định. Những phát biểu của giới trẻ thường được xếp vào các sự kiện bên lề, nhiều ý tưởng và nhiệt huyết, nhưng chưa đủ sức nặng để tác động đến bàn đàm phán chính thức. Trỏ về, Toàn nuôi hy vọng với nỗ lực của bản thân và nhiều bạn trẻ, một ngày không xa, có thể có đại diện chính thức thanh, thiếu niên Việt Nam trong đoàn đàm phán quốc gia.
Đối với Trần Lan Nhi (24 tuổi), một thành viên khác trong đoàn YNet, ấn tượng về COP30 hiện lên sống động, đôi khi khắc nghiệt của thiên nhiên. Nhi kể: "Đang ngồi họp thì trời bất ngờ đổ mưa, sấm chớp lớn đến mức ảnh hưởng cả âm thanh của cuộc họp. Khoảnh khắc đó khiến tôi hiểu rõ rằng, những gì chúng ta bàn về khí hậu không phải chuyện xa xôi. Nó đang ở ngay đây, trong chính không gian mà chúng ta đang cố gắng bảo vệ".
Trên thực tế, theo các nghiên cứu của Liên Hợp quốc, người trẻ là nhóm chịu tác động trực tiếp và sâu sắc nhất từ biến đổi khí hậu: sinh kế bị đe dọa, chi phí sinh hoạt tăng, sức khỏe bị ảnh hưởng, thiên tai ngày càng dồn dập. Điều này lý giải vì sao 90% trong số hơn 400 bạn trẻ tham gia khảo sát của Y-Net cho biết họ quan tâm đến môi trường. Tuy vậy, khoảng cách giữa quan tâm và hành động vẫn rất lớn, phần vì thiếu kiến thức nền tảng, phần vì thiếu mạng lưới hỗ trợ hoặc không biết phải bắt đầu từ đâu.
… tới những kế hoạch dài hơi
Trên thực tế, những năm gần đây, Nhà nước đã mở rộng các sự kiện, các kênh để lắng nghe, ghi nhận phản hồi từ thanh niên về các vấn đề "nóng" của xã hội, như: Diễn đàn quốc gia "Chính sách đối với thanh niên xung phong, thanh niên tình nguyện" (năm 2024), nơi thanh niên và tổ chức thanh niên có thể nêu nguyện vọng, kiến nghị về chính sách. Các chương trình đối thoại cấp cao như chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên Việt Nam 2025, tạo nên diễn đàn để hàng trăm thanh niên đại diện cho hơn 20 triệu bạn trẻ cả nước, có thể chuyển tải thông điệp đến được với lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành.
Thông qua cơ hội được làm việc cùng Cục Biến đổi khí hậu và UNICEF, đồng thời lắng nghe nhiều băn khoăn và chia sẻ của nhóm các bạn trẻ quan tâm đến môi trường, Trần Lan Nhi cho rằng thay vì chỉ chờ đợi được lắng nghe ý kiến, thanh, thiếu niên cũng cần chủ động hơn, hành động quyết liệt hơn để khẳng định mình.
"Tôi nhận thấy các bạn trẻ đang thực hiện dự án môi trường dựa trên trải nghiệm và quan điểm cá nhân khá nhiều. Để nhận được hỗ trợ từ Nhà nước, hay thu hút tài trợ tốt hơn các bạn nên tìm hiểu trước về các chính sách, các mục tiêu mà cơ quan quản lý địa phương đang quan tâm", Lan Nhi chia sẻ.
Nửa cuối năm 2025, Việt Nam trải qua hàng loạt thiên tai lớn chưa từng có. Chỉ trong thời gian ngắn, bão nối bão, lũ chồng lũ, ngập sâu ở những nơi lâu nay vốn an toàn. Chính vì thế, thông điệp của Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành tại phiên khai mạc COP30 về sáng kiến "Cảnh báo sớm cho tất cả" (EW4All) trở nên đặc biệt cấp thiết. Nếu các bạn trẻ nắm bắt được thông tin này một cách nhanh chóng, triển khai dự án phù hợp, có thể thuận lợi hơn trong thu hút nguồn lực hỗ trợ.
Trao đổi với Nhân Dân cuối tuần, Hồng Anh (23 tuổi), điều phối viên Tuần lễ Thanh niên Việt Nam về Khí hậu (YCAW), nêu quan điểm: "Cùng là thanh, thiếu niên, nhưng chúng em khác nhau về hoàn cảnh, giới, tuổi, vùng miền, dân tộc. Bạn ở thành phố lo về ô nhiễm không khí, nhưng bạn vùng nông thôn quan tâm đến gieo trồng và nước tưới. Vậy nên, giải pháp khí hậu phải phản ánh được sự đa dạng ấy".
Nhóm thanh niên Y-Net cũng nhấn mạnh đến việc cần có cách tiếp cận truyền thông mới. Thay vì nói với người trẻ rằng, bảo vệ môi trường là phải hy sinh thói quen, phải từ bỏ tiện ích, thì hãy truyền thông theo hướng gắn với lợi ích thiết thực. Chẳng hạn như, việc làm xanh, những nghề nghiệp vừa mang lại thu nhập tốt vừa tạo tác động tích cực cho hành tinh, sẽ mang lại hiệu quả hơn trong tiếp cận thanh niên hiện nay. Trong Tuần lễ Thanh niên Việt Nam về Khí hậu, một trong những hoạt động thu hút được nhiều sự quan tâm của các bạn trẻ chính là gian hàng giới thiệu, trải nghiệm việc làm xanh. Điều đó cho thấy, các bạn trẻ hôm nay mong muốn tìm hiểu thông tin và kiến thức về lĩnh vực mới với nhiều không gian phát triển hơn ■
