Men theo con đường quanh co dẫn vào bản Cù, xã Chiêu Lưu, chúng tôi dừng lại trước những bậc thang màu đỏ dẫn lên Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ. Nhà bia tọa lạc trên một ngọn đồi, lưng tựa vào vách núi, mặt hướng ra dòng sông Nậm Mộ.
Với kiến trúc một tầng, hai mái, hình lục giác đều, cao hơn 7 mét, nhà bia nổi bật giữa không gian núi rừng miền biên viễn. Bia ghi danh 16 liệt sĩ được chế tác bằng đá granit đen, khắc chữ chìm, lưu danh tên tuổi những người con của quê hương đã xả thân vì nghĩa nước.
Không chỉ có nhà bia, toàn bộ không gian tưởng niệm được đầu tư đồng bộ với 7 hạng mục gồm sân hành lễ, hệ thống bậc lên xuống được cải tạo từ 62 bậc cũ, cổng, hàng rào, hệ thống điện, chống sét và cảnh quan cây xanh. Tất cả tạo nên một không gian trang nghiêm nhưng gần gũi với thiên nhiên, hài hòa với bản sắc văn hóa dân tộc ở địa phương.
Nhưng điều làm nên giá trị đặc biệt không nằm ở kiến trúc, mà là những con người góp phần xây dựng nên công trình ý nghĩa này.
Xã Chiêu Lưu, mảnh đất miền biên viễn phía tây tỉnh Nghệ An, có 16 người con ưu tú đã ngã xuống trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và trong thời bình. Thế nhưng, suốt một thời gian dài, nơi tưởng niệm liệt sĩ thiếu sự chăm sóc, xuống cấp, khiến việc tri ân chưa trọn vẹn. Từ những trăn trở đó, ý tưởng xây dựng một nhà bia khang trang, vững chãi đã hình thành.
Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, kể: Năm 2024, theo đề nghị của đồng chí Nguyễn Viết Hùng, nguyên Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Kỳ Sơn (trước khi có chuyển đổi chính quyền 2 cấp), ông cùng Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ tỉnh Nghệ An và một số doanh nghiệp, nhà hảo tâm đã về địa phương khảo sát. Tại đây, đài tưởng niệm liệt sĩ đã xuống cấp nghiêm trọng, hoang phế, không có người chăm nom, hương khói.
Các phần mộ liệt sĩ đã được an táng trong các nghĩa trang của các gia đình, khiến không gian tưởng niệm chung càng thêm trống vắng. Ước mong có một nơi để các thế hệ cùng tưởng niệm, tri ân các anh hùng liệt sĩ ngày càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, là một trong những xã nghèo nhất vùng biên giới tỉnh Nghệ An, chính quyền và nhân dân xã Chiêu Lưu không đủ nguồn lực để tự thực hiện.
Thấu hiểu những thiếu thốn, gian khó, đặc biệt là sự thiếu vắng nơi hương khói, thờ cúng các liệt sĩ nơi đây, ni trưởng Thích Diệu Hương, Phó Ban Trị sự Thành Hội Phật giáo Hải Phòng, Trụ trì Chùa Phong Hanh (phường Hải Dương, thành phố Hải Phòng) đã phát tâm đóng góp gần 1 tỷ đồng.
“Không chỉ góp phần xây dựng nên công trình đầy ý nghĩa này, ni trưởng còn lan tỏa tấm lòng tri ân đến gần 2.000 Mẹ Việt Nam Anh hùng còn sống trên cả nước, với món quà 1 triệu đồng/mẹ nhân dịp Tết Bính Ngọ 2026”, Trung tướng Hoàng Khánh Hưng chia sẻ thêm.
Công trình Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ xã Chiêu Lưu do Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam và Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ tỉnh Nghệ An làm chủ đầu tư, quản lý, được triển khai từ ngày 20/1/2026 và hoàn thành ngày 20/4/2026, đúng vào dịp tháng 4 lịch sử, kỷ niệm 51 năm giải phóng miền nam, thống nhất đất nước, với tổng kinh phí hơn một tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa và đóng góp của địa phương.
Trong quá trình thi công, công trình gặp không ít khó khăn do thời tiết khắc nghiệt, nguồn vật liệu khan hiếm, giá cả biến động. Tuy nhiên, đơn vị thi công là Công ty Trách nhiệm hữu hạn cơ khí và xây dựng Kiều Oanh vẫn nỗ lực khắc phục, quyết tâm thực hiện đúng cam kết, bảo đảm đúng tiến độ và chất lượng.
Hơn thế nữa, đơn vị thi công còn tự nguyện đóng góp thêm cây xanh, nhân công và các hạng mục tạo cảnh quan, với tổng trị giá gần 70 triệu đồng. Cùng với đó, đơn vị tư vấn thiết kế cũng tự nguyện không nhận kinh phí để thể hiện tấm lòng tri ân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Bên cạnh nỗ lực của đơn vị thi công, quá trình triển khai công trình còn ghi nhận sự vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm của cơ quan chủ quản, chủ đầu tư, cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương.
Với vai trò chủ đầu tư, Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ tỉnh Nghệ An đã chủ động trong công tác tổ chức thực hiện; thường xuyên phối hợp, kiểm tra, đôn đốc các đơn vị liên quan; kịp thời báo cáo, đề xuất tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bảo đảm công trình được triển khai đúng mục tiêu, tiến độ và yêu cầu đề ra.
Cấp ủy, chính quyền xã Chiêu Lưu quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao; phối hợp chặt chẽ trong công tác giải phóng mặt bằng, tạo điều kiện thuận lợi để công trình sớm hoàn thành.
Trong những ngày nắng nóng gay gắt, khi nguồn nước thi công thiếu hụt, nhiều hộ dân đã tự nguyện nhường nước sinh hoạt cho công trình. Có những thời điểm vật liệu và nhân công khan hiếm, một số gia đình đã tạm dừng việc xây dựng nhà riêng, để ưu tiên nguồn lực cho công trình Nhà bia tưởng niệm.
Những việc làm thầm lặng nhưng đầy ý nghĩa đó đã góp phần quan trọng giúp công trình bảo đảm đúng tiến độ, yêu cầu đồng thời thể hiện rõ tấm lòng tri ân sâu sắc và trách nhiệm của nhân dân đối với các anh hùng liệt sĩ.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Chiêu Lưu Lô Văn Thái cho biết đây là công trình tri ân liệt sĩ và không gian tâm linh duy nhất của xã, đáp ứng nguyện vọng tha thiết bấy lâu của chính quyền và nhân dân địa phương, có một nơi đàng hoàng để tưởng nhớ và tri ân các anh hùng liệt sĩ.
Theo Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, cả nước hiện có gần 1,2 triệu liệt sĩ, và mỗi công trình tri ân như thế này là một “điểm tựa tinh thần” cho các gia đình và cộng đồng.
Ông bày tỏ mong muốn Nhà bia tưởng niệm xã Chiêu Lưu sẽ trở thành “địa chỉ đỏ”, nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ, nơi để mỗi người dân bày tỏ lòng biết ơn và tự hào dân tộc.
