Nhầm lẫn bệnh, tự mua thuốc làm tăng nguy cơ biến chứng
Theo số liệu Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) thành phố Huế tổng hợp từ Bệnh viện Da liễu thành phố Huế, từ tháng 9 đến giữa tháng 10/2026, có 118 trường hợp viêm da tiếp xúc kích ứng do kiến ba khoang đến khám và điều trị, trong khi cùng kỳ năm 2025 ghi nhận 33 trường hợp.
Ông Thái Văn Tuấn, Giám đốc CDC thành phố Huế, cho biết kiến ba khoang thường xuất hiện nhiều từ tháng 9 đến tháng 11, trùng với thời điểm mưa bão và thu hoạch lúa. Khi đồng ruộng ngập nước, môi trường sống thay đổi, loài côn trùng này có xu hướng di chuyển vào khu dân cư. Ánh sáng đèn điện ban đêm cũng thu hút chúng vào nhà ở, chung cư và ký túc xá sinh viên. Tại Huế, kiến ba khoang được ghi nhận xuất hiện với mật độ cao ở một số khu dân cư thuộc các phường Vỹ Dạ, Trường An và Xuân Phú.
Tổn thương da xảy ra khi da tiếp xúc với chất độc pederin được giải phóng từ cơ thể kiến ba khoang khi chúng bị đập, chà xát hoặc nghiền nát. Vùng da bị ảnh hưởng thường đỏ thành đám hoặc vệt dài, kèm cảm giác bỏng rát, ngứa ngáy; sau khoảng 12-36 giờ có thể xuất hiện mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ. Nếu gãi hoặc làm vỡ mụn, tổn thương có thể lan rộng, viêm loét, bội nhiễm và để lại sẹo. Khi độc tố tiếp xúc với mắt, người bệnh còn có nguy cơ sưng nề, viêm kết mạc, ảnh hưởng thị lực.
Bác sĩ Hoàng Đức Yên, Trưởng khoa Da liễu, Bệnh viện Trung ương Huế cơ sở 2, cho biết người dân đã nhận biết nhiều hơn về viêm da do kiến ba khoang nhưng vẫn nhầm lẫn với bệnh khác và tự mua thuốc điều trị. Tổn thương có thể bị nhầm với zona thần kinh hoặc bệnh nấm da, dẫn đến việc sử dụng thuốc kháng virus như acyclovir, thuốc chống nấm như ketoconazol, clotrimazol không đúng chỉ định. Tự ý bôi kem chứa corticoid hoặc các loại thuốc mỡ không phù hợp cũng có thể khiến da bị kích ứng, làm bệnh diễn biến phức tạp hơn.
Chủ động phòng tránh, xử lý đúng cách
Theo bác sĩ Yên, việc điều trị phải căn cứ vào mức độ tổn thương, vị trí da bị ảnh hưởng và đặc điểm người bệnh. Những vùng da nhạy cảm như mặt, cơ quan sinh dục và da trẻ em cần được lưu ý. Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú cũng cần được cân nhắc riêng khi sử dụng thuốc. Người bệnh vì vậy không nên tự chẩn đoán, mua thuốc theo triệu chứng mà cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.
Ông Thái Văn Tuấn khuyến cáo, khi phát hiện kiến ba khoang trên da, người dân cần bình tĩnh, nhẹ nhàng thổi bay hoặc dùng giấy gạt côn trùng ra khỏi cơ thể, không đập hay chà xát trực tiếp. Nếu nghi ngờ da tiếp xúc với dịch độc, cần nhanh chóng rửa sạch bằng xà phòng dịu nhẹ và nước sạch. Không gãi, làm vỡ mụn nước hoặc tự ý bôi thuốc, đắp lá chưa được kiểm chứng.
Để hạn chế kiến ba khoang xâm nhập nhà ở, người dân cần vệ sinh nhà cửa, phát quang bụi rậm, lắp lưới chống côn trùng tại cửa sổ và cửa ra vào. Ban đêm, nên hạn chế mở cửa khi bật đèn; kiểm tra quần áo, khăn mặt, chăn màn trước khi sử dụng. Khi làm việc ngoài trời, nên mặc quần áo dài tay và sử dụng găng tay. Ở những khu vực kiến ba khoang xuất hiện với mật độ cao, việc xử lý bằng hóa chất cần tuân thủ hướng dẫn chuyên môn, bảo đảm an toàn, không tự ý phun trong không gian sinh hoạt.
Bác sĩ Hoàng Đức Yên khuyến cáo người dân đến cơ sở y tế hoặc chuyên khoa da liễu khi xuất hiện vùng da đỏ, bỏng rát, nổi mụn nước hoặc mụn mủ nghi do kiến ba khoang, nhất là khi tổn thương lan rộng hoặc ở quanh mắt. Thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và lựa chọn cách điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ viêm loét, bội nhiễm và để lại sẹo.
