Còn nhiều khoảng trống trong chăm sóc sức khỏe tâm thần

Sức khỏe tâm thần đang dần được nhìn nhận đúng mức hơn trong đời sống hiện đại, khi áp lực công việc, gia đình và biến động xã hội ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, hiện hệ thống chăm sóc vẫn tồn tại những khoảng trống, đặc biệt ở năng lực thực hành của đội ngũ chuyên gia tuyến đầu.

Bác sĩ Viện Sức khỏe tâm thần quốc gia trao đổi cùng các bệnh nhân điều trị rối loạn giấc ngủ.
Bác sĩ Viện Sức khỏe tâm thần quốc gia trao đổi cùng các bệnh nhân điều trị rối loạn giấc ngủ.

Theo báo cáo của Bộ Y tế tại Hội nghị tăng cường hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần (2023), Việt Nam có khoảng 14,9% dân số tương đương gần 15 triệu người đang gặp phải 10 rối loạn tâm thần phổ biến. Trong đó, trầm cảm và lo âu chiếm tỷ lệ cao nhất, khoảng 5,4% dân số.

Dù nhu cầu ngày càng lớn, hệ thống nhân lực chuyên môn vẫn chưa đáp ứng kịp, cả về số lượng lẫn chiều sâu chuyên môn. Việt Nam hiện có khoảng 1.000 bác sĩ tâm thần, tương đương gần 1 bác sĩ/100.000 dân – thấp hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là 3,96/100.000 dân (WHO, 2022).

Về tâm lý lâm sàng, số lượng chuyên gia được đào tạo bài bản và có khả năng thực hành trong môi trường y khoa còn hạn chế, dẫn đến tình trạng quá tải ở tuyến trung ương và thiếu hụt tại địa phương.

z7731451476264-80e72bfcfe98c868b2fdcaec6785dfaa.jpg
Xu hướng đào tạo kiến thức tâm thần hiện nay đang dịch chuyển theo hướng thực hành hóa, tăng cường phân tích ca bệnh và thúc đẩy phối hợp đa chuyên khoa.

Trong bối cảnh đó, một xu hướng ngày càng rõ nét là người dân tìm đến tham vấn tâm lý như điểm tiếp cận đầu tiên khi gặp khó khăn về tinh thần. Điều này khiến các chuyên gia tâm lý trở thành “cửa ngõ” quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Tuy nhiên, vai trò này cũng đi kèm với nhiều thách thức. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp gặp khó khăn trong việc phân biệt giữa phản ứng tâm lý thông thường và các rối loạn cần can thiệp y khoa. Những tình trạng như rối loạn lưỡng cực, loạn thần giai đoạn sớm hoặc các vấn đề liên quan đến tổn thương thần kinh có thể bị nhận diện chậm hoặc chưa chính xác.

Tiến sĩ, bác sĩ Ngô Thị Thanh Hương, cố vấn cao cấp-đồng sáng lập dự án sức khỏe tinh thần Safe and Sound - Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế chia sẻ, hơn 10 năm làm việc trong vai trò của 1 bác sĩ tâm thần và chuyên gia tâm lý, bà nhận thấy một khó khăn rất phổ biến trong thực hành lâm sàng: nhận diện đúng bản chất vấn đề của thân chủ, đặc biệt ở những trường hợp nằm “giữa ranh giới” tâm lý và tâm thần.

z7731418412214-59b7a515f41e683330607c146d21032c.jpg
Tiến sĩ, bác sĩ Ngô Thị Thanh Hương.

"Nhiều ca ban đầu có vẻ chỉ là stress, lo lắng hay kém thích nghi, nhưng theo thời gian lại bộc lộ các dấu hiệu của rối loạn khí sắc, rối loạn lo âu nặng, thậm chí là giai đoạn sớm của loạn thần. Nếu thiếu kiến thức nền tảng về tâm thần, chúng ta rất dễ bỏ sót tín hiệu quan trọng hoặc đánh giá thấp mức độ nguy cơ", bác sĩ Hương nói.

Bên cạnh đó, sự thiếu thống nhất về ngôn ngữ chuyên môn giữa các lĩnh vực, từ tâm lý học đến tâm thần học cũng ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp trong điều trị, đặc biệt ở những ca cần kết hợp trị liệu tâm lý và dùng thuốc.

Các chuyên gia nhận định, trong lĩnh vực này, đào tạo không thể dừng lại ở kiến thức nền tảng. Sự thay đổi liên tục của các tiêu chuẩn chẩn đoán, cùng với tiến bộ trong nghiên cứu não bộ và hành vi, đòi hỏi người làm nghề phải liên tục cập nhật và nâng cao năng lực thực hành.

Theo Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Văn Công, Viện trưởng của Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế, trong bối cảnh nhu cầu hỗ trợ sức khỏe tâm thần ngày càng gia tăng, vai trò của các chuyên gia tâm lý ở tuyến tiếp cận ban đầu trở nên đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, để bảo đảm chất lượng hỗ trợ, người làm nghề không chỉ dừng lại ở kiến thức nền tảng, mà cần có khả năng nhận diện sớm các dấu hiệu nguy cơ và hiểu rõ khi nào cần phối hợp cùng bác sĩ tâm thần hoặc chuyển tuyến.

“Việc tăng cường đào tạo kiến thức tâm thần kết hợp cùng tâm lý theo hướng gắn với thực hành, đặc biệt là thông qua các tình huống lâm sàng cụ thể, sẽ giúp người làm chuyên môn nâng cao năng lực đánh giá và ra quyết định. Đây là yếu tố quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn cho người được hỗ trợ”, bác sĩ Công nhấn mạnh.

z7731451486630-09c97437a8515b2dcc247ee6cceac485.jpg
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Văn Công, Viện trưởng của Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế.

Đáng chú ý, xu hướng đào tạo hiện nay đang dịch chuyển theo hướng thực hành hóa, tăng cường phân tích ca bệnh và thúc đẩy phối hợp đa chuyên khoa. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành.

Chăm sóc sức khỏe tâm thần vốn là một quá trình dài hạn, đòi hỏi sự tham gia của nhiều lĩnh vực, từ y tế, giáo dục đến công tác xã hội. Trong đó, đội ngũ chuyên gia tâm lý giữ vai trò then chốt ở giai đoạn tiếp cận ban đầu và đồng hành lâu dài cùng người bệnh. Việc nâng cao năng lực cho lực lượng này không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ, mà còn góp phần bảo đảm an toàn và quyền lợi cho người được hỗ trợ.

Trong bối cảnh nhu cầu ngày càng gia tăng, đầu tư cho đào tạo bài bản, cập nhật và gắn với thực tiễn đang trở thành một yêu cầu cấp thiết, hướng tới xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần chuyên nghiệp, hiệu quả và bền vững.

Có thể bạn quan tâm

Bảo hiểm xã hội giúp người dân giảm gánh nặng khi khám chữa bệnh. (Ảnh A.T)

Bắc Ninh: Tăng cường kiểm soát quy trình, bảo đảm quyền lợi người tham gia bảo hiểm y tế

Trước phản ánh người dân đã đóng tiền mua thẻ bảo hiểm y tế nhưng chưa ghi nhận gia hạn trên hệ thống, Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Ninh đã khẩn trương phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức rà soát, chấn chỉnh sai phạm, đồng thời khuyến nghị, hướng dẫn các biện pháp để người tham gia bảo hiểm bảo vệ quyền lợi của mình. 

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Quốc Thái, Phó Viện trưởng Viện Tim mạch và ê-kíp thực hiện kỹ thuật TAVI cho người bệnh. (Ảnh: BVCC)

Lần đầu thực hiện TAVI tại Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình, cứu người bệnh 80 tuổi hẹp van tim nặng

Lần đầu tiên, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình thực hiện thành công kỹ thuật thay van động mạch chủ qua đường ống thông (TAVI) cho người bệnh 80 tuổi bị hẹp khít van động mạch chủ, suy tim và nhiều bệnh nền. Thành công này mở thêm cơ hội tiếp cận kỹ thuật tim mạch chuyên sâu cho người dân ngay tại địa phương.

Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình - nơi tiếp nhận và điều trị cho người bệnh đến từ nhiều địa phương trong tỉnh và khu vực lân cận.

Bước tiến mới trong phẫu thuật gan tại Ninh Bình

Các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình vừa thực hiện thành công ca phẫu thuật nội soi cắt gan trung tâm cho bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào gan trên nền xơ gan do viêm gan B. Đây là kỹ thuật chuyên sâu, có độ khó cao trong phẫu thuật gan mật, hiện mới được triển khai tại một số trung tâm có nhiều kinh nghiệm.

Nhiều đồng bào dân tộc thiểu số Raglai đến khám bệnh, theo dõi sức khỏe tại điểm Trạm Y tế Phước Kháng thuộc Trạm Y tế xã Thuận Bắc, tỉnh Khánh Hòa. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Khánh Hòa nâng chất lượng chăm sóc sức khỏe cho đồng bào dân tộc thiểu số

Từ những điểm trạm giữa vùng khó, cán bộ y tế đang từng ngày đưa dịch vụ chăm sóc sức khỏe đến gần hơn với đồng bào dân tộc thiểu số. Nhưng để tuyến y tế cơ sở thật sự trở thành “lá chắn” đầu tiên bảo vệ sức khỏe cộng đồng, không chỉ có sự tận tâm của người thầy thuốc, mà cần một nền tảng đủ mạnh về nhân lực, cơ sở vật chất.

Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Lạt chính thức đưa vào hoạt động đơn nguyên thận nhân tạo. (Ảnh: MAI VĂN BẢO)

Lâm Đồng: Khai trương đơn nguyên thận nhân tạo tại Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Lạt

Sáng 11/8, tại phường Xuân Hương-Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Lạt - thành viên Tập đoàn Y khoa Hoàn Mỹ, chính thức khai trương và đưa vào hoạt động đơn nguyên thận nhân tạo, góp phần đáp ứng nhu cầu điều trị suy thận mạn, đồng thời mang đến cho người dân thêm lựa chọn điều trị thuận tiện tại địa phương.

Kính áp tròng ngày nay không đơn thuần là một sản phẩm mang tính thẩm mỹ mà đã trở thành một trong những giải pháp hỗ trợ điều chỉnh thị lực được nhiều người lựa chọn. (Ảnh: Anh Thư)

Bảo vệ thị lực cho thế hệ trẻ: Yêu cầu cấp thiết trong thời đại số

Không phải đến khi nhìn mờ, nhức mắt hay độ cận tăng mới cần quan tâm đến thị lực. Trong một xã hội mà đôi mắt phải làm việc nhiều hơn cùng màn hình, công việc và nhịp sống hiện đại, chăm sóc thị lực đang dần chuyển từ tâm thế “có vấn đề mới xử lý” sang chủ động phòng ngừa, theo dõi và lựa chọn giải pháp phù hợp.

Quang cảnh Hội nghị khoa học toàn quốc về Công nghệ Sinh học 2026. (Ảnh: Ban Tổ chức cung cấp)

Tiếp tục nghiên cứu tối ưu nuôi cấy tế bào gốc trung mô thúc đẩy các liệu pháp y học tái tạo

Tại hội nghị khoa học toàn quốc về Công nghệ Sinh học 2026 vừa diễn ra tại thành phố Đà Nẵng, Viện Nghiên cứu Ứng dụng Công nghệ Tế bào Mescells có báo cáo chuyên sâu về “Phân tích một số thông số quy trình trọng yếu trong nuôi cấy tế bào gốc trung mô bằng mô hình động học tăng trưởng”.

Trung tâm Y tế khu vực Đoan Hùng nơi diễn ra sự cố y khoa khiến một bệnh nhi tử vong.

Sở Y tế Phú Thọ thông tin về sự cố y khoa khiến một bệnh nhi tử vong

Liên quan trường hợp bệnh nhi tử vong sau phẫu thuật viêm ruột thừa tại Trung tâm Y tế khu vực Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Phú Thọ Nguyễn Giang Long thông tin, ngay sau khi sự cố xảy ra, Sở Y tế đã thành lập đoàn kiểm tra để đánh giá toàn diện quá trình tiếp nhận, thăm khám, phẫu thuật tại Trung tâm.

Lãnh đạo Bộ Y tế chúc mừng Cục quản lý Dược nhân kỷ niệm 30 năm thành lập.

Quy mô thị trường dược phẩm Việt Nam đạt 7 tỷ USD

Qua 30 năm xây dựng và phát triển, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) đã khẳng định vai trò là cơ quan tham mưu quan trọng trong quản lý nhà nước về thuốc, nguyên liệu làm thuốc và mỹ phẩm; tích cực tham gia xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách và pháp luật; góp phần bảo đảm cung ứng thuốc có chất lượng, an toàn, hiệu quả...

Quang cảnh buổi phát động thực hiện chiến dịch 90 ngày đêm.

Vĩnh Long phát động chiến dịch 90 ngày đêm khám sức khỏe toàn dân

Chiều 7/8, Sở Y tế tỉnh Vĩnh Long tổ chức Lễ phát động Chiến dịch 90 ngày đêm cao điểm tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho toàn thể nhân dân trên địa bàn. Đây là bước đi mang tính đột phá nhằm chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế.