Còn nhiều khoảng trống trong chăm sóc sức khỏe tâm thần

Sức khỏe tâm thần đang dần được nhìn nhận đúng mức hơn trong đời sống hiện đại, khi áp lực công việc, gia đình và biến động xã hội ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, hiện hệ thống chăm sóc vẫn tồn tại những khoảng trống, đặc biệt ở năng lực thực hành của đội ngũ chuyên gia tuyến đầu.

Bác sĩ Viện Sức khỏe tâm thần quốc gia trao đổi cùng các bệnh nhân điều trị rối loạn giấc ngủ.
Bác sĩ Viện Sức khỏe tâm thần quốc gia trao đổi cùng các bệnh nhân điều trị rối loạn giấc ngủ.

Theo báo cáo của Bộ Y tế tại Hội nghị tăng cường hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần (2023), Việt Nam có khoảng 14,9% dân số tương đương gần 15 triệu người đang gặp phải 10 rối loạn tâm thần phổ biến. Trong đó, trầm cảm và lo âu chiếm tỷ lệ cao nhất, khoảng 5,4% dân số.

Dù nhu cầu ngày càng lớn, hệ thống nhân lực chuyên môn vẫn chưa đáp ứng kịp, cả về số lượng lẫn chiều sâu chuyên môn. Việt Nam hiện có khoảng 1.000 bác sĩ tâm thần, tương đương gần 1 bác sĩ/100.000 dân – thấp hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là 3,96/100.000 dân (WHO, 2022).

Về tâm lý lâm sàng, số lượng chuyên gia được đào tạo bài bản và có khả năng thực hành trong môi trường y khoa còn hạn chế, dẫn đến tình trạng quá tải ở tuyến trung ương và thiếu hụt tại địa phương.

z7731451476264-80e72bfcfe98c868b2fdcaec6785dfaa.jpg
Xu hướng đào tạo kiến thức tâm thần hiện nay đang dịch chuyển theo hướng thực hành hóa, tăng cường phân tích ca bệnh và thúc đẩy phối hợp đa chuyên khoa.

Trong bối cảnh đó, một xu hướng ngày càng rõ nét là người dân tìm đến tham vấn tâm lý như điểm tiếp cận đầu tiên khi gặp khó khăn về tinh thần. Điều này khiến các chuyên gia tâm lý trở thành “cửa ngõ” quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Tuy nhiên, vai trò này cũng đi kèm với nhiều thách thức. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp gặp khó khăn trong việc phân biệt giữa phản ứng tâm lý thông thường và các rối loạn cần can thiệp y khoa. Những tình trạng như rối loạn lưỡng cực, loạn thần giai đoạn sớm hoặc các vấn đề liên quan đến tổn thương thần kinh có thể bị nhận diện chậm hoặc chưa chính xác.

Tiến sĩ, bác sĩ Ngô Thị Thanh Hương, cố vấn cao cấp-đồng sáng lập dự án sức khỏe tinh thần Safe and Sound - Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế chia sẻ, hơn 10 năm làm việc trong vai trò của 1 bác sĩ tâm thần và chuyên gia tâm lý, bà nhận thấy một khó khăn rất phổ biến trong thực hành lâm sàng: nhận diện đúng bản chất vấn đề của thân chủ, đặc biệt ở những trường hợp nằm “giữa ranh giới” tâm lý và tâm thần.

z7731418412214-59b7a515f41e683330607c146d21032c.jpg
Tiến sĩ, bác sĩ Ngô Thị Thanh Hương.

"Nhiều ca ban đầu có vẻ chỉ là stress, lo lắng hay kém thích nghi, nhưng theo thời gian lại bộc lộ các dấu hiệu của rối loạn khí sắc, rối loạn lo âu nặng, thậm chí là giai đoạn sớm của loạn thần. Nếu thiếu kiến thức nền tảng về tâm thần, chúng ta rất dễ bỏ sót tín hiệu quan trọng hoặc đánh giá thấp mức độ nguy cơ", bác sĩ Hương nói.

Bên cạnh đó, sự thiếu thống nhất về ngôn ngữ chuyên môn giữa các lĩnh vực, từ tâm lý học đến tâm thần học cũng ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp trong điều trị, đặc biệt ở những ca cần kết hợp trị liệu tâm lý và dùng thuốc.

Các chuyên gia nhận định, trong lĩnh vực này, đào tạo không thể dừng lại ở kiến thức nền tảng. Sự thay đổi liên tục của các tiêu chuẩn chẩn đoán, cùng với tiến bộ trong nghiên cứu não bộ và hành vi, đòi hỏi người làm nghề phải liên tục cập nhật và nâng cao năng lực thực hành.

Theo Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Văn Công, Viện trưởng của Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế, trong bối cảnh nhu cầu hỗ trợ sức khỏe tâm thần ngày càng gia tăng, vai trò của các chuyên gia tâm lý ở tuyến tiếp cận ban đầu trở nên đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, để bảo đảm chất lượng hỗ trợ, người làm nghề không chỉ dừng lại ở kiến thức nền tảng, mà cần có khả năng nhận diện sớm các dấu hiệu nguy cơ và hiểu rõ khi nào cần phối hợp cùng bác sĩ tâm thần hoặc chuyển tuyến.

“Việc tăng cường đào tạo kiến thức tâm thần kết hợp cùng tâm lý theo hướng gắn với thực hành, đặc biệt là thông qua các tình huống lâm sàng cụ thể, sẽ giúp người làm chuyên môn nâng cao năng lực đánh giá và ra quyết định. Đây là yếu tố quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn cho người được hỗ trợ”, bác sĩ Công nhấn mạnh.

z7731451486630-09c97437a8515b2dcc247ee6cceac485.jpg
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Văn Công, Viện trưởng của Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế.

Đáng chú ý, xu hướng đào tạo hiện nay đang dịch chuyển theo hướng thực hành hóa, tăng cường phân tích ca bệnh và thúc đẩy phối hợp đa chuyên khoa. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành.

Chăm sóc sức khỏe tâm thần vốn là một quá trình dài hạn, đòi hỏi sự tham gia của nhiều lĩnh vực, từ y tế, giáo dục đến công tác xã hội. Trong đó, đội ngũ chuyên gia tâm lý giữ vai trò then chốt ở giai đoạn tiếp cận ban đầu và đồng hành lâu dài cùng người bệnh. Việc nâng cao năng lực cho lực lượng này không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ, mà còn góp phần bảo đảm an toàn và quyền lợi cho người được hỗ trợ.

Trong bối cảnh nhu cầu ngày càng gia tăng, đầu tư cho đào tạo bài bản, cập nhật và gắn với thực tiễn đang trở thành một yêu cầu cấp thiết, hướng tới xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần chuyên nghiệp, hiệu quả và bền vững.

Có thể bạn quan tâm

Thạc sĩ Tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang tư vấn cho bạn trẻ. (Ảnh: NVCC)

Khi con tìm đến nhóm “ghét bố mẹ”, cha mẹ cần làm gì?

Một nhóm Facebook có khoảng 100.000 thành viên cùng chia sẻ cảm giác “ghét bố mẹ”, không được thấu hiểu hoặc tổn thương trong gia đình đang thu hút sự quan tâm. Theo chuyên gia tâm lý, đằng sau những lời “ghét” có thể là sự tức giận, thất vọng, bất lực hoặc tổn thương chưa được nói ra.

Ê-kíp can thiệp cho sản phụ. (Ảnh: BVCC)

Lần đầu tiên tại Việt Nam can thiệp FETO cứu thai nhi mắc thoát vị hoành

Ngày 26/9, Bệnh viện Phụ sản Trung ương lần đầu tiên thực hiện thành công kỹ thuật FETO (nội soi buồng ối đặt bóng gây bít khí quản thai nhi) cho một trường hợp thai nhi mắc thoát vị hoành bẩm sinh nặng. Đây là kỹ thuật can thiệp bào thai phức tạp, nhằm tạo điều kiện cho phổi thai nhi phát triển trước khi chào đời.

Bệnh nhân bị áp xe, nhiễm trùng muộn sau tiêm chất làm đầy. (Ảnh: BVCC)

Cảnh báo biến chứng muộn sau tiêm chất làm đầy

Trong 2 tháng qua, Khoa Phẫu thuật Tạo hình và Vi phẫu, Trung tâm Phẫu thuật Sọ mặt và Tạo hình, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 liên tiếp tiếp nhận 5 người bệnh bị áp xe vùng mông, vùng ngực, có tiền sử tiêm chất làm đầy từ 5-10 năm trước.

Các cơ quan, đoàn thể, tổ chức xã hội trên địa bàn Thành phố Hà Nội tham gia diễu hành hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống bệnh dại. (Ảnh: MAI CHI)

Thực hiện tốt các biện pháp dự phòng

Bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm rất nguy hiểm, lây truyền từ động vật sang người và cho đến nay vẫn là một vấn đề y tế công cộng nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, căn bệnh này hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu chúng ta thực hiện tốt các biện pháp dự phòng.

Bác sĩ Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai thăm khám cho sản phụ bị viêm gan B đang điều trị. (Ảnh: BVCC)

Viêm gan B từ mẹ sang con: Một lần lây nhiễm, nguy cơ kéo dài nhiều thế hệ

Ở tuần thai thứ 34, thay vì chuẩn bị đón con, một phụ nữ 32 tuổi ở Hưng Yên phải nhập Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng mệt mỏi, ăn uống kém, vàng da, vàng mắt tăng dần. Chị đã biết mình nhiễm viêm gan B nhiều năm nhưng không điều trị vì cơ thể gần như không có biểu hiện bất thường.

Hội nghị khoa học Nghiên cứu và ứng dụng trong y học trở thành hoạt động thường niên thu hút đông đảo chuyên gia, nhà khoa học với nhiều kết quả được công bố. (Ảnh: TRẦN MINH)

Phát huy sức mạnh trí thức ngành y vì sức khỏe nhân dân

Kế thừa truyền thống vẻ vang, trong nhiệm kỳ 2021-2026 vừa qua, Tổng hội Y học Việt Nam luôn là ngọn cờ đoàn kết, tập hợp và phát huy trí tuệ của hơn 400 nghìn hội viên - những chuyên gia, nhà khoa học, bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng và cán bộ y tế trong cả quân y và dân y.

Thầy thuốc Nhân dân, Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp Đồng Khắc Hưng chia sẻ tại hội thảo. (Ảnh: BVCC)

Xơ hóa phổi tiến triển – căn bệnh âm thầm bào mòn lá phổi

Ho khan kéo dài, khó thở khi gắng sức có thể là dấu hiệu của bệnh phổi kẽ - nhóm bệnh gồm khoảng 200 thể bệnh khác nhau. Một số thể có thể tiến triển nhanh thành xơ hóa phổi, suy hô hấp và đe dọa tính mạng. Đáng chú ý, nấm mốc, lông chim, bụi nghề nghiệp hay môi trường làm việc ẩm thấp có thể liên quan đến bệnh phổi kẽ.

Các đại biểu tham gia báo cáo khoa học tại hội nghị. (Ảnh: BVCC)

Đục thủy tinh thể là nguyên nhân khiến 74% số ca mù lòa ở nước ta

Một đôi bàn tay khéo léo có thể cứu được một đôi mắt, nhưng một hệ thống vận hành tốt mới có thể chăm sóc tốt cho hàng triệu người. Do đó, việc cập nhật các kỹ thuật phẫu thuật mới nhằm bảo đảm an toàn và hiệu quả là yêu cầu tất yếu đối với các bác sĩ nhãn khoa.

Cuốn sách "Hành tinh trong ngõ nhỏ". (Ảnh: Tác giả cung cấp)

"Hành tinh trong ngõ nhỏ": Góc nhìn mới về trẻ rối loạn phổ tự kỷ

"Hành tinh trong ngõ nhỏ" là tác phẩm văn học hiện thực gai góc về cuộc chiến sinh tồn, hành trình tìm kiếm sự thấu cảm của các gia đình có trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ tại Việt Nam. Cuốn sách được các chuyên gia đánh giá là bước chuyển sâu sắc từ những thống kê y khoa lạnh lùng sang giải phẫu nỗi đau đầy nhân văn.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thị Sim thực hiện can thiệp bào thai cho sản phụ. (Ảnh: BVCC)

Những quyết định không được phép sai trong y học bào thai

Có những thai nhi được giữ lại bằng một mũi kim đưa vào tử cung, nhưng cũng có trường hợp cơ hội sống được bảo vệ bằng quyết định không can thiệp. Phía sau mỗi lựa chọn là bài toán về nguy cơ, thời điểm và khả năng đáp ứng của cả ê-kíp.

Gia đình em Lường Tiến Đạt tại Pắc Ta, tỉnh Lai Châu. (Ảnh: Viettel cung cấp)

Từ một ca mổ đến hành trình chữa lành

Với trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh, một ca phẫu thuật thành công có thể chỉ là bước khởi đầu. “Trái tim cho em” đang mở rộng hỗ trợ để đồng hành với các em trên hành trình dài hơn, từ điều trị đến phục hồi và hòa nhập cuộc sống.