Xơ hóa phổi tiến triển – căn bệnh âm thầm bào mòn lá phổi

Ho khan kéo dài, khó thở khi gắng sức có thể là dấu hiệu của bệnh phổi kẽ - nhóm bệnh gồm khoảng 200 thể bệnh khác nhau. Một số thể có thể tiến triển nhanh thành xơ hóa phổi, suy hô hấp và đe dọa tính mạng. Đáng chú ý, nấm mốc, lông chim, bụi nghề nghiệp hay môi trường làm việc ẩm thấp có thể liên quan đến bệnh phổi kẽ.

Thứ Bảy, ngày 26/09/2026 - 16:26

Thầy thuốc Nhân dân, Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp Đồng Khắc Hưng chia sẻ tại hội thảo. (Ảnh: BVCC)

Khi lá phổi dần mất khả năng hồi phục

Tại hội thảo khoa học “Từ khuyến cáo đến thực hành lâm sàng trong quản lý xơ hóa phổi tiến triển - góc nhìn từ Thái Lan đến Việt Nam”, Thầy thuốc Nhân dân, Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp Đồng Khắc Hưng - Phó Giám đốc Bệnh viện đa khoa Phương Đông, Giám đốc Trung tâm Hô hấp, Dị ứng và Miễn dịch lâm sàng Quốc tế Phương Đông cho biết, bệnh phổi kẽ trước đây thường được xem là nhóm bệnh hiếm gặp, song ngày càng được quan tâm.

Việt Nam hiện chưa có nghiên cứu dịch tễ học đầy đủ nên chưa xác định được chính xác số ca mắc mới cũng như số người đang sống chung với bệnh. Trong khi đó, các nghiên cứu quốc tế tại Mỹ, Bắc Mỹ, Tây Âu, Australia, New Zealand và Đông Bắc Á ghi nhận tỷ lệ mắc khoảng 7-15 người/1.000 dân.

Bệnh phổi kẽ gồm khoảng 200 thể bệnh, trong đó có những thể tiên lượng rất nặng như xơ phổi kẽ vô căn và xơ phổi kẽ tiến triển.

“Có những thể bệnh phổi kẽ có tiên lượng rất xấu, thời gian sống thêm thậm chí còn ngắn hơn ung thư phổi”, Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Đồng Khắc Hưng cho biết.

Với các thể bệnh nặng, thuốc chống xơ hóa là một trong những phương pháp điều trị quan trọng, giúp làm chậm tiến triển nhưng không thể chữa khỏi hoàn toàn. Nintedanib hiện được sử dụng tại Việt Nam, song chưa được bảo hiểm y tế chi trả, khiến chi phí điều trị trở thành rào cản với người bệnh.

Một thể bệnh đáng chú ý là viêm phổi tăng cảm, liên quan đến phản ứng của cơ thể trước các kháng nguyên trong môi trường.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Đồng Khắc Hưng, các yếu tố như nhà cửa ẩm mốc, nuôi chim cảnh, bụi hữu cơ, bụi vải, bụi da động vật, hóa chất hay môi trường làm việc ẩm thấp có thể liên quan đến bệnh ở những người nhạy cảm. Một số ngành nghề có nguy cơ gồm giày da, may mặc, chế biến nông sản, bảo quản thực phẩm và chăn nuôi gia cầm.

Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc, Giám đốc Trung tâm Điều trị bệnh phổi hiếm và các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp, Bệnh viện Phổi Trung ương cho biết, tại Việt Nam, nuôi chim, gà, vịt và tình trạng nhà cửa ẩm mốc khá phổ biến, trong khi việc chẩn đoán viêm phổi tăng cảm còn khó khăn.

Điểm đặc biệt của bệnh là nếu xác định đúng căn nguyên và loại bỏ được nguồn tiếp xúc, người bệnh có thể cải thiện đáng kể. Chẳng hạn, nếu nguyên nhân là nấm mốc thì cần xử lý môi trường; nếu liên quan đến chim cảnh thì phải loại bỏ nguồn tiếp xúc; với người làm việc trong môi trường có hóa chất, bụi, có thể cần thay đổi môi trường hoặc nghề nghiệp.

Ngược lại, nếu không tìm được hoặc không loại bỏ được căn nguyên, bệnh có thể tiến triển thành xơ phổi. Với viêm phổi tăng cảm thể xơ hóa, thời gian sống thêm trung bình có thể chỉ khoảng 3-5 năm; chi phí thuốc chống xơ hóa có thể lên tới hàng chục triệu đồng mỗi tháng.

Nhận diện sớm để không bỏ lỡ thời điểm can thiệp

Triệu chứng ban đầu của bệnh phổi kẽ thường không đặc hiệu. Ho khan kéo dài, khó thở khi gắng sức là những dấu hiệu cần lưu ý, nhất là ở người có yếu tố nguy cơ.

Ở người mắc viêm phổi tăng cảm, triệu chứng có thể xuất hiện sau khoảng 4-8 giờ tiếp xúc với tác nhân, gồm ho khan, tức ngực, gai rét, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi. Đáng chú ý, triệu chứng có thể giảm vào những ngày nghỉ và tái xuất hiện khi quay lại môi trường làm việc.

Nếu ho kéo dài bất thường trong một đến vài tháng, người bệnh cần được khám chuyên khoa hô hấp.

Một khó khăn khác là X-quang có thể bỏ sót tổn thương phổi kẽ ở giai đoạn sớm. Theo Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc, cần sử dụng chụp cắt lớp vi tính lát mỏng, độ phân giải cao khi có chỉ định chuyên môn để đánh giá tổn thương.

“Gần như tổn thương phổi kẽ không nhìn thấy được trên phim X-quang. Chỉ khi tổn thương xơ hóa đã rõ thì mới có thể thấy trên phim. Do vậy, kỹ thuật cần sử dụng là chụp cắt lớp vi tính lát mỏng”, bác sĩ Ngọc cho biết.

1790412811087-81760259759266140-81760259759266140-3d076f60f7db8d91133ed5b74334f112.jpg — Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc chia sẻ tại hội thảo.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý người dân không nên tự ý chụp cắt lớp vi tính để tầm soát. Việc chỉ định cần dựa trên triệu chứng, yếu tố nguy cơ và đánh giá của bác sĩ.

Với người có nguy cơ, phòng bệnh bắt đầu từ việc giảm tiếp xúc với tác nhân: giữ nhà cửa thông thoáng, xử lý ẩm mốc, kiểm soát bụi và hóa chất tại nơi làm việc, sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp và khám sức khỏe định kỳ.

Đặc biệt, người làm việc tại các cơ sở khai thác, khoan hoặc gia công đá granite có nguy cơ tiếp xúc với bụi chứa silic, cần được bảo hộ đúng quy định và theo dõi sức khỏe định kỳ.

Các chuyên gia và các thầy thuốc tham gia hội thảo.

Khi bệnh phổi kẽ tiến triển nặng, tổn thương phổi có thể dẫn đến suy hô hấp, làm giảm khả năng cung cấp oxy cho các cơ quan và đe dọa trực tiếp tính mạng. Phát hiện sớm, xác định căn nguyên và kiểm soát yếu tố nguy cơ có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế tiến triển của bệnh.

THIÊN LAM