Một thay đổi căn bản của Luật Dân số lần này là chuyển từ “dân số và chính sách kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển” và Luật Phòng bệnh sẽ khắc phục khoảng trống pháp lý trong y tế dự phòng, bảo đảm sức khỏe cho người dân từ sớm, từ xa và suốt đời.
Các vấn đề dân số phải được giải quyết đồng bộ
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, trong quá trình xây dựng hai dự án luật, cơ quan soạn thảo đã nỗ lực thể chế hóa đầy đủ tinh thần chỉ đạo mới, nhất là các nghị quyết của Trung ương Đảng, của Quốc hội, cùng chỉ đạo của Chính phủ. “Quan trọng hơn, chúng tôi luôn chú trọng giải quyết các vấn đề đặt ra từ thực tiễn, để các quy định ban hành khi đi vào cuộc sống có tính khả thi và hiệu quả”, Bộ trưởng nói.
Đi sâu vào dự thảo Luật Dân số, bà Lan cho biết đây là một đạo luật có phạm vi rất rộng, vì dân số liên quan đến từng con người trong toàn xã hội. Do đó, khi xây dựng các chính sách pháp luật luôn phải gắn với quyền con người, bảo đảm các chính sách chăm sóc, bảo vệ và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân Việt Nam trên mọi mặt. “Khi xây dựng Luật Dân số, Bộ Y tế đã rà soát toàn bộ các quy định pháp luật có liên quan. Hiện có khoảng 60 luật và bộ luật liên quan trực tiếp đến con người và quyền con người. Tất cả các nội dung này đã được Bộ Y tế rà soát, xem xét trong quá trình xây dựng dự án luật”, Bộ trưởng cho biết.
Về nội dung luật, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho hay, điểm thay đổi căn bản là chuyển từ cách tiếp cận “dân số và kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”. Các nội dung về dân số và phát triển được thể hiện ở việc giải quyết đồng bộ các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số, đặt trong mối quan hệ tác động qua lại với phát triển kinh tế-xã hội của cả quốc gia và từng địa phương.
Phạm vi điều chỉnh của luật gồm sáu nhóm vấn đề: duy trì mức sinh thay thế; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số; nâng cao chất lượng dân số; công tác truyền thông, vận động và giáo dục về dân số; các điều kiện bảo đảm cho quá trình triển khai thực hiện.
“Với tinh thần là luật khung, một số quy định phụ thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ. Chính vì vậy, luật tạo ra các chính sách chung, còn việc quy định cụ thể về đối tượng, phạm vi, lộ trình và nguồn lực triển khai sẽ do Chính phủ thực hiện, để phù hợp với từng giai đoạn”, Bộ trưởng chia sẻ. Bà cũng cho biết, để triển khai nội dung này thì không thể chỉ nhìn vào giai đoạn trước mắt mà còn phải tính đến tình hình lâu dài và phù hợp với nguồn lực đất nước ở từng giai đoạn. Vì việc thực hiện chính sách dân số, giải quyết già hóa dân số, nâng cao tỷ lệ mức sinh thay thế đòi hỏi đầu tư nguồn lực rất lớn. Như với Nhật Bản, Hàn Quốc, đã thực hiện các gói kinh tế lớn để giải quyết già hóa dân số và tăng tỷ lệ sinh, nhưng đến nay vẫn là một bài toán vô cùng thách thức. “Do đó, vấn đề này đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực và có nhiều giải pháp đồng bộ. Chúng tôi cho rằng đây không chỉ là nhiệm vụ riêng của Luật Dân số, mà cần sự phối hợp của tất cả các bộ, ngành. Các nội dung mà chúng ta mong muốn giải quyết trong Luật Dân số cũng cần được triển khai đồng bộ cùng các luật khác”, bà nói.
Khuyến khích xã hội hóa công tác phòng bệnh
Theo Bộ trưởng, Dự thảo Luật Phòng bệnh được thiết kế với ba nhóm chính sách trọng tâm, thể hiện tư duy đổi mới và toàn diện trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe dự phòng. Bao gồm: Luật quy định rõ nguyên tắc, trách nhiệm, chính sách của Nhà nước và người dân trong phòng ngừa, phát hiện sớm, quản lý các yếu tố nguy cơ gây bệnh, không chỉ đối với bệnh truyền nhiễm mà còn bệnh không lây nhiễm, bệnh mạn tính và rối loạn tâm thần. Ngoài ra là chính sách về dinh dưỡng và môi trường sống. Bộ trưởng cho biết, dự thảo đã bổ sung chương riêng về dinh dưỡng phòng bệnh, quy định cụ thể trách nhiệm của các bộ, ngành trong bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm, nước sạch và môi trường lao động - học tập. Đây là bước cụ thể hóa tinh thần “phòng bệnh gắn với nâng cao thể lực, tầm vóc và chất lượng giống nòi”. Về tổ chức hệ thống y tế dự phòng và cơ chế phối hợp liên ngành, luật xác định rõ mô hình tổ chức hệ thống y tế dự phòng từ T.Ư đến cơ sở, đồng thời quy định cơ chế phân cấp, phân quyền, phối hợp giữa Bộ Y tế, chính quyền địa phương và các ngành liên quan. Đây là những giải pháp căn cơ để khắc phục tình trạng phân tán, thiếu thống nhất trong quản lý và triển khai công tác phòng bệnh hiện nay.
Một trong những điểm được Bộ trưởng Y tế nhấn mạnh là cách tiếp cận xây dựng Luật Phòng bệnh theo hướng “luật khung – luật gốc”. Bộ Y tế đã rà soát các luật có liên quan, từ Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật An toàn thực phẩm, Luật Bảo vệ môi trường đến Luật Giáo dục, để bảo đảm tính tương thích, tránh chồng chéo, trùng lặp. “Luật Phòng bệnh sẽ xác định nguyên tắc, phạm vi và trách nhiệm chung, còn các quy định kỹ thuật, chuyên môn sẽ được cụ thể hóa trong văn bản dưới luật. Cách làm này giúp luật vừa bao quát, vừa linh hoạt, dễ cập nhật theo thực tiễn”, Bộ trưởng giải thích.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đặc biệt đề cập đến vấn đề nguồn lực cho y tế dự phòng, coi đây là điều kiện tiên quyết để Luật Phòng bệnh đi vào cuộc sống. Bộ trưởng cho biết, tỷ lệ đầu tư cho y tế dự phòng hiện nay còn thấp, trong khi nhiều quốc gia phát triển dành 25-35% ngân sách y tế cho công tác phòng bệnh.
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, luật phải đủ tầm, đủ độ mở và đủ sức sống, để khi ban hành có thể triển khai hiệu quả, lâu dài và không cần sửa đổi trong ngắn hạn. Bộ trưởng đề nghị Quốc hội và Chính phủ tăng tỷ trọng chi ngân sách cho y tế dự phòng, đồng thời có chính sách đãi ngộ đặc thù cho đội ngũ cán bộ tuyến đầu, nhằm ổn định nhân lực, nâng cao năng lực ứng phó và phòng bệnh chủ động. Bộ trưởng cũng khuyến khích xã hội hóa công tác phòng bệnh, huy động nguồn lực từ cộng đồng và khu vực tư nhân để giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Đồng thời, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh, Bộ Y tế sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến của đại biểu Quốc hội, đặc biệt về tổ chức hệ thống y tế dự phòng, cơ chế tài chính, chuyển đổi số, sức khỏe tâm thần và dinh dưỡng cộng đồng.
