Cuối năm 2025, Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức chương trình nghệ thuật “Khúc hát ân tình” giới thiệu chân dung nhạc sĩ Lư Nhất Vũ và nhà thơ Lê Giang. Chương trình diễn ra trong không khí đầm ấm, với những giai điệu ngọt ngào đậm chất phương nam, nhưng cũng vương chút bùi ngùi khi không có sự góp mặt của hai nhân vật chính. Nhạc sĩ Lư Nhất Vũ đã rời cõi tạm, trong khi nhà thơ Lê Giang vì lý do sức khỏe cho nên không thể đến dự. Đêm nhạc vì thế là những giây phút dành cho khán giả ôn lại nhiều ký ức về âm nhạc, thơ ca và về văn hóa phương nam mà hai nghệ sĩ đã kiến tạo cho nền nghệ thuật nước nhà.
Có những giai điệu được sinh ra từ nhạc, nhưng cũng có những giai điệu được sinh ra từ thơ. Nhạc sĩ Lư Nhất Vũ, trước khi khẳng định tên tuổi ở địa hạt âm nhạc, đã có những bước đi ban đầu trên con đường thi ca với bút danh nhà thơ Lư Phong. Từ cuối thập niên 1950, đầu những năm 1960, Lư Phong đã lặng lẽ gửi thơ mình trên các báo, tạp chí văn nghệ cách mạng. Đó là những câu chữ mộc mạc, mang nhịp thở của đời sống trong kháng chiến. Và cũng từ mạch nguồn thi ca này, ông bước sang âm nhạc, để lời thơ hóa thành giai điệu, để tiếng hát nối dài tiếng lòng đồng hành cùng dân tộc trong suốt chiều dài lịch sử.
Song hành với hành trình sáng tạo của nhạc sĩ Lư Nhất Vũ luôn là nhà thơ Lê Giang. Hai người gặp gỡ và nên duyên từ năm 1970. Ông bà đã chọn cho mình con đường sáng tạo lặng lẽ mà bền bỉ với những tác phẩm mộc mạc mà sâu sắc, giản dị như chính con người Nam Bộ nghĩa tình, thủy chung, kiên cường mà dịu dàng. Họ là hai nửa gắn liền nhau trong cuộc sống. Thơ của Lê Giang là những câu chuyện triền miên của cuộc đời, là nỗi niềm lắng sâu để giai điệu chắp cánh, làm cho âm nhạc Lư Nhất Vũ có độ bền cảm xúc và chiều sâu nội tâm. Thơ của bà như lời ru giữa chiến tranh lặng lẽ, sâu bền, nâng đỡ con người qua tháng năm, trở thành nguồn cảm xúc bất tận để hòa vào nhạc, lan tỏa vào đời sống, chạm đến trái tim của nhiều thế hệ.
Nhạc sĩ Lư Nhất Vũ với vốn sống, kiến thức về âm nhạc và văn hóa dân gian, nhất là về vùng đất Nam Bộ được tích lũy qua bao năm tháng, như phù sa bồi đắp; vì vậy nhiều tác phẩm của ông có nội dung và giai điệu dạt dào hình ảnh từ thời khẩn hoang, trong công cuộc kháng chiến đến ngày đất nước hòa bình, được nhiều nghệ sĩ tên tuổi biểu diễn, khán giả cả nước yêu thích nhờ lời ca gần gũi, tiết tấu sôi nổi, khắc họa vẻ đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam trong kháng chiến giải phóng dân tộc cũng như công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. Đặc biệt, phần lớn bài hát mang âm hưởng Nam Bộ rõ nét.
Theo Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, dấu ấn Nam Bộ đặc trưng, ghi đậm trong hành trình sáng tác của nhạc sĩ Lư Nhất Vũ lại chính là những bài hát do ông phổ nhạc từ lời thơ của nhà thơ Lê Giang. Có thể kể đến các ca khúc như: “Bài ca đất phương Nam” (ra đời năm 1997 trong bộ phim truyền hình “Đất Phương Nam”), “Cô gái Sài Gòn đi tải đạn”, “Bên tượng đài Bác Hồ”, “Hãy yên lòng mẹ ơi”, “Tiếng cồng vượt thác”, “Hòn Khoai”... Nhà thơ Lê Giang từng cho biết, ông bà đã đi qua hàng trăm cánh đồng ở miền Tây Nam Bộ để chắt chiu cảm xúc cho các tác phẩm của mình.
Bên cạnh sự nghiệp sáng tác, họ đã cùng nhau có một hành trình vô cùng ý nghĩa khi đi khắp mọi miền đất nước để tìm kiếm, sưu tầm dân ca và làm nên những công trình nghiên cứu âm nhạc có giá trị như: “Hò trong dân ca người Việt”, “Hát ru Việt Nam”, “300 điệu lý Nam bộ”... hay biên niên sử âm nhạc “Hành khúc giải phóng” nối tiếp những ca khúc đi cùng năm tháng, được công chúng yêu mến.
Nhạc sĩ Trịnh Hùng, nguyên Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật tỉnh Long An (cũ) nhớ lại: Nhà thơ Lê Giang chính là người “lôi kéo” nhạc sĩ Lư Nhất Vũ đi sưu tầm dân ca với mình. Mỗi lần nghe thấy nơi đâu có các mẹ, các dì hay hát ru là hai người liền tìm đến, bất kể vùng đất đó xa xôi, trắc trở thế nào. Hơn nửa thế kỷ đồng hành trong nghệ thuật và cuộc sống, nhạc sĩ Lư Nhất Vũ và nhà thơ Lê Giang đã để lại cho đời các công trình nghiên cứu dân gian đồ sộ, là di sản quý giá, góp phần quan trọng bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.
Quá trình hoạt động hơn 50 năm, nhà thơ Lê Giang là tác giả của hàng chục tác phẩm, nhiều tập thơ, bút ký và biên khảo đã xuất bản với nhiều giải thưởng văn học nghệ thuật lớn. Riêng nhạc sĩ Lư Nhất Vũ, với những đóng góp to lớn cho nền âm nhạc Việt Nam, ông được trao tặng nhiều huân chương và Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật đợt 1 (năm 2001). Ngày 14/3/2024, Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức Lễ trao Huy hiệu 75 năm, 70 năm tuổi Đảng đối với đồng chí Trần Thị Kim (nhà thơ Lê Giang) và Huy hiệu 45 năm tuổi Đảng đối với đồng chí Lê Văn Gắt (Nhạc sĩ Lư Nhất Vũ), tại nhà riêng.
Giờ đây, dẫu cuộc đời không ngừng thay đổi, người yêu âm nhạc tin chắc rằng giá trị các tác phẩm nghệ thuật mà nhạc sĩ Lư Nhất Vũ và nhà thơ Lê Giang dâng tặng cuộc đời này vẫn còn nguyên giá trị nhân văn. Những khúc hát ân tình của họ sẽ còn chạm vào cảm xúc, thấm vào trái tim khán giả hôm nay và mai sau.
