Bộ Y tế đang hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (dự thảo Luật), nhằm hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật và phù hợp thực tiễn.
Hiểm họa cần ngăn chặn
Việt Nam là một trong 15 nước có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất trên thế giới, 41,1% ở nam giới trưởng thành, có ở mọi cơ quan, tổ chức, gia đình và dòng họ. Theo Bộ Y tế, thuốc lá góp phần gây nên 12,4% trong tổng các thiệt hại do bệnh tật gây ra. Chỉ riêng thuốc lá gây nên 17,8% trong tổng số các ca tử vong ở Việt Nam (có hàng trăm, nghìn nguyên nhân gây tử vong), thiệt hại kinh tế gấp năm lần thuế thu được.
Với số lượng lớn 20% dân số Việt Nam trưởng thành hút thuốc, theo không ít chuyên gia, mức độ nghiêm trọng của tình trạng này không kém việc ăn phải thực phẩm nhiễm hóa chất hoặc hít không khí ô nhiễm môi trường, làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư, hô hấp mạn tính, đột biến gen. Điều đáng nói, người nghiện thuốc lá khó bỏ tương tự hoặc khó hơn các loại ma túy. Chỉ có từ 3-5% người tự bỏ thuốc lá duy trì được việc ngừng hút sau 6-12 tháng, còn hầu hết hút trở lại trong vòng 8 ngày đầu tiên. Bởi thế, cần cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá vào dự thảo Luật. Nếu chính sách này được thực hiện nghiêm, sẽ góp phần ngăn chặn nguồn hình thành thế hệ hút thuốc mới, chứ không chỉ giảm số người đang hút.
Các tiến bộ về điều trị, trong đó có điều trị đích và điều trị miễn dịch đang mở ra cơ hội sống cho nhiều người bệnh. Tuy nhiên, việc điều trị hiện đại không thể thay thế được vai trò của dự phòng. Việc giảm số người bắt đầu hút thuốc chính là biện pháp hiệu quả và đỡ tốn kém nhất”.
GS, TS Mai Trọng Khoa
Phó Chủ tịch Hội Miễn dịch trị liệu ung thư Việt Nam
Kiểm soát thuốc lá là biện pháp dự phòng ung thư, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi bệnh đã xảy ra, người bệnh phải đối mặt với quá trình chẩn đoán, phẫu thuật, xạ trị, điều trị toàn thân và theo dõi kéo dài. Việc ngăn chặn từ sớm có giá trị hơn nhiều so việc xử lý hậu quả sau khi đã mắc nghiện hoặc mắc bệnh. GS, TS Nguyễn Gia Bình, Chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam chia sẻ: “Do thuốc lá dễ gây nghiện và khó cai bỏ hơn nhiều loại ma túy, các biện pháp hiện tại có tác dụng rất hạn chế. Để việc phòng tránh tác hại của thuốc lá đi vào thực chất và có hiệu quả, dự thảo Luật cần đưa các quy định, giải pháp mới, chủ động giải quyết tận gốc vấn đề, có giải pháp để ngăn chặn người hút thuốc lá mới”.
Giải quyết từ gốc rễ
Việc ngăn chặn thế hệ thanh niên mới tiếp cận, hút thuốc là một trong những cách nâng cao chất lượng đời sống, dân số. Dưới góc nhìn của một bác sĩ trực tiếp điều trị hàng trăm, hàng nghìn trường hợp nhập viện liên quan tác hại của thuốc lá, TS, BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai), cho rằng: Các quy định mới phải có tầm nhìn, giải quyết gốc rễ, là không tạo ra người hút mới, giúp thế hệ trẻ, con cháu của chính tất cả mọi người, mọi gia đình dòng họ, mọi cơ quan tổ chức, công ty... ai cũng được hưởng. Ông Nguyên khuyến nghị: “Những người đang hút thuốc lá là đối tượng cần tiếp tục được hỗ trợ. Còn với người chưa hút thuốc lá, thuốc lá điện tử, đặc biệt người trẻ và thế hệ tương lai, cần được hỗ trợ để không bao giờ hút thuốc, dù chỉ một lần”.
Thực tế đã chỉ ra, việc cấm thuốc lá điện tử từ đầu năm 2025 đã có nhiều tác động tích cực. Theo một nghiên cứu mới đây của Trường đại học Y tế công cộng, tỷ lệ sinh viên 18-24 tuổi sử dụng thuốc lá điện tử giảm còn 3,3%, thấp hơn đáng kể so với mức trước đây là 7,3-13,2%. Tuy nhiên trong phiên thảo luận tổ tại Quốc hội ngày 21/10 về dự án Luật sửa đổi lần này, đại biểu Phạm Trọng Nhân (đoàn đại biểu Thành phố Hồ Chí Minh) đề xuất: Phải cấm toàn diện thuốc lá thế hệ mới (thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng...), làm quyết liệt như trước đây chúng ta thực hiện cấm đốt pháo.
Ủng hộ phương án này, GS, TS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam cho rằng, việc cấm bán, cung cấp, mua hộ thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau là giải pháp không có tác động đến người đang hút. Điều này cũng không có tác động đột ngột, giúp chuyển biến từ từ để việc sản xuất, kinh doanh thuốc lá chuyển đổi dần sang các ngành có lợi, an toàn.
Trên thế giới, một số quốc gia đã có các chính sách mạnh nhằm ngăn chặn mối nguy từ thuốc lá. Việt Nam không chỉ thực hiện các biện pháp tuyên truyền hiệu quả, mà cần chế tài đủ mạnh để kéo giảm thật sâu số người hút thuốc. “Kiểm soát các loại thuốc lá hiệu quả chính là đầu tư thông minh cho tương lai, cần trở thành chiến lược ưu tiên quốc gia”, ông Nguyễn Trung Nguyên kiến nghị.
