Chuyển đổi số mở lối cho kinh tế hộ kinh doanh và hợp tác xã

Một buổi sáng tại xã Đức Lương, tỉnh Thái Nguyên, trong xưởng chế biến của Hợp tác xã chè Kiên Thái Nguyên, anh Nguyễn Hồng Kiên vừa kiểm tra dây chuyền sản xuất vừa dùng điện thoại thông minh để livestream giới thiệu sản phẩm. K hách hàng từ nhiều tỉnh, thành phố liên tục đặt câu hỏi về hương vị, quy trình chế biến và cách bảo quản trà.

Chuyển đổi số mở ra cơ hội

Chỉ vài năm trước, việc bán hàng theo cách này gần như xa lạ. Đầu ra của sản phẩm khi đó chủ yếu phụ thuộc vào thương lái hoặc các kênh phân phối truyền thống. Giá bán vì thế thường không ổn định, chi phí trung gian cao, trong khi thị trường tiêu thụ bị giới hạn.

Anh Nguyễn Hồng Kiên, Giám đốc Hợp tác xã chè Kiên Thái Nguyên cho biết, dù hợp tác xã ở khá xa trung tâm nhưng khi áp dụng chuyển đổi số và bán hàng trên các kênh thương mại điện tử, sản phẩm trà của chúng tôi được nhiều khách hàng trên cả nước biết đến hơn.

Câu chuyện của Hợp tác xã chè Kiên Thái chỉ là một trong nhiều thí dụ cho thấy chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi tích cực đối với khu vực kinh tế tập thể.

Tại phường Linh Sơn, tỉnh Thái Nguyên, Hợp tác xã nông sản Ong Vàng hiện quản lý hơn 1.000 đàn ong, cho sản lượng mật từ 15 đến 20 tấn mỗi năm. Thay vì ghi chép thủ công như trước, hợp tác xã đã xây dựng phần mềm quản lý đàn ong và các sản phẩm. Tất cả dữ liệu từ sản lượng, chất lượng đến quá trình chăm sóc đàn ong đều được số hóa và theo dõi tự động.

Chị Phạm Hồng Oanh, Giám đốc Hợp tác xã nông sản Ong Vàng cho biết, hiện các sản phẩm mật ong đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử, từ đó giúp mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thái Nguyên, việc mạnh dạn ứng dụng khoa học-công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, như áp dụng internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) trong trồng chè, rau hay nuôi thủy sản đã giúp nhiều hợp tác xã giảm thất thoát từ 15 đến 20%, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm.

Đặc biệt, doanh thu từ các kênh bán hàng trực tuyến của nhiều hợp tác xã tăng trung bình khoảng 30% mỗi năm, giúp sản phẩm nông nghiệp địa phương có cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thái Nguyên, nhận định: “Hiện nay nhiều hợp tác xã đã ứng dụng chuyển đổi số trong các khâu sản xuất, phân phối, giao hàng và thanh toán. Đây là yếu tố mang tính chiến lược giúp giảm chi phí, hạ giá thành và nâng cao năng lực cạnh tranh”.

Đây là những lợi thế căn bản để địa phương này đã được lựa chọn để thực hiện Chương trình thí điểm hỗ trợ gần 20.000 hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ chuyển đổi số đang được triển khai với sự phối hợp của Bộ Công thương, Bộ Khoa học và Công nghệ và UBND tỉnh Thái Nguyên. Chương trình đặt mục tiêu khảo sát, đánh giá mức độ chuyển đổi số của các hộ kinh doanh, tổ chức hàng trăm lớp tập huấn kỹ năng số và hỗ trợ triển khai các nền tảng quản lý bán hàng, thanh toán điện tử và hóa đơn số.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, năm 2024, Thái Nguyên xếp thứ 8/34 tỉnh, thành phố về mức độ chuyển đổi số. Đồng thời địa phương này luôn nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về chỉ số phục vụ người dân, doanh nghiệp trong cải cách thủ tục hành chính. Hầu hết hộ kinh doanh, doanh nghiệp trên địa bàn đã áp dụng hóa đơn điện tử, tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng các giải pháp số toàn diện.

Chính sách mới tạo động lực mạnh mẽ

Trong nhiều năm, phần lớn hộ kinh doanh nhỏ lẻ hoạt động theo phương thức truyền thống, ghi chép sổ sách thủ công, thanh toán tiền mặt và ít sử dụng các công cụ quản lý hiện đại. Tuy nhiên, bối cảnh mới đang đặt ra yêu cầu thay đổi.

Theo quy định tại Nghị định 70 của Chính phủ, hộ kinh doanh phải quản lý doanh thu minh bạch và sử dụng hóa đơn điện tử. Bên cạnh đó, theo Phó Cục trưởng Thương mại điện tử và Kinh tế số Hoàng Ninh, từ ngày 1/1/2026, phương pháp tính thuế khoán sẽ được thay thế bằng kê khai dựa trên doanh thu thực tế. Điều này đòi hỏi hộ kinh doanh phải sử dụng hóa đơn điện tử và công cụ quản lý doanh thu chính xác.

Vì vậy, bên cạnh những hỗ trợ mang tính kỹ thuật, Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Chuyển đổi số. Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là cơ chế hỗ trợ chi phí chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và khu vực hộ kinh doanh. Chính sách này nhằm thúc đẩy quá trình ứng dụng công nghệ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Các đơn vị này sẽ được phân nhóm theo quy mô hoạt động để áp dụng mức hỗ trợ khác nhau. Nhóm hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp siêu nhỏ được đề xuất hỗ trợ tối đa 100% chi phí thuê các giải pháp công nghệ số. Các giải pháp bao gồm nền tảng quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử, chữ ký số và các nền tảng thương mại điện tử. Danh mục cụ thể sẽ do Bộ Tài chính công bố và cập nhật.

Những nền tảng này được xem là các công cụ cơ bản giúp doanh nghiệp bước đầu tham gia môi trường kinh doanh số. Việc hỗ trợ toàn bộ chi phí thuê nền tảng trong giai đoạn đầu được kỳ vọng giúp giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp. Qua đó, doanh nghiệp có thêm động lực tiếp cận và thử nghiệm các mô hình kinh doanh số.

Ngoài hỗ trợ chi phí công nghệ, dự thảo cũng đề xuất hỗ trợ 100% chi phí tham gia các khóa đào tạo về nhận thức và kỹ năng chuyển đổi số. Các khóa đào tạo tập trung vào nâng cao năng lực số cơ bản cho chủ hộ kinh doanh và nhân sự doanh nghiệp. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp sử dụng hiệu quả các nền tảng công nghệ.

Các doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh còn được hỗ trợ toàn bộ chi phí mua sắm hoặc thuê dịch vụ an ninh mạng. Mục tiêu là bảo vệ hệ thống thông tin và dữ liệu trong quá trình hoạt động trên môi trường số. Các đơn vị cũng được miễn phí đánh giá mức độ sẵn sàng cho chuyển đổi số trước khi triển khai.

Theo cơ quan soạn thảo, chính sách hỗ trợ này nhằm giảm bớt rào cản chi phí khi doanh nghiệp bắt đầu triển khai các giải pháp công nghệ.

Khi chi phí được giảm bớt, các hộ kinh doanh và hợp tác xã sẽ có thêm động lực thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới, từ bán hàng đa kênh đến quản lý dữ liệu khách hàng và tối ưu hoạt động sản xuất. Đây cũng là bước đi quan trọng nhằm khuyến khích khu vực kinh tế nhỏ tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số đang phát triển nhanh tại Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Vũ Hải Quân, chuyển đổi số muốn “thẩm thấu vào mạch máu” của nền kinh tế phải bắt đầu từ hàng triệu cửa hàng nhỏ lẻ. Công nghệ được đưa vào sử dụng phải dễ hiểu, dễ dùng và đem lại lợi ích rõ ràng như quản lý dòng tiền tốt hơn, bán hàng thuận lợi hơn và tuân thủ pháp luật hiệu quả hơn. Từ đó, lực lượng hộ kinh doanh sẽ trở thành động lực quan trọng để mở rộng kinh tế số.