Tuy nhiên, tại nhiều vùng biển miền trung, trong đó có Cù Lao Chàm, hệ sinh thái này đang bị suy thoái, cần có giải pháp bảo vệ an toàn hơn nữa.
Sự biến mất thầm lặng dưới đáy biển
Anh Lê Đối- một ngư dân sinh sống tại Cù Lao Chàm với hơn 30 năm trong nghề lặn biển cho biết: Trước kia ở quanh đảo, hầu hết các bãi biển như Bãi Bắc, Bãi Nần, Bãi Hương, Bãi Làng, Bãi Bìm… đều được thảm cỏ biển phủ xanh.
Cỏ biển là nơi cư ngụ, kiếm ăn của nhiều loài sinh vật, mang lại nguồn lợi thủy sản và hiệu quả kinh tế cao. Theo kinh nghiệm của ngư dân, những khu vực có cỏ biển, đáy biển thường ổn định, ít bị xói mòn.
Tuy nhiên, vài năm gần đây, màu xanh nơi đáy biển Cù Lao Chàm đang dần bị thu hẹp. “Chúng mất màu xanh dần, ngả sang màu tối rồi chết. Ở những bãi trung tâm đảo như Bãi Hương, Bãi Ông, cỏ biển gần như không còn, còn ở nhiều khu vực khác, kể cả trong khu bảo tồn, quan sát từ mặt biển cũng thấy màu xanh dần thưa thớt hẳn”, anh Đối chia sẻ.
Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) nhận định: Tại vùng biển duyên hải Trung Bộ, các thảm cỏ biển đang suy giảm đáng báo động cả về diện tích lẫn chất lượng sinh thái. Tại Cù Lao Chàm, các kết quả nghiên cứu trong hơn 20 năm qua cho thấy đầu những năm 2000, diện tích cỏ biển được ghi nhận khoảng 50-55 ha, phân bố tương đối liên tục.
Tuy nhiên, đến năm 2025, diện tích chỉ còn khoảng 15-18 ha, giảm 65-70%. Trong đó, 30-35% diện tích cỏ biển còn lại chủ yếu đang tồn tại dưới dạng các đám nhỏ rời rạc, thiếu tính kết nối sinh thái, làm suy giảm khả năng duy trì đa dạng sinh học, bảo vệ bờ biển và lưu trữ carbon xanh.
Sự suy thoái thầm lặng trong nhiều năm báo hiệu việc đại dương đang mất đi khả năng tự phục hồi và bảo vệ, đe dọa sự đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản ven bờ của Cù Lao Chàm.
Đánh thức "kho báu carbon"
Trước thực trạng này, WWFViệt Nam phối hợp Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, Trường đại học Khoa học (Đại học Huế) và các đơn vị liên quan triển khai dự án “Thí điểm phục hồi cỏ biển kết hợp cải thiện sinh kế tại Cù Lao Chàm” (GCBC) do Quỹ Phát triển Quốc tế của Vương quốc Anh tài trợ. Dự án đặt mục tiêu khôi phục trực tiếp 2 ha cỏ biển, làm cơ sở khoa học để mở rộng quy mô trong tương lai.
Ông Nguyễn Thành Huy, Quản lý dự án GCBC cho biết: Quá trình phục hồi được tiến hành với các bước kỹ thuật rất thận trọng. Sau khi hoàn tất khảo sát toàn diện hệ sinh thái cỏ biển và điều kiện môi trường liên quan, lập bản đồ các vùng tiềm năng, nhóm chuyên gia áp dụng thí điểm đồng thời hai giải pháp: Bảo tồn nguyên vị bằng việc tiến hành khoanh vùng một số khu vực quan trọng và quản lý nghiêm ngặt nhằm giảm tác động từ hoạt động thả neo tàu thuyền và rác thải, giúp các mảng cỏ hiện hữu có không gian tự phục hồi; phục hồi chủ động thông qua việc thu thập nguồn giống từ những thảm cỏ biển khỏe mạnh, tiến hành nhân giống và cấy ghép trực tiếp xuống các khu vực phù hợp, đồng thời theo dõi, đo đạc tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng định kỳ.
“Để các mầm cỏ bám rễ vững chắc, nỗ lực kỹ thuật đơn thuần là chưa đủ. Dự án đòi hỏi sự phối hợp liên tục của cộng đồng địa phương trong việc giám sát, bảo vệ môi trường biển, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình sinh trưởng và phát triển của cỏ biển”, ông Nguyễn Thành Huy nhận định.
Đứng trước yêu cầu này, chính quyền cơ sở đã thể hiện cam kết mạnh mẽ. Chủ tịch UBND xã Tân Hiệp Phạm Thị Mỹ Hương khẳng định: “Thời gian tới, địa phương tiếp tục phối hợp các cơ quan chuyên môn, Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, các tổ chức trong nước, quốc tế và cộng đồng dân cư để triển khai hiệu quả các hoạt động bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái biển; đồng thời đẩy mạnh giáo dục môi trường, nâng cao năng lực cộng đồng, phát triển các mô hình sinh kế xanh và du lịch sinh thái có trách nhiệm”.
Sự đồng hành của chính quyền và người dân là cơ sở vững chắc để kỳ vọng vào một tương lai khác biệt cho Cù Lao Chàm. Khi dự án thành công, việc khôi phục các thảm cỏ không chỉ đưa tôm, cá, động thực vật biển sinh sôi trở lại mà còn giữ gìn một “kho báu carbon” khổng lồ dưới đại dương, bởi cỏ biển có tốc độ hấp thụ và lưu trữ carbon xanh vượt trội so với rừng trên cạn.
Về lâu dài, việc phục hồi cỏ biển mở ra cơ hội phát triển kinh tế từ tín chỉ carbon xanh, tạo nguồn lực tái đầu tư cho cộng đồng. Người dân không chỉ sống dựa vào đánh bắt thủy sản thuần túy, mà sẽ có thêm thu nhập ổn định từ các mô hình như du lịch sinh thái lặn ngắm đáy biển có trách nhiệm.
Khi đó, bảo vệ thiên nhiên và phát triển kinh tế sẽ trở thành một vòng tuần hoàn, góp phần đưa Cù Lao Chàm trở thành mô hình điểm quốc gia về phát triển kinh tế biển bền vững.
