Những thách thức lớn
Thời gian gần đây, nhiều vụ án liên quan hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực truyền thông, giải trí, khai thác nội dung số liên tục được đưa ra xử lý.
Giữa tháng 5/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã ra Quyết định khởi tố 5 vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự. Đầu tháng 7/2026, Bộ Công an tiếp tục khởi tố vụ án “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” và “rửa tiền” đối với nhóm đối tượng vận hành hơn 100 website đăng tải trái phép hơn 26.000 bộ phim có bản quyền, thu lợi bất chính hàng trăm tỷ đồng từ quảng cáo trên môi trường mạng.
Trước đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tháo gỡ hơn 300 trang web phim lậu, trang bóng đá lậu, trang có dấu hiệu vi phạm bản quyền trò chơi điện tử… Đây không chỉ là những động thái mạnh mẽ khẳng định quyết tâm đấu tranh, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ theo Công điện số 38/ CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, mà còn cho thấy vi phạm bản quyền trên môi trường số đang diễn biến biến ngày càng phức tạp.
Theo Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), một trong những thách thức lớn khiến công tác xử lý triệt để các website vi phạm hiện nay gặp nhiều khó khăn là do tính chất xuyên biên giới của môi trường internet. Nhiều website vi phạm đặt máy chủ ở nước ngoài, đăng ký tên miền quốc tế, liên tục thay đổi địa chỉ truy cập để né tránh việc xử lý. Một số website còn tự động “reup” nội dung từ các nền tảng hợp pháp, thậm chí ứng dụng AI để chỉnh sửa hình ảnh, âm thanh hay thay đổi định dạng để qua mặt những hàng rào nhận diện bản quyền…
Từ những diễn biến này, có thể thấy, việc xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường số không còn là câu chuyện riêng của một quốc gia hay một nền tảng. Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Trần Hoàng cho rằng, việc xuất hiện ngày càng nhiều các hình thức xâm phạm bản quyền trên không gian mạng đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới cả về thể chế, công nghệ và cơ chế phối hợp để tăng cường hiệu quả thực thi quyền tác giả. Đây là giải pháp nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, cũng là hướng đi giúp xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh, thúc đẩy đổi mới, thu hút đầu tư, hướng tới phát triển bền vững các ngành công nghiệp văn hóa.
Theo Cục trưởng Trần Hoàng, Việt Nam luôn xác định bản quyền là một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế sáng tạo. Đối với lĩnh vực thực thi trên môi trường số, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện các cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, chủ thể quyền, doanh nghiệp công nghệ, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và các nền tảng số nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Cục trưởng nhấn mạnh, không một quốc gia nào có thể giải quyết hiệu quả các vấn đề bản quyền trên môi trường số nếu chỉ hành động đơn lẻ, vì thế, hợp tác quốc tế cần phải được thắt chặt và đẩy mạnh hơn.
Mới đây, nhằm tạo diễn đàn tăng cường trao đổi chính sách, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và nâng cao năng lực phối hợp xử lý vi phạm, Cục Bản quyền tác giả Việt Nam vừa phối hợp Cục Bản quyền tác giả Nhật Bản tổ chức Hội thảo về thực thi bản quyền trên môi trường số...
Đòi hỏi cơ chế phòng vệ pháp lý tương xứng
Ông Kobayashi Katsuyoshi, Cục Bản quyền tác giả Nhật Bản cho biết, theo thống kê, thiệt hại do vi phạm bản quyền trực tuyến đối với các sản phẩm nội dung số (video, xuất bản, nhạc và trò chơi) của Nhật Bản ước tính tăng gần 3 lần, từ 12,5 tỷ đô năm 2022 lên 35,7 tỷ đô năm 2025.
Nỗ lực đẩy lùi tình trạng này, bên cạnh việc tăng cường nâng cao nhận thức và phối hợp liên ngành trong phòng, chống xâm phạm bản quyền, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong phát hiện, xử lý vi phạm thông qua tổ chức nhiều cuộc trao đổi song phương, Nhật Bản đã triển khai dự án thí điểm ứng dụng AI để phát hiện và phân tích các trang web vi phạm bản quyền. Chủ thể quyền sẽ đăng ký trước dữ liệu về các tác phẩm cần bảo hộ, hệ thống tự động thu thập dữ liệu và phát hiện các nội dung vi phạm bản quyền, từ đó đối chiếu với nội dung đã đăng ký và tạo các thông tin cần thiết phục vụ việc thực thi quyền tác giả như yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm… Kết quả xác minh cho thấy, hệ thống đã phát hiện hàng nghìn bài đăng trái phép và các trang web vi phạm bản quyền với tỷ lệ chính xác từ 83,6%- 94%.
Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh nhận định, tốc độ phát triển của thị trường nội dung số đòi hỏi một cơ chế phòng vệ pháp lý phản ứng nhanh và tương xứng. Theo đó, hành lang pháp lý về quyền tác giả của Việt Nam đang từng bước được hoàn thiện hóa, với nền tảng là Luật Sở hữu trí tuệ và các cam kết quốc tế, cùng với đó là các Nghị định hướng dẫn như: Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, Nghị định số 341/2025/NĐ-CP, Nghị định số 134/2026/NĐ-CP, góp phần bổ sung, cụ thể hóa nhiều cơ chế thực thi quyền tác giả trên môi trường số, với các hình thức xử lý bằng biện pháp dân sự, hành chính, hình sự, và buộc phải khắc phục hậu quả như gỡ bỏ, xóa nội dung vi phạm, trả lại các khoản lợi bất hợp pháp…
Đáng chú ý, không chỉ nâng mức phạt, pháp luật hiện hành còn quy định trách nhiệm và mức xử lý đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian (ISP) nếu không cảnh báo người dùng, không thực hiện quy trình gỡ bỏ đối với những nội dung vi phạm…
Về tổng thể, Phó Cục trưởng Phạm Thị Kim Oanh cho rằng, cần xây dựng một hệ sinh thái bản quyền số minh bạch và xuyên biên giới. Trong đó, việc hoàn thiện pháp lý cần song hành với chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ trong rà soát, cảnh báo vi phạm tự động và thiết lập cơ chế đối thoại bản quyền quốc tế thường niên, phối hợp xử lý dứt điểm các đường dây vi phạm có tổ chức xuyên biên giới. Việc áp dụng các biện pháp bảo vệ bản quyền không phải là tạo thêm rào cản, mà là điều kiện để đổi mới sáng tạo theo hướng bền vững, tạo môi trường công bằng, minh bạch, thúc đẩy các tác giả tiếp tục đầu tư, sáng tạo và cống hiến nhiều giá trị hơn cho xã hội.
