Lược bỏ nhiều giấy tờ tạo điều kiện khai sinh cho trẻ có yếu tố nước ngoài
Nhằm khắc phục tình trạng trẻ em sinh ra ở nước ngoài được cha mẹ, người thân đưa về Việt Nam bằng đường tiểu ngạch, không có giấy tờ chứng minh về việc sinh và nhập cảnh hợp pháp nên gặp khó khăn khi đăng ký khai sinh, dự thảo đã lược bỏ giấy tờ chứng minh việc nhập cảnh hợp pháp, thay bằng văn bản xác nhận của cơ quan Công an có thẩm quyền về việc trẻ em đang cư trú tại Việt Nam và thời điểm nhập cảnh.
Đồng thời, bổ sung quy định về văn bản của cơ quan giám định hoặc cơ quan, tổ chức khác có thẩm quyền ở trong nước xác nhận quan hệ mẹ con, văn bản cam đoan của người đăng ký hộ tịch.
Kế thừa quy định hiện hành, dự thảo quy định hồ sơ đăng ký khai sinh phải có văn bản thỏa thuận của cha mẹ về việc lựa chọn quốc tịch cho con đối với trường hợp trẻ có ít nhất một bên cha hoặc mẹ là người nước ngoài.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định áp dụng đối với trường hợp trẻ em có mẹ là người nước ngoài, cha không rõ là ai hoặc là người không quốc tịch, nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý hiện nay, gỡ vướng cho những người trưởng thành nhưng chưa được đăng ký khai sinh.
Thực tiễn có nhiều trường hợp đã trưởng thành, được sinh ra và sinh sống ổn định tại Việt Nam nhưng chưa được đăng ký khai sinh, không có giấy tờ chứng minh nhân thân, các cơ quan có thẩm quyền không có căn cứ để cấp giấy tờ khác. Bộ Tư pháp đã có nhiều hướng dẫn nhưng do chưa có căn cứ pháp lý rõ ràng nên việc giải quyết còn khó khăn. Vì vậy, dự thảo bổ sung quy định cho phép thay thế bằng văn bản xác minh về nguồn gốc, nhân thân, quá trình cư trú của người đó tại địa phương.
Dự thảo cũng sửa đổi cách xác định họ, chữ đệm, tên, dân tộc, quê quán của trẻ em để bảo đảm phù hợp với Bộ luật Dân sự và pháp luật về quốc tịch. Trường hợp trẻ em có quốc tịch Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài thì tên của trẻ có thể lựa chọn tên ghép giữa tên Việt Nam và tên nước ngoài.
Trường hợp đăng ký khai sinh cho người đã có hồ sơ, giấy tờ mà không có thông tin chứng minh quan hệ cha, mẹ, con thì thông tin được ghi theo kết quả xác minh. Trường hợp kết quả xác minh không có thông tin thì để trống phần khai về cha, mẹ, tránh sự tùy nghi trong thực tiễn.
Về quy định: “Trường hợp người có trách nhiệm đăng ký khai sinh từ chối, không thực hiện thì Ủy ban nhân dân cấp xã cử người thực hiện công tác hộ tịch thực hiện việc đăng ký khai sinh cho trẻ, nội dung khai sinh được xác định theo các thông tin, tài liệu đã được xác thực”, từ thực tế địa phương, theo Ủy ban nhân dân xã Thạch Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, việc thực hiện quy định này trên thực tế sẽ gặp nhiều khó khăn nếu những người có trách nhiệm đăng ký khai sinh không phối hợp thực hiện, nhất là trong vấn đề lựa chọn chữ đệm, tên của trẻ.
Do đó, địa phương đề nghị quy định rõ trong trường hợp gia đình trẻ cố tình trì hoãn việc khai sinh, công chức hộ tịch có được phép tự lựa chọn tên cho trẻ; nếu công chức hộ tịch lựa chọn tên cho trẻ, sau này gia đình có quyền yêu cầu thay đổi tên của trẻ hay không.
Cần ngăn ngừa những rủi ro pháp lý khách quan
Về đăng ký kết hôn, dự thảo bổ sung quy định nộp giấy xác nhận tình trạng hôn nhân do cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài cấp, xác nhận đối với công dân Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài trong thành phần hồ sơ đăng ký kết hôn.
Dự thảo quy định Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định việc tổ chức lễ trao giấy chứng nhận kết hôn tùy theo điều kiện địa phương, không quy định bắt buộc tổ chức trao giấy chứng nhận kết hôn đối với trường hợp có yếu tố nước ngoài.
Điều này tạo sự thống nhất trong giải quyết thủ tục đăng ký kết hôn đối với tất cả các trường hợp quy định tại Điều 16 của Luật Hộ tịch.
Đối với đăng ký lại kết hôn, dự thảo Nghị định quy định chặt chẽ hơn việc xác định ngày đăng ký kết hôn trước đây, chỉ được xác định căn cứ vào hồ sơ, giấy tờ cá nhân có thông tin liên quan ngày đăng ký kết hôn hoặc qua kết quả xác minh.
Góp ý vào dự thảo, theo Ủy ban nhân dân xã Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, dự thảo chưa có quy định về thẩm quyền thu hồi, hủy bỏ giấy tờ hộ tịch do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp. Do đó, nên quy định thẩm quyền thu hồi, hủy bỏ đối với giấy tờ do cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài cấp nhưng người được cấp giấy tờ hộ tịch hiện đã cư trú tại Việt Nam của Giám đốc Sở Tư pháp để tạo điều kiện thuận lợi cho người được cấp giấy tờ hộ tịch.
Về điều kiện ghi vào sổ hộ tịch sự kiện, thông tin hộ tịch của công dân Việt Nam đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài đối với các sự kiện kết hôn không vi phạm điều cấm về kết hôn, theo Ủy ban nhân dân xã Diễn Châu, cán bộ hộ tịch chỉ có thể đánh giá được các điều kiện kết hôn về độ tuổi, về giới tính; các nội dung khác như sự tự nguyện, năng lực hành vi dân sự thì khó có cơ sở để biết, do đó, việc đưa quy định này vào dự thảo có thể mang tới nhiều rủi ro pháp lý khách quan cho cán bộ hộ tịch và Ủy ban nhân dân cấp xã.
