Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. Để Luật sớm đi vào cuộc sống, các văn bản quy định chi tiết cần được hoàn thiện khẩn trương nhằm có hiệu lực cùng thời điểm với Luật.
Do đó, Thứ trưởng đề nghị, các đại biểu cần bám sát quy định chi tiết những nội dung được Luật giao, đồng thời làm rõ những vấn đề thực tiễn đang đòi hỏi để bảo đảm tính thực thi; đặc biệt, cần tiếp cận và đánh giá dự thảo Nghị định dưới lăng kính “hai vai”: vừa là cơ quan quản lý nhà nước đóng góp cho lĩnh vực của Bộ, ngành mình, vừa đặt mình vào vị trí của người dân - đối tượng thụ hưởng, người bị oan sai cần được bồi thường.
Theo Thứ trưởng Tư pháp, mục tiêu cao nhất trong việc xây dựng dự thảo Nghị định là xây dựng được hành lang pháp lý với các thủ tục bồi thường đơn giản, nhanh chóng, hiệu quả nhưng vẫn bảo đảm sự chặt chẽ; góp phần giúp Nhà nước thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình và bảo vệ tối đa quyền, lợi hợp pháp, chính đáng của mọi tổ chức, cá nhân.
Hoàn thiện các quy định về thiệt hại được bồi thường
Theo Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường Nhà nước, Bộ Tư pháp, dự thảo Nghị định gồm 7 chương và 52 điều, trong đó quy định chi tiết 18 điều, khoản được Luật giao, quy định biện pháp thi hành đối với nội dung xác định cơ quan giải quyết bồi thường và trách nhiệm phối hợp trong công tác bồi thường của Nhà nước, trách nhiệm báo cáo, thống kê và các biểu mẫu trong công tác bồi thường Nhà nước.
Dự thảo Nghị định tập trung sửa đổi, hoàn thiện các quy định về thiệt hại được bồi thường; trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ và trách nhiệm thực hiện công tác bồi thường Nhà nước nhằm thể chế hóa đầy đủ các quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; bảo đảm phù hợp với yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính và chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay.
Về thiệt hại được bồi thường, dự thảo Nghị định sửa đổi quy định về xác định thiệt hại do tài sản bị xâm phạm để phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy của Nhà nước; sửa đổi, bổ sung theo hướng tách bạch rõ khoảng thời gian làm căn cứ xác định thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất và khoảng thời gian tính thiệt hại do thu nhập thực tế bị giảm sút trong trường hợp người bị thiệt hại bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính trái pháp luật, bị tạm giữ hành chính và trong trường hợp người bị thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự...
Liên quan thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, dự thảo Nghị định quy định về thụ lý hồ sơ yêu cầu bồi thường trong trường hợp chưa xác định được cơ quan giải quyết bồi thường; sửa đổi quy định về phương thức xác minh thiệt hại yêu cầu người yêu cầu bồi thường, cá nhân, tổ chức có liên quan cung cấp tài liệu, chứng cứ; định giá, giám định thiệt hại; sửa đổi quy định về cấp kinh phí định giá, giám định thiệt hại theo hướng cơ quan giải quyết bồi thường sử dụng kinh phí đã được cấp để thực hiện công việc...
Ngoài ra, dự thảo Nghị định cũng sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước giao Chính phủ quy định chi tiết về kinh phí bồi thường và thủ tục chi trả, trách nhiệm hoàn trả, trách nhiệm thực hiện công tác bồi thường Nhà nước, các biểu mẫu thực hiện công tác bồi thường Nhà nước.
Tại hội thảo, một số đại biểu cho rằng, quy định về khoảng thời gian làm căn cứ xác định thiệt hại do tài sản bị xâm phạm quy định tại các khoản 3, 4 và 5 Điều 23 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước cơ bản hợp lý tại Điều 4 dự thảo Nghị định có tính khả thi cao và tạo hành lang pháp lý rõ ràng, thuận lợi trong việc giải quyết bồi thường.
Tuy nhiên, để bảo vệ trọn vẹn quyền lợi của người dân theo, khoản 1 Điều này nên linh hoạt mở rộng quy định: tính đến thời điểm quyết định bồi thường có hiệu lực pháp luật hoặc đến khi người bị thiệt hại thực tế nhận được tiền bồi thường giá trị tài sản, thay vì dừng lại ở thời điểm thụ lý hồ sơ.
Đề xuất cho phép tạm tính thời gian bị thiệt hại
Đối với quy định về khoảng thời gian làm căn cứ xác định thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút, có đại biểu đề xuất cho phép người bị thiệt hại được quyết định tạm tính đến thời điểm thụ lý, nhưng sau đó được cập nhật, bổ sung phần thu nhập bị mất phát sinh suốt quá trình cơ quan Nhà nước giải quyết bồi thường cho đến ngày ký biên bản thương lượng thành công.
Bên cạnh đó, bổ sung cơ chế linh hoạt, cho phép cơ quan giải quyết bồi thường sử dụng mức thu nhập trung bình tối thiểu của lao động cùng ngành nghề tại địa phương đối với các trường hợp lao động tự do không thể cung cấp chứng từ thu nhập 3 tháng gần nhất.
Ông Lê Vệ Quốc, Cục trưởng Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước cho biết, việc xây dựng dự thảo Nghị định chủ yếu nhằm cụ thể hóa những nội dung được sửa đổi, bổ sung tại Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu đổi mới pháp luật, đồng thời kế thừa các quy định còn phù hợp của Nghị định hiện hành.
Trên cơ sở đó, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tập trung nghiên cứu, hoàn thiện quy định về cách tính thiệt hại theo hướng bảo vệ tốt hơn quyền của người yêu cầu bồi thường; đơn giản hóa thủ tục, giấy tờ, tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận và thực hiện quyền yêu cầu bồi thường.
Các quy định về trách nhiệm hoàn trả sẽ được nghiên cứu kỹ lưỡng, từ việc xác định trách nhiệm trong trường hợp không có lỗi, trường hợp có nhiều cơ quan cùng chịu trách nhiệm bồi thường đến cơ chế miễn, giảm trách nhiệm hoàn trả, bảo đảm phù hợp với quy định của Luật và có thể triển khai hiệu quả trong thực tiễn.
