Trước yêu cầu phát triển bền vững, nhiều quốc gia đã chuyển hướng sang mô hình siêu đô thị thế hệ mới, lấy cấu trúc đa trung tâm, liên kết vùng và quản trị thông minh làm trụ cột.
Tại hội thảo khoa học “Siêu đô thị thế hệ mới - động lực tăng trưởng và phát triển bền vững đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới” do Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam tổ chức, các chuyên gia nhận định đây không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là động lực quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong dài hạn.
Nền tảng cho những tiến bộ mới
Việt Nam đang từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, hướng tới mục tiêu tỷ lệ đô thị hóa hơn 50% vào năm 2030. Những năm qua, quá trình đô thị hóa mạnh mẽ đã hình thành các vùng đô thị lớn và các hành lang kinh tế - đô thị như vùng Thủ đô Hà Nội, vùng Thành phố Hồ Chí Minh và các trục phát triển ven biển. Những xu hướng này cho thấy sự dịch chuyển từ mô hình đô thị đơn cực sang các cấu trúc đô thị quy mô vùng, đa cực và liên kết chức năng, đặt nền tảng cho khả năng hình thành các siêu đô thị thế hệ mới trong tương lai.
KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA), nguyên Thứ trưởng Xây dựng cho rằng, điểm khác biệt căn bản nằm ở cách thức phát triển: Nếu siêu đô thị truyền thống dựa vào mở rộng vật lý thì mô hình mới hướng tới “thông minh hơn, bền vững hơn, quản trị tốt hơn”, lấy tri thức và đổi mới sáng tạo làm nền tảng.
Quá trình đô thị hóa mạnh mẽ tại Việt Nam thời gian qua cũng cho thấy những chuyển dịch rõ nét về cấu trúc. Nhiều khu đô thị quy mô lớn, được quy hoạch đồng bộ hình thành, góp phần định hình các cực tăng trưởng mới, giúp người dân tiếp cận dịch vụ thiết yếu trong phạm vi gần, giảm áp lực lên hạ tầng đô thị trung tâm.
Theo KTS Lã Kim Ngân, Việt Nam đã xuất hiện các tổ hợp đô thị quy mô lớn quy hoạch đồng bộ hạ tầng với chất lượng tiện ích đa dạng như Ecopark phía đông Thủ đô, Vinhome Reverside phía bắc Thủ đô, đô thị Phú Mỹ Hưng tại phía nam Thành phố Hồ Chí Minh... Đặc biệt, nhiều đại đô thị tích hợp trọn vẹn hệ sinh thái “Y tế - Giáo dục - Công viên - Việc làm” đang hình thành cực phát triển mới hỗ trợ cho các thành phố lớn. Tuy nhiên, để trở thành hạt nhân của siêu đô thị thế hệ mới, các khu đô thị này cần được kết nối chặt chẽ hơn với hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn, tránh phát triển biệt lập; đồng thời bổ sung các chức năng về đổi mới sáng tạo, nghiên cứu - phát triển để nâng cao vai trò trong nền kinh tế tri thức. Qua đó, từng bước hình thành các hệ sinh thái đô thị hiện đại, cân bằng giữa tăng trưởng, môi trường và chất lượng sống.
Theo KTS Trần Ngọc Chính, phát triển siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam cần chuyển từ tư duy chạy theo quy mô dân số sang tổ chức không gian đô thị đa trung tâm, tăng cường liên kết vùng, thúc đẩy chuyển đổi số và kinh tế đổi mới sáng tạo. Cách tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của các đô thị lớn, mà còn hạn chế những hệ lụy do phát triển quá tải về dân số.
Ngóng khung lý luận và cơ chế quản trị
Các chuyên gia nhận định, phát triển siêu đô thị thế hệ mới không chỉ là một bước tiến trong quá trình đô thị hóa, mà còn là lựa chọn chiến lược nhằm tạo dựng các cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và không gian phát triển bền vững cho quốc gia. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều vùng siêu đô thị như Tokyo, Seoul... đóng góp hơn một nửa GDP quốc gia, trở thành đầu tàu kinh tế và trung tâm điều phối các nguồn lực toàn cầu.
Đối với Việt Nam, việc hình thành các siêu đô thị thế hệ mới được kỳ vọng sẽ tạo động lực tăng trưởng mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu vươn lên nhóm các nền kinh tế hàng đầu khu vực. Để làm được điều này, nhiều chuyên gia cho rằng, khung lý luận và cơ chế quản trị cho mô hình siêu đô thị thế hệ mới cần gấp rút được hoàn thiện.
PGS, TS, KTS Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng cho rằng, cần bắt đầu từ triển khai đồng bộ các giải pháp về thể chế, quy hoạch, hạ tầng và nguồn lực. Trọng tâm là hoàn thiện cơ chế quản trị vùng, tăng cường liên kết giữa các địa phương; đổi mới quy hoạch theo mô hình đa trung tâm gắn với giao thông công cộng; ưu tiên đầu tư hạ tầng chiến lược và đa dạng hóa nguồn lực tài chính. Đồng thời, thúc đẩy phát triển đô thị xanh, thông minh, nâng cao khả năng chống chịu và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, coi đó là nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.
