Quyết định của Tổng thống Trump lập tức gây tranh cãi, dấy lên lo ngại về nguy cơ làm tăng lạm phát tại Mỹ và kích hoạt cuộc chiến thương mại toàn cầu mới.
Trong phán quyết ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ cho rằng, việc Tổng thống Trump sử dụng Đạo luật Quyền lực kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977 để áp thuế toàn diện là “vượt quá thẩm quyền”. Ngay lập tức, ông Trump đã chuyển sang sử dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để thiết lập mức thuế mới là 10%. Một ngày sau đó, ngày 21/2, ông thông báo tiếp tục tăng lên mức 15%.
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump khẳng định mức thuế trên đã được kiểm chứng về mặt pháp lý. Sắc lệnh áp thuế toàn cầu có hiệu lực từ ngày 24/2, tuy nhiên miễn trừ một danh sách dài các sản phẩm, gồm thịt bò, cà chua, cam, dược phẩm, xe chở khách và một số khoáng sản quan trọng. Các sản phẩm trong phạm vi điều chỉnh của thỏa thuận thương mại giữa Mỹ với Canada và Mexico cũng thuộc diện miễn trừ. Tổng thống Trump cho biết thêm, trong vài tháng tới, chính quyền của ông sẽ tiếp tục xác định và ban hành các mức thuế quan mới và hợp pháp.
Quyết định áp thuế toàn cầu được cho là phản ứng tức thì của Tổng thống Trump đối với phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, vốn tạo thách thức lớn đối với chính sách thương mại của Nhà Trắng và thu hẹp đáng kể phạm vi thẩm quyền mà Tổng thống có thể sử dụng để áp đặt thuế quan trên diện rộng. Tổng thống Trump mô tả đây là “quyết định chống lại nước Mỹ”, tuy nhiên lại củng cố lập trường của ông trong việc triển khai các biện pháp thương mại cứng rắn vì mục tiêu “Nước Mỹ trước tiên”.
Điều 122 Đạo luật Thương mại cho phép Tổng thống Mỹ áp mức thuế 15% trong tối đa 150 ngày để giải quyết tình trạng thâm hụt thương mại. Sau thời hạn này, việc gia hạn phải được Quốc hội chấp thuận, điều không dễ dàng trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, Tổng thống Trump cho biết, ông sẽ tìm cách thức khác, bỏ qua “cửa ải” Quốc hội, để có thể tiếp tục áp thuế.
Bảo vệ quyết định áp thuế toàn cầu, Tổng thống Trump lập luận rằng, trong lĩnh vực thuế nước Mỹ đã “bị nhiều quốc gia lợi dụng” trong nhiều thập niên, trong khi mức thâm hụt thương mại hàng hóa hơn 900 tỷ USD hiện nay là mối đe dọa trực triếp đến sức mạnh kinh tế quốc gia của Mỹ. Việc áp thuế toàn cầu cũng nhằm đáp ứng mục tiêu cốt lõi của chính sách “Nước Mỹ trước tiên” là hồi sinh sản xuất nội địa và tạo việc làm. Tăng thuế nhập khẩu có thể khuyến khích các công ty đưa sản xuất trở lại Mỹ; giúp giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài, đồng thời bảo vệ lao động Mỹ.
Tuy nhiên, việc tăng thuế toàn cầu tác động trực tiếp và đa chiều đến người tiêu dùng Mỹ. Các tổ chức phân tích kinh tế Tax Foundation và Yale Budget Lab ước tính, mỗi gia đình Mỹ trung bình phải chi thêm khoảng 1.300 USD trong năm nay do tác động từ các đợt tăng thuế quan. Giá các mặt hàng phụ thuộc nhập khẩu sẽ tăng nhanh chóng, giá thực phẩm cũng chịu áp lực do chi phí vận chuyển và bao bì tăng. Giá tăng khiến người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu, qua đó có thể góp phần làm chậm đà tăng trưởng GDP của Mỹ trong dài hạn. Đó là chưa kể áp lực từ tác động phân hóa giàu nghèo gia tăng…
Trên phạm vi quốc tế, bước đi mới của Tổng thống Mỹ cũng kéo theo phản ứng tức thì, song thận trọng. Là mức “thuế phẳng”, nên tác động cũng khác nhau đối với các đối tác thương mại của Mỹ. Tại khu vực, Canada tiếp tục cho rằng, các mức thuế quan của Mỹ vẫn đang gây thiệt hại nặng nề cho Canada, nhất là những mặt hàng như thép, nhôm và ô-tô. Mexico cho hay, 85% số hàng xuất khẩu của nước này hiện không chịu thuế nhờ các thỏa thuận khu vực, song Mexico vẫn theo dõi sát các diễn biến mới.
Tại châu Á, Bộ Thương mại Hàn Quốc đã họp khẩn để đánh giá tác động của biện pháp thuế quan mới nhất của Mỹ. Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc cho biết, Seoul đang cân nhắc các biện pháp ứng phó phù hợp với lợi ích quốc gia. Với Trung Quốc, mức thuế phẳng 15% có lợi trong ngắn hạn, trong bối cảnh hàng hóa Trung Quốc phải chịu “thuế có đi có lại” dao động quanh mức 25% - 40%.
Liên minh châu Âu (EU) và Anh thuộc nhóm chịu tác động lớn nhất. EU vừa đạt được thỏa thuận mức trần thuế 4,8% với Mỹ và việc Mỹ áp thuế 15% bị EU coi là vi phạm nghiêm trọng cam kết. Anh cũng ký thỏa thuận mức thuế 10%, nay tăng lên 15%, khiến Anh lo ngại về suy thoái.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết sẽ phối hợp các đồng minh châu Âu về lập trường chung, trong khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cảnh báo không nên chủ quan trước khả năng Mỹ tiếp tục điều chỉnh chính sách. Người phát ngôn Chính phủ Anh khẳng định, London sẽ phối hợp với chính quyền Tổng thống Trump để làm rõ ảnh hưởng của quyết định áp thuế.
