Tuy nhiên, điều này lại đang làm dấy lên lo ngại về những đô thị chắp vá, thiếu hạ tầng và nguy cơ phá vỡ vùng sinh thái, tiêu thoát nước tự nhiên.
Một phần của “cơ thể đô thị”
Tại nhiều quốc gia và đô thị lớn trên thế giới như Paris (Pháp), Seoul (Hàn Quốc), Tokyo (Nhật Bản) hay Singapore, quỹ đất ven sông luôn được coi là “đất vàng”, nơi hội tụ các dự án phát triển năng động, tạo ra giá trị kinh tế vượt trội và góp phần định hình bản sắc đô thị hiện đại. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, những khu vực ven sông khi được quy hoạch hợp lý không chỉ mang lại không gian sống chất lượng mà còn trở thành động lực thúc đẩy kinh tế, thu hút du lịch và nâng tầm vị thế thành phố.
Ở Việt Nam, Đồng bằng sông Cửu Long với 5 tỉnh Tây Ninh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cà Mau, An Giang và thành phố Cần Thơ là vùng đất giàu tiềm năng bậc nhất. Mạng lưới sông ngòi chằng chịt, cùng nền văn hóa - sinh hoạt gắn liền với sông nước đã tạo nên bản sắc riêng, hình thành nên một hệ sinh thái kinh tế dựa vào sông: nông nghiệp, giao thương thủy, chợ nổi, thương hồ…
Nhận thấy rõ tiềm năng sẵn có, nhiều doanh nghiệp bất động sản lớn đã nhanh chóng “đổ bộ” về khu vực này, biến lợi thế sông nước thành giá trị gia tăng thông qua việc phát triển các khu đô thị ven sông hiện đại, quy hoạch đồng bộ. Những dự án này không chỉ mở ra không gian sống đẳng cấp, gần gũi với thiên nhiên mà còn góp phần nâng cao chất lượng hạ tầng, dịch vụ, cải thiện đời sống người dân địa phương.
Tiêu biểu là khu đô thị ven sông Waterpoint của Tập đoàn Nam Long tại Bến Lức (Long An) với quy mô lên tới 355 ha, được bao bọc bởi hơn 5,8 km bờ sông Vàm Cỏ Đông, mang đến một cộng đồng sống chuẩn quốc tế, xanh và bền vững. Tại Cần Thơ, Nam Long tiếp tục triển khai dự án Nam Long II Central Lake với diện tích 43,8 ha, kiến tạo một khu đô thị tích hợp hài hòa với cảnh quan sông nước, tạo điểm nhấn mới cho đô thị trung tâm vùng.
Ngoài ra, hàng loạt dự án ven sông khác cũng đã được triển khai, như Khu đô thị mới Tây Sông Hậu tại thành phố Long Xuyên (An Giang) với tổng vốn hơn 2.000 tỷ đồng do Công ty CP Tổ chức Nhà Quốc gia làm chủ đầu tư, hay dự án khu dân cư dọc sông Tiền của Công ty CP Đầu tư Tây Bắc… Những dự án này đã hình thành chuỗi đô thị ven sông quy mô, kết nối liên hoàn, mở ra triển vọng phát triển kinh tế-xã hội bền vững cho toàn vùng.
Khoảng cách từ kỳ vọng đến thực tế
TS Phạm Viết Thuận, Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường, nhận định sự thay đổi của các khu vực ven sông đã tạo ra bước ngoặt trong tư duy quy hoạch đô thị. Dẫn thí dụ từ sông Sài Gòn, ông Thuận cho biết, đây đang dần trở thành “mặt tiền” mới của Thành phố Hồ Chí Minh, nơi nào có bờ sông đẹp, nơi đó sẽ hình thành những trung tâm kinh tế, văn hóa và giải trí sầm uất.
Đồng quan điểm, giới chuyên môn, các nhà làm quy hoạch đều cho rằng, dòng sông luôn giữ một vị trí quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển các đô thị. Tuy nhiên, để tái cấu trúc để biến không gian mỗi con sông thành một phần của “cơ thể đô thị” lại luôn là bài toán không đơn giản.
Thực tế, có những khu đô thị được các dòng sông “ôm trọn” mở bán từ nhiều năm vẫn thưa vắng bóng cư dân. Phần lớn sản phẩm được bán cho nhà đầu tư ngoài tỉnh với mục đích “lướt sóng” hoặc chờ tăng giá hơn là để ở thực. Đơn cử như dự án Waterpoint, dù đã mở bán 6 năm nhưng vẫn thưa vắng cư dân, trong khi thời điểm mới mở bán số liệu của chủ đầu tư cho biết tỷ lệ lấp đầy đạt 90%.
Ngoài ra, một “mẫu số chung” của các khu đô thị ven sông là việc phát triển thiếu kiểm soát và quy hoạch không đồng bộ đã kéo theo hàng loạt hệ lụy về môi trường như xói lở bờ sông, ngập lụt, ô nhiễm nguồn nước và mất cân bằng sinh thái. Một trong những thách thức lớn nhất khi quy hoạch đô thị ven sông là việc lấn chiếm hành lang thoát lũ và hành lang bảo vệ sông.
Các chuyên gia quy hoạch cho rằng, cần một chiến lược tổng thể và đồng bộ, trong đó phát triển đô thị phải đi cùng với bảo tồn môi trường và bảo đảm an toàn đê điều. Việc rà soát, cập nhật và hoàn thiện các quy hoạch ven sông cần được tiến hành thường xuyên, đồng thời xây dựng hành lang pháp lý minh bạch để định hướng phát triển lâu dài. Điều quan trọng là phải kiểm soát chặt chẽ quá trình quy hoạch, tránh biến đất ven sông thành các khu thương mại khép kín khiến cộng đồng mất quyền tiếp cận không gian công cộng.
