Bài 2: Tiên phong mở đường
Việc hình thành và phát triển các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế không chỉ là mục tiêu định tính, mà là một nhiệm vụ chiến lược cho siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh sau hợp nhất.
Inomar-cánh chim đầu đàn
Lần đầu tiên, Thành phố Hồ Chí Minh đã phê duyệt hỗ trợ cho một đơn vị nghiên cứu khoa học, công nghệ công lập là Trung tâm Nghiên cứu vật liệu cấu trúc nano và phân tử (INOMAR), Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tham gia đề án xây dựng cơ chế thúc đẩy để hình thành và phát triển Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế (Đề án CoE). Theo đó, INOMAR được nhận khoản hỗ trợ 85 tỷ đồng từ ngân sách thành phố để phát triển INOMAR đạt chuẩn quốc tế trong lĩnh vực vật liệu xốp tiên tiến ứng dụng trong bảo vệ-chăm sóc sức khỏe, lưu trữ-chuyển hóa năng lượng và linh kiện trở nhớ; hình thành công nghệ lõi trong chế tạo vật liệu nano (vật liệu xốp như MOF/ZIF, silica, dẫn xuất từ MOF/ZIF…) là nguyên liệu đầu vào, vật liệu nền cho ứng dụng trong lĩnh vực vật liệu xây dựng, linh kiện điện tử trở nhớ (mạng thần kinh nhân tạo), xúc tác và thiết bị điện hóa (sản xuất nhiên liệu hydro xanh, ammonia, và siêu tụ điện hóa), tổng hợp hóa dược, chế tạo cảm biến khí sinh học, y sinh, cảm biến quang học, cảm biến sinh học… Trong 5 năm tới, sản phẩm cụ thể đặt ra cho INOMAR là có 60 công bố khoa học SCIE/5 năm; tối thiểu có 5 bằng sáng chế độc quyền sáng chế; 15 loại vật liệu ứng dụng trong lưu trữ-chuyển hóa năng lượng, bảo vệ-chăm sóc sức khỏe và điện tử trở nhớ; 10 tấm (5 cm x 5 cm) điện cực âm và 10 tấm (5 cm x 5 cm) điện cực dương cho hệ điện phân; một chíp thần kinh nhân tạo có kích thước (16 x 16) ô nhớ…
Thành phố Hồ Chí Minh chọn INOMAR tham gia Đề án CoE là do trung tâm này được Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh xác định là một trong những đơn vị nghiên cứu mũi nhọn, được tập trung đầu tư về đội ngũ, cơ sở vật chất và cơ chế vận hành linh hoạt. Trung tâm đã phát huy tốt vai trò của mình với tư cách là một đơn vị nghiên cứu liên ngành, kết nối hiệu quả với các viện, trường đại học, cũng như khai thác tối đa sức mạnh hệ thống Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh để tạo ra các kết quả nổi bật về nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Các hướng nghiên cứu mà INOMAR đang triển khai bao gồm thiết kế và chế tạo vật liệu khung hữu cơ-kim loại, vật liệu xốp chức năng, vật liệu bán dẫn, đến cảm biến sinh học, nano dẫn truyền thuốc trúng đích, xử lý môi trường, lưu trữ năng lượng và mô phỏng vật liệu bằng trí tuệ nhân tạo… Đây cũng là những lĩnh vực được ưu tiên trong Kế hoạch số 01-KH/ BCĐTW ngày 2/6/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số về hành động chiến lược triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Tâm, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: INOMAR được chính thức công nhận là tổ chức đầu tiên đạt điều kiện tham gia đề án là một dấu mốc vô cùng quan trọng. Đây không chỉ là bước phát triển mới đầy tự hào của INOMAR, mà còn là minh chứng rõ nét cho tầm nhìn dài hạn, định hướng chiến lược và sự đầu tư kiên trì, bài bản của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt trong việc xây dựng các trung tâm nghiên cứu tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Với sự công nhận tham gia Đề án CoE, INOMAR sẽ có thêm nguồn lực để phát triển bền vững, phát huy tốt vai trò là một trung tâm nghiên cứu liên ngành trọng điểm, đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực Đông Nam Á.
Tạo lập môi trường vượt trội
Cần thẳng thắn nhìn nhận, được xem là “cái nôi” khoa học, công nghệ của cả nước nhưng khoa học, công nghệ của t hành phố chưa tạo ra nền tảng vững chắc để phát triển kinh tế nhanh, bền vững. Những nguyên nhân, rào cản cần tháo gỡ, đó là sự thiếu hụt cán bộ khoa học đầu ngành dẫn dắt, số lượng công bố quốc tế còn khiêm tốn, nguồn lực đầu tư hạn chế, và đặc biệt là thiếu các chính sách đủ mạnh để hỗ trợ, thúc đẩy sự hình thành và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh. Việc INOMAR được phê duyệt là đơn vị đầu tiên tham gia Đề án CoE là một thành quả thiết thực sau thời gian nỗ lực triển khai thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù về thu hút, giữ chân người tài; cơ chế tài chính để triển khai chương trình phát triển khoa học, công nghệ trung hạn, dài hạn mà từ trước đến nay chưa được triển khai thực hiện một cách bài bản, thống nhất.
Việc này cũng nhằm tạo lập môi trường khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo để các tổ chức khoa học và công nghệ công lập có các cơ chế để có thể thu hút, giữ chân các chuyên gia, nhà khoa học, cũng như thỏa mãn đam mê nghiên cứu, kích thích sáng tạo góp phần tạo ra sản phẩm đột phá phát triển kinh tế-xã hội Thành phố Hồ Chí Minh. Theo bà Trần Thị Diệu Thúy, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố, việc hình thành và phát triển các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế không chỉ là một mục tiêu định tính, mà là một nhiệm vụ chiến lược gắn liền với thúc đẩy hệ sinh thái nghiên cứu, đổi mới sáng tạo tại thành phố; tạo ra những nền tảng công nghệ then chốt, giải pháp thực tiễn ứng dụng vào công nghiệp, y tế, giáo dục, cũng như thu hút và giữ chân nhân tài khoa học, công nghệ, nhất là lực lượng trí thức trẻ, nhà khoa học trẻ.
Đề án CoE là một trong những công cụ chính sách đặc thù để tháo gỡ những vướng mắc pháp lý và thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ. Việc toàn bộ kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ được giao cho các tổ chức khoa học chủ trì một cách chủ động (không bồi hoàn các khoản kinh phí hỗ trợ, trừ trường hợp có thỏa thuận khác) là một điểm đột phá quan trọng nhằm khuyến khích các tổ chức quản lý, khai thác và thương mại hóa kết quả nghiên cứu một cách hiệu quả nhất. Và với sự khởi đầu từ Trung tâm INOMAR, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước hiện thực hóa tham vọng trở thành một trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực và thế giới, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ khoa học, công nghệ toàn cầu.
(★) Xem chuyên trang TP Hồ Chí Minh - Báo Nhân Dân số ra ngày 21/10/ 2025.
