Những kết quả khả quan
Sau sáp nhập ngày 1/7/2025, Bắc Ninh trở thành địa bàn có 99 đơn vị cấp xã, trong đó có 66 xã và 33 phường. Sự hợp nhất này mang đến cả cơ hội lẫn thách thức trong công tác giảm nghèo, đặc biệt khi phải giải quyết sự chênh lệch về phát triển giữa các khu vực. Nếu như tỉnh Bắc Ninh (cũ) đã đạt mức phát triển cao với tỷ lệ hộ nghèo gần như bằng không, thì các khu vực miền núi thuộc Bắc Giang (cũ) như Sơn Động, Lục Ngạn... vẫn còn nhiều khó khăn.
Trong khuôn khổ Chương trình Mục tiêu Quốc gia giảm nghèo bền vững 2021-2025, Bắc Ninh sau sáp nhập đã chứng minh quyết tâm "không để ai bị bỏ lại phía sau" bằng những kết quả ấn tượng. Theo số liệu thống kê, năm 2021, toàn tỉnh có 28.484 hộ nghèo, chiếm 3.47% (trong đó: tỉnh Bắc Ninh (cũ) có 4.209 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 1,15%; tỉnh Bắc Giang (cũ) có 24.369 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 5,27%). Đến hết năm 2024, hộ nghèo của tỉnh giảm xuống còn 8.308 hộ, tương đương 0,97% và trên địa bàn Bắc Ninh (cũ), đến cuối năm 2024 đã không còn hộ nghèo theo cả chuẩn đa chiều. Với kết quả này, Bắc Ninh đã hoàn thành chỉ tiêu giảm nghèo sớm một năm so với Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh là đề ra “phấn đấu đến hết năm 2025” tỷ lệ hộ nghèo trong toàn tỉnh giảm còn dưới 1%. Dự kiến, con số này sẽ tiếp tục giảm xuống 0,56% theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia vào cuối năm 2025.
Với sự quyết tâm và chỉ đạo linh hoạt của Tỉnh uỷ, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh, cùng sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, công tác triển khai các Chương trình Mục tiêu quốc gia tại Bắc Ninh đã đạt nhiều chuyển biến rõ nét. Tỉnh đã ban hành hàng loạt chương trình và kế hoạch cho từng giai đoạn và từng năm, tạo cơ sở để đổi mới cách làm giảm nghèo, khơi dậy khát vọng vươn lên xây dựng cuộc sống ấm no, đồng thời phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn bộ hệ thống chính trị trong bối cảnh mới. Các sở, ngành chuyên môn cũng chủ động tham mưu để Ủy ban nhân dân tỉnh kịp thời ban hành các nghị quyết, cơ chế và chính sách giảm nghèo phù hợp thực tiễn, bảo đảm quá trình triển khai diễn ra hiệu quả và thống nhất.
Trong giai đoạn 2021-2025, Bắc Ninh đã bố trí và giải ngân kịp thời nguồn vốn Chương trình Mục tiêu Quốc gia giảm nghèo bền vững theo đúng quy định của Nghị quyết Hội đồng nhân dân tỉnh. Tổng kinh phí đạt 950.488 triệu đồng, gồm 798.504 triệu đồng từ ngân sách Trung ương và 151.984 triệu đồng từ ngân sách tỉnh. Những thành quả đạt được đến từ sự triển khai quyết liệt của tỉnh qua 7 dự án trọng tâm: hỗ trợ đầu tư hạ tầng, đa dạng hóa sinh kế, hỗ trợ sản xuất và cải thiện dinh dưỡng, phát triển giáo dục nghề nghiệp, hỗ trợ nhà ở, truyền thông giảm nghèo về thông tin, và nâng cao năng lực quản lý.
Từ đó, cuộc sống của rất nhiều người dân nghèo nơi đây đã được "thay da đổi thịt". Gia đình chị Vi Thị Hạnh, dân tộc Nùng, từng là một trong những hộ nghèo ở thôn Đấp, xã Sơn Hải. Sở hữu hơn 1 ha đất vườn đồi, vợ chồng chị chỉ canh tác ngô, đỗ, sắn nên thu nhập chẳng đáng là bao, trong khi ba người con đều đang tuổi ăn, tuổi học. Năm 2022, chị vay 30 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội Lục Ngạn, đầu tư giống vải thiều và tham gia tập huấn kỹ thuật. Sau 3 năm, vườn vải cho thu hoạch hơn 100 triệu đồng/mùa vụ, giúp gia đình thoát nghèo và ổn định cuộc sống.
Chú trọng đầu tư công nghệ
Đáng chú ý, Bắc Ninh xác định ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số là chìa khóa để giảm nghèo bền vững trong thời đại mới. Tỉnh tập trung đầu tư hạ tầng số, mạng viễn thông và Internet cho các khu vực còn khó khăn. Nhờ đó, người dân không chỉ có điều kiện tiếp cận thông tin và tri thức thuận lợi hơn, mà còn mở rộng cơ hội sản xuất, kinh doanh trong thời đại số, tạo nền tảng vững chắc cho sinh kế lâu dài. Qua đó, bảo đảm mạng di động và internet phủ kín 100% địa bàn. Hệ thống loa truyền thanh thông minh ứng dụng công nghệ số được lắp đặt tại nhiều thôn, xóm, đặc biệt ở các khu có đông công nhân. Thay vì loa nén truyền thống, các điểm phát thanh mới có thể phát nhiều loại nội dung, từ thông báo khẩn, tuyên truyền chính sách đến hướng dẫn sử dụng dịch vụ công. 100% xã trong tỉnh có hệ thống đài truyền thanh hoạt động hiệu quả, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, đưa chủ trương chính sách giảm nghèo đến từng hộ dân. Tỷ lệ người dân sử dụng điện thoại thông minh đạt hơn 95%, tạo nền tảng thuận lợi cho chuyển đổi số toàn diện.
Đến nay, Bắc Ninh xây dựng hệ thống dữ liệu số cập nhật thời gian thực về hộ nghèo, hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến như vay vốn, y tế và giáo dục. Cùng với đó, tỉnh đã xây dựng hơn 500 mô hình sinh kế, trong đó có 120 mô hình ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và du lịch cộng đồng. Nhiều hợp tác xã đã kết nối tiêu thụ sản phẩm qua sàn thương mại điện tử, tạo việc làm ổn định, tăng thu nhập và giảm nghèo bền vững. Người nông dân có thể theo dõi môi trường nuôi trồng qua điện thoại, giảm rủi ro, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.
Ở xã Đồng Việt, nông dân sử dụng app giám sát sức khỏe gia súc và nền tảng thương mại điện tử để bán sản phẩm. Ông Nguyễn Văn Gắn ở thôn Đồng Nhân nhận 15 triệu đồng hỗ trợ chăn nuôi bò năm 2022, kết hợp app theo dõi tiêm chủng và tăng trưởng, ông bán một con bê mỗi năm, tạo thu nhập ổn định, giúp con cái học hành và làm việc. Hay bà Nguyễn Thị Khê ở cùng thôn, sau khi được hỗ trợ bò sinh sản còn được tham gia lớp tập huấn trực tuyến về kỹ thuật chăn nuôi và cập nhật kiến thức phòng bệnh qua nhóm Zalo cộng đồng. Nhờ đó, mô hình phát huy hiệu quả và gia đình bà đã thoát nghèo.
Theo ông Bùi Quang Phát, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, chuyển đổi số đang trở thành đòn bẩy quan trọng trong chương trình giảm nghèo đa chiều. Tỉnh đã đưa công nghệ vào nhiều mắt xích của hệ thống an sinh xã hội. Ông nhấn mạnh: "Bắc Ninh luôn chủ trương chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang tạo động lực để người dân tự chủ. Chúng tôi muốn xóa dần tâm lý trông chờ, ỷ lại vào chính sách, đồng thời hỗ trợ người dân tiếp cận khoa học-công nghệ, kinh tế số để mở rộng sinh kế".
Thách thức và định hướng tương lai
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu đáng khích lệ, công tác giảm nghèo tại Bắc Ninh vẫn còn những thách thức nhất định. Năm 2022 là năm đầu thực hiện Chương trình Mục tiêu Quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, nội dung, chính sách, hoạt động của Chương trình có nhiều điểm mới, các văn bản hướng dẫn thực hiện của Trung ương nhiều, nhưng chậm, nhiều nội dung lại giao cho địa phương phải ban hành các văn bản quy phạm pháp luật ảnh hưởng đến việc xây dựng và ban hành các cơ chế thực hiện Chương trình do Trung ương phân cấp cho tỉnh. Bên cạnh đó, công tác triển khai tập huấn nghiệp vụ có thời điểm còn chậm, nhiều vướng mắc của địa phương chưa được giải đáp, tháo gỡ kịp thời; và quá trình triển khai các quy định, chính sách, hướng dẫn của Chính phủ và các bộ, ngành còn gặp một số khó khăn, vướng mắc.
Ngoài ra, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp dẫn đến yêu cầu điều chỉnh kế hoạch vốn, ảnh hưởng nhất định đến tiến độ giải ngân đầu tư công của Chương trình. Đặc biệt, tỷ lệ nghèo tại các xã đặc biệt khó khăn vùng núi, mặc dù đã giảm mạnh nhưng vẫn còn 9,25%, cao hơn so với mức trung bình toàn tỉnh. Vấn đề tái nghèo và phát sinh nghèo mới vẫn cần được quan tâm, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai ngày càng phức tạp. Hạn chế về trình độ, kỹ năng của một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số trong việc tiếp cận công nghệ cũng cần có giải pháp khắc phục phù hợp.
Hành trình giảm nghèo bền vững của Bắc Ninh là minh chứng sinh động cho tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau". Những con số thống kê ấn tượng chỉ là một phần của câu chuyện, điều đáng quý là niềm tin được khơi dậy trong mỗi gia đình nghèo, là nụ cười của người dân khi họ tự tay xây dựng tương lai cho chính mình. Chuyển từ tư duy “cho hỗ trợ” sang “tạo tự chủ”, Bắc Ninh đang từng bước xây dựng một hệ sinh thái giảm nghèo hiện đại, gắn chặt với ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Đây cũng sẽ là định hướng xuyên suốt trong giai đoạn tiếp theo, giúp người dân chủ động vươn lên, tạo sinh kế bền vững và thích ứng tốt hơn với bối cảnh phát triển mới.
