Theo đó, từng bước hình thành cách làm đồng bộ cho 129 xã, phường, hạn chế đầu tư manh mún, đưa dữ liệu vào phục vụ quản trị và quan trọng hơn là tạo dựng năng lực số cho từng cộng đồng dân cư.
Không làm thay người dân
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Yên Từ, đồng chí Bùi Quốc Toàn cho biết, xã từng liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu của tỉnh về hành chính công. Nhưng địa phương nhận ra rằng, nếu cán bộ cứ làm thay để hồ sơ được xử lý nhanh thì trước mắt có thể có những chỉ số đẹp, song người dân vẫn chưa có năng lực tự sử dụng dịch vụ số.
Yên Từ vì thế có thời điểm thứ hạng hành chính công giảm xuống nhóm 20 để thay đổi cách làm. Người có khả năng tiếp cận công nghệ phải tự thực hiện thủ tục; người chưa biết được hướng dẫn, đào tạo; cán bộ tập trung hỗ trợ trực tiếp cho người cao tuổi, trẻ em và người yếu thế. Khi kỹ năng của người dân dần hình thành, kết quả hành chính công của xã lại vươn lên nhóm dẫn đầu.
Đằng sau sự thay đổi ấy là một bài toán rất thực tế. Bộ phận hành chính công của xã chỉ có sáu người. Trong khi đó, yêu cầu hồ sơ toàn trình đòi hỏi người dân phải có khả năng thực hiện thủ tục từ đầu đến cuối trên môi trường số. Nếu cán bộ tiếp tục “gánh” phần việc của người dân, chuyển đổi số vô hình trung lại làm tăng áp lực lên chính bộ máy cần được công nghệ giải phóng.
Có những trường hợp gia đình có người thân qua đời vào buổi tối hoặc ngày nghỉ, cần khai tử để lo tang lễ, Đội Đặc nhiệm hành chính số hỗ trợ trực tuyến ngay khi phát sinh, thay vì người dân phải chờ đến ngày làm việc hoặc trực tiếp lên trung tâm hành chính.
Bà Nguyễn Thị Loan, Trưởng thôn Đông Nộn Khê cho rằng, chính những việc tưởng như nhỏ ấy lại là thước đo cụ thể nhất: công nghệ phải giải quyết được vấn đề thực tế, giảm thời gian, chi phí, công sức và giúp người dân từng bước trở thành chủ thể của quá trình chuyển đổi số.
Một kiến trúc chung, nhiều cách làm từ cơ sở
Yên Từ chọn hành chính công làm nơi thể hiện rõ hiệu quả chuyển đổi số, còn tại Gia Trấn, câu chuyện lại bắt đầu từ con người. Trong “45 ngày Bình dân học vụ số”, mỗi thôn được bố trí một bộ máy tính. Có người bắt đầu học từ thao tác đánh máy đơn giản. Cán bộ thôn được hướng dẫn soạn thảo văn bản trên máy tính, gửi văn bản điện tử, sử dụng dịch vụ công trực tuyến để sau đó chính họ có thể hướng dẫn người dân.
Bà Vũ Thị Dược, Bí thư Đảng ủy xã Gia Trấn cho rằng, không nên mặc định chuyển đổi số chỉ dành cho người trẻ. Thực tế ở địa phương cho thấy những người lớn tuổi vẫn có thể tiếp cận công nghệ nếu cách hướng dẫn đủ đơn giản, thiết thực và người dạy biết đặt mình vào vị trí của người chưa từng sử dụng công nghệ.
Từ đó, Gia Trấn đưa nội dung số vào những mô hình gần với làng quê. Mô hình “Thôn đẹp” có bốn tiêu chí sáng-xanh-sạch-số, trong đó “số” gắn với khả năng sử dụng dịch vụ công trực tuyến.
“Ngày Chủ nhật số” huy động thanh niên, lực lượng công an cùng hỗ trợ người dân. Qua thực tế, địa phương nhận thấy nhu cầu của người dân tập trung nhiều vào VNeID, đất đai và những thủ tục trực tiếp liên quan đời sống. Vì vậy, tổ công nghệ số cộng đồng không cùng lúc ôm quá nhiều mục tiêu mà chọn những việc dân đang cần nhất, làm đến nơi đến chốn rồi mới mở rộng.
Đó cũng là tinh thần khá rõ trong mô hình Ninh Bình đang triển khai: thống nhất về kiến trúc nhưng linh hoạt trong cách thực hiện. Cấp xã không đầu tư riêng lẻ những thành phần đã được Trung ương và tỉnh cung cấp; dữ liệu được quản trị theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.
Cách tiếp cận này hạn chế tình trạng mỗi nơi mua một phần mềm, xây một hệ thống, dữ liệu không kết nối được với nhau, vừa tốn nguồn lực vừa khó duy trì.
Ngày 15/4/2026, Ninh Bình chính thức ra mắt Nền tảng Bản đồ số hành chính tỉnh. Không chỉ là công cụ hiển thị địa giới, nền tảng được phát triển theo hướng hệ thống thông tin địa lý trên nền web, số hóa và trực quan hóa dữ liệu các đơn vị hành chính trên bản đồ tương tác; đối tượng sử dụng gồm lãnh đạo, các sở, ngành, cán bộ xã, phường và người dân, doanh nghiệp.
Một điểm nhấn khác là Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình tổ chức triển khai thử nghiệm NinhBinh-S (kênh kết nối chính quyền với công dân) cùng Trung tâm Điều hành thông minh (IOC), đồng thời triển khai Mô hình chuyển đổi số cấp xã đến các xã, phường.
Các hệ thống dữ liệu và IOC hỗ trợ chính quyền nhìn rõ hơn bức tranh quản trị, còn NinhBinh-S mở thêm một kênh tương tác số với người dân. Đặt cạnh Bản đồ số hành chính và mô hình chuyển đổi số cấp xã, những sản phẩm này cho thấy Ninh Bình đang hướng tới một hệ sinh thái số có sự liên thông, thay vì những ứng dụng tồn tại riêng rẽ.
Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Ninh Bình Tạ Quang Phương cho biết, Ninh Bình là địa phương đi đầu trong chuẩn hóa mô hình chuyển đổi số cấp xã, chủ động triển khai theo hướng đồng bộ từ biểu mẫu, quy chế, quyết định thành lập, phê duyệt danh mục đến xây dựng các điểm hỗ trợ chuyển đổi số.
Thước đo cuối cùng không phải có bao nhiêu ứng dụng, bao nhiêu phần mềm, mà là giá trị thực mang lại cho người dân, doanh nghiệp và chất lượng điều hành; một sản phẩm chỉ được coi là hoàn thành khi vận hành được, có người sử dụng thực tế và có minh chứng kiểm chứng được.
Khoảng cách giữa khái niệm “chuyển đổi số” với đời sống đang được thu hẹp bằng những việc cụ thể. Đó chính là cách mà Ninh Bình đang thực hiện: không lấy công nghệ để chứng minh chuyển đổi số, mà lấy những thay đổi trong cách chính quyền làm việc và cách người dân thụ hưởng để đo giá trị của công nghệ.
