Mùa vải thiều Bắc Ninh 2026 diễn ra trong bối cảnh thời tiết khắc nghiệt. Nhiệt độ cao, rét ngắn khiến nhiều vườn vải phát triển lộc đông, hoa nở không tập trung. Sản lượng toàn tỉnh chỉ ước đạt 125.000 tấn, giảm đáng kể so với năm trước nhưng giá bán lại cao kỷ lục. Vải chín sớm dao động 35.000-70.000 đồng/kg, vải chính vụ 55.000-90.000 đồng/kg, thậm chí vải u trứng có thời điểm chạm mốc 300.000 đồng/kg. Đến nay toàn tỉnh đã tiêu thụ hơn 50.000 tấn, doanh thu vượt 2.623 tỷ đồng, một con số ấn tượng cho giai đoạn đầu vụ.
Ông Vũ Văn Mến, một nông dân đã gắn bó với cây vải hơn 20 năm không còn ngồi ghi chép sổ tay như mọi năm. Thay vào đó, ông cầm điện thoại quét mã QR trên từng chùm vải. Ông Mến là hộ đầu ở tỉnh áp dụng công nghệ blockchain cho 1,5 ha vải hữu cơ. Mọi quy trình chăm sóc từ cắt tỉa, bón phân vi sinh đến phun thuốc bảo vệ thực vật đều được ghi nhận trên nền tảng số. Trung tâm Mã số, mã vạch quốc gia cấp mã cho vườn vải thiều của ông để giúp sản phẩm dễ dàng tiếp cận thị trường quốc tế. Ông Mến cho biết: “Bây giờ mỗi quả vải nhà tôi đều có “hộ chiếu” riêng. Người mua quét là thấy hết, từ ngày bón phân, loại thuốc sinh học đến thời gian thu hoạch... Không còn lo bị nghi ngờ nữa”. Nhờ áp dụng công nghệ blockchain, doanh nghiệp xuất khẩu và siêu thị đã chủ động tìm đến thu mua, giá cao hơn 20% so với hàng thông thường. Hiện nay, mô hình của ông lan tỏa đến một số hộ tại xã Tân Sơn và các cơ sở chế biến. Người tiêu dùng chỉ cần quét mã là yên tâm về an toàn thực phẩm, yếu tố then chốt khi EU, Nhật Bản, Mỹ ngày càng siết chặt quy định truy xuất nguồn gốc.
Năm nay, tỉnh Bắc Ninh đẩy mạnh gắn sản xuất với du lịch. Đến nay đã có 143 “vườn vải đẹp” được định vị trên Google Maps. Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp tổ chức cuộc thi vườn vải đẹp cấp tỉnh, kết nối với các công ty lữ hành. Tại xã Phúc Hòa, giải chạy việt dã “Hành trình về cây vải Tổ hơn 100 năm tuổi” thu hút hơn 600 vận động viên và du khách tham gia. Ngày 20/5, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phạm Văn Thịnh còn livestream bán vải cùng cầu thủ Quang Hải tại Hợp tác xã du lịch bản Meo, chốt gần 50 tấn chỉ trong một giờ đầu. Những hoạt động này góp phần tiêu thụ vải và quảng bá hình ảnh vùng đất Bắc Ninh, đưa du khách đến thăm làng nghề mỳ gạo Chũ, nem ngựa, chùa Am Vãi và quần thể thắng cảnh Tây Yên Tử. Anh Trần Văn Hải, hướng dẫn viên kiêm nông dân trồng vải cho biết: “Khách đến không chỉ mua vải, họ muốn nghe chuyện cây vải, xem cách chăm sóc, thậm chí hái thử. Nhiều người bảo năm sau sẽ dẫn cả gia đình về. Du lịch giúp chúng tôi bán được giá tốt hơn và người dân có thêm thu nhập từ dịch vụ”.
Dù sản lượng vải thiều giảm, áp lực tiêu thụ tươi vẫn lớn vì vụ thu hoạch chỉ kéo dài khoảng 45 ngày. Các doanh nghiệp chế biến đang trở thành “điểm sáng” quan trọng. Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Thực phẩm Toàn Cầu, Vifoco và Hero Green là ba đơn vị chủ lực với sản phẩm vải đóng hộp, đông lạnh, sấy khô, nước ép. Ông Nguyễn Xuân Việt, Giám đốc Vifoco cho biết: “Chế biến sâu giúp giá trị tăng 30-50%. Chúng tôi ký hợp đồng dài hạn với nông dân, nhưng cần họ tuân thủ nghiêm quy trình VietGAP, GlobalGAP. Năm nay, chúng tôi tập trung cải tiến dây chuyền để giữ nguyên hương vị đặc trưng của quả vải”. Hiện toàn tỉnh mới chế biến khoảng 10-15% sản lượng. Các lãnh đạo doanh nghiệp mong muốn tỉnh hỗ trợ thêm vốn, kho lạnh và thúc đẩy liên kết chặt chẽ hơn để cả nông dân và nhà máy cùng có lợi khi giá tươi biến động.
Sở Công thương Bắc Ninh đã tổ chức nhiều hoạt động xúc tiến quy mô lớn, ký kết nhiều hợp đồng bao tiêu với giá cam kết cao. Đến nay, xuất khẩu đạt 18.500 tấn, trong đó Trung Quốc chiếm gần 18.000 tấn qua “luồng xanh”. Các thị trường khó tính như Canada (120 tấn), Nhật Bản (120 tấn), Mỹ (30 tấn), EU cũng có đơn hàng. Thị trường nội địa tiêu thụ hơn 31.000 tấn nhờ kênh siêu thị, thương mại điện tử và livestream. Ông Lê Sỹ Hiển, Giám đốc điều hành khu vực miền bắc MM Mega Market khẳng định: “Chúng tôi ưu tiên vị trí trưng bày nổi bật, đẩy mạnh bán hàng trực tuyến. Mùa này dự kiến tăng trưởng tiêu thụ hơn 50% nhờ chất lượng và truy xuất nguồn gốc tốt”.
Dù gặp khó khăn từ thời tiết, mùa vải 2026 đang chứng kiến sự chuyển biến rõ nét. Tổng diện tích 29.800 ha với 17.500 ha VietGAP, 255 ha GlobalGAP và 10 ha hữu cơ cho thấy hướng đi đúng đắn. Việc quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói được tăng cường, kết hợp chuyển đổi số giúp Bắc Ninh đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe.
Từ những vườn vải xanh mướt, câu chuyện “hộ chiếu số” của ông Mến đến những chuyến xe chở vải rong ruổi khắp nơi, tất cả đang vẽ nên bức tranh tươi sáng về vải thiều Bắc Ninh. Quả vải giờ không chỉ ngon mà còn minh bạch, có trách nhiệm và đầy tự hào. Những điều đó giúp thương hiệu vải thiều Bắc Ninh dần khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản Việt Nam và thế giới.
