Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Đừng chỉ học để tìm việc mà học để có năng lực làm chủ

Sự kiện thu hút 10 nghìn học sinh, sinh viên, lan tỏa tinh thần sáng tạo và kết nối mạng lưới chuyên gia cùng khoảng 50 doanh nghiệp.

Tái cấu trúc lại triết lý giáo dục và đào tạo

Phát biểu ý kiến tại ngày hội, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, đất nước ta đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và khả năng thích ứng trước những biến động nhanh chóng của thế giới.

Theo Bộ trưởng, ngày nay sự khác biệt giữa các quốc gia không còn nằm ở tài nguyên thiên nhiên hay chi phí lao động, mà ở năng lực tạo ra tri thức mới và chuyển hóa tri thức đó thành giá trị kinh tế. Điều này đòi hỏi một sự thay đổi mang tính chiến lược trong hệ thống giáo dục và đào tạo. Giáo dục và đào tạo không còn đơn thuần là một lĩnh vực phúc lợi xã hội - nơi Nhà nước đầu tư để nâng cao dân trí và đào tạo nhân lực, mà phải là một hệ thống tạo giá trị gia tăng trực tiếp cho nền kinh tế.

Bộ trưởng nhấn mạnh, yêu cầu cấp thiết đối với giáo dục và đào tạo phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa, không chỉ trong nội dung và phương pháp, mà sâu xa hơn là trong tư duy phát triển con người - từ tiếp cận tri thức sang kiến tạo tri thức, từ tiếp nhận sang sáng tạo, từ thích ứng sang dẫn dắt sự thay đổi. Trong tiến trình đó, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trong nhà trường không đơn thuần là một hoạt động bổ trợ, mà là một phương thức giáo dục hiện đại, giúp người học hình thành năng lực phát hiện vấn đề từ thực tiễn, năng lực thiết kế giải pháp, năng lực tổ chức thực hiện và tinh thần dấn thân vì những giá trị tốt đẹp của cộng đồng.

"Khởi nghiệp trong giáo dục, xét đến cùng, không chỉ nhằm tạo ra doanh nghiệp mới, mà quan trọng hơn là tạo ra những con người có tư duy đổi mới, có năng lực hành động và có khát vọng đóng góp cho sự phát triển của đất nước", Bộ trưởng khẳng định.

Phát biểu ý kiến khai mạc ngày hội, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, trên tinh thần Nghị quyết số 57 và Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị; Quyết định số 336/QĐ-TTg của Thủ tướng về Chương trình hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035 và Nghị quyết số 86/NQ-CP của Chính phủ về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo... đã tạo nền tảng và động lực để chuyển đổi mô hình giáo dục từ tiếp cận tri thức sang kiến tạo tri thức; từ cung ứng đầu vào lao động sang trực tiếp tham gia tăng trưởng GDP quốc gia.

Theo Bộ trưởng, đây vừa là định hướng lớn, vừa là yêu cầu cụ thể để tiếp tục triển khai chương trình theo hướng gắn chặt hơn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp và thị trường; qua đó góp phần hình thành nguồn nhân lực có tư duy đổi mới sáng tạo, có năng lực khởi nghiệp và có khả năng tạo ra giá trị mới cho xã hội.

Nhấn mạnh việc thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp không phải chỉ dừng ở tổ chức các cuộc thi, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng cần tái cấu trúc triết lý giáo dục và đào tạo, chuyển từ tư duy quản lý giáo dục sang quản trị hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Trong đó, nhà trường phải trở thành nền tảng kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước-Nhà trường-Doanh nghiệp. Các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải là những mắt xích trung tâm, là "hạ tầng chiến lược" nơi tri thức được tạo ra, thử nghiệm và thương mại hóa ngay trong lòng hệ thống. Mỗi nhà giáo không chỉ là người truyền thụ kiến thức mà phải là những “tác nhân kinh tế tri thức”. Các thầy cô phải là người đồng hành, hướng dẫn học sinh, sinh viên biến các kết quả nghiên cứu thành các sản phẩm, dịch vụ thực tế.

Mỗi nhà giáo không chỉ là người truyền thụ kiến thức mà phải là những “tác nhân kinh tế tri thức”. Các thầy cô phải là người đồng hành, hướng dẫn học sinh, sinh viên biến các kết quả nghiên cứu thành các sản phẩm, dịch vụ thực tế.

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, đã đến lúc chúng ta phải thay đổi thước đo thành công. Thành công của một trường đại học, trường cao đẳng không chỉ là tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng chuyên môn, mà là bao nhiêu sinh viên có khả năng trở thành những người “tạo việc làm” - những cá nhân có thể tự tạo ra giá trị mới và cơ hội cho người khác.

Với học sinh, sinh viên, Bộ trưởng nhắn nhủ: Thầy mong các em hãy thay đổi định vị bản thân, đừng chỉ học để cầm tấm bằng đi tìm việc. Hãy học để có năng lực làm chủ, năng lực nhận diện cơ hội và bản lĩnh để khởi nghiệp. Đừng sợ thất bại. Trong khởi nghiệp, thất bại không phải là dấu chấm hết, mà là một học phần bắt buộc của sự thành công. Điều quan trọng hơn giải thưởng ngày hôm nay chính là tư duy đổi mới, khả năng giải quyết vấn đề phức hợp và khát vọng cống hiến mà các em tích lũy được qua hành trình này.

Để tinh thần khởi nghiệp thấm sâu và lan tỏa, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý thuận lợi nhất để các nhà trường trở thành những trung tâm đổi mới sáng tạo thực thụ; đồng thời mong muốn các doanh nghiệp, các nhà đầu tư tiếp tục tin tưởng, đặt hàng và đồng hành cùng các dự án của học sinh, sinh viên.

Lan tỏa tinh thần khởi nghiệp từ giảng đường đến thực tiễn

Là đơn vị đăng cai tổ chức ngày hội, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Học viện Ngân hàng cho biết, học viện xác định nhiệm vụ không chỉ dừng lại ở việc tổ chức thành công một sự kiện quy mô quốc gia, mà còn là cam kết dài hạn trong việc đồng hành kiến tạo hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của đất nước.

Trên nền tảng năng lực đào tạo, nghiên cứu và kết nối trong lĩnh vực tài chính-ngân hàng, Học viện Ngân hàng cam kết chủ động xây dựng môi trường ươm tạo khởi nghiệp gắn với nhu cầu thị trường, nâng cao năng lực tài chính và khả năng tiếp cận vốn cho các dự án sinh viên. Đồng thời, thúc đẩy mạnh mẽ cơ chế huy động nguồn lực xã hội, kết nối với hệ thống ngân hàng, tổ chức tài chính, quỹ đầu tư và mạng lưới cựu sinh viên nhằm hình thành dòng vốn hỗ trợ bền vững cho hoạt động khởi nghiệp.

Từ thực tiễn triển khai, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hữu Toàn đề xuất 5 nhóm kiến nghị giải pháp mang tính đột phá thể chế nhằm nâng cấp toàn diện hệ sinh thái khởi nghiệp học đường.

Theo đó, cần thiết lập “Chương trình hạt giống sinh viên” theo cơ chế vốn mồi đồng đầu tư nhằm khắc phục khoảng trống tài chính ở giai đoạn đầu của các dự án khởi nghiệp. Cùng với đó, cần tháo gỡ các rào cản và sự chồng lấn quy định trong định giá tài sản trí tuệ, đồng thời đẩy nhanh triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với mô hình doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học.

Đồng thời, cần triển khai Chương trình “Glocal Startup” nhằm tận dụng tối đa hành lang pháp lý hiện hành để xây dựng mạng lưới nhân tài và kết nối hệ sinh thái khởi nghiệp với chuỗi giá trị toàn cầu. Ở góc độ hạ tầng, cần triển khai nền tảng “FabLab liên trường đại học” theo mô hình hợp tác công tư nhằm khắc phục tình trạng phân mảnh và lãng phí trong khai thác hạ tầng phòng thí nghiệm. Bên cạnh đó, nhằm khắc phục rào cản bất cân xứng thông tin trong hệ sinh thái khởi nghiệp sinh viên, cần đẩy nhanh xây dựng và đồng bộ hóa hạ tầng dữ liệu số phục vụ định giá và tín nhiệm các startup.

Tại ngày hội, đại diện sinh viên, Trần Nhân Kiệt, sinh viên Viện Nghiên cứu và Đào tạo Việt-Anh, Đại học Đà Nẵng, đồng thời là CEO & Founder của BINKS JSC chia sẻ: SV.Startup không chỉ là một sân chơi, mà là nơi nhiều ý tưởng lần đầu được lắng nghe một cách nghiêm túc, nhiều dự án lần đầu được nhìn nhận bằng thước đo của thực tiễn, và nhiều bạn trẻ lần đầu có cơ hội tin rằng khát vọng của mình có thể bước ra khỏi giảng đường để đi vào đời sống.

Theo Nhân Kiệt, có những cuộc thi chọn ra người chiến thắng, nhưng cũng có những cuộc thi đánh thức tinh thần của cả một thế hệ; và SV.Startup thuộc về ý nghĩa thứ hai. Khởi nghiệp chưa bao giờ là con đường dễ dàng, không phải con đường ngắn nhất để đi đến thành công, nhưng là con đường rõ nét để con người trưởng thành, khi buộc phải đối diện vấn đề, chấp nhận phản biện, thử nghiệm, thất bại và tự đứng dậy bằng năng lực của chính mình.

Nhìn rộng hơn, SV.Startup không đơn thuần là một cuộc thi, mà là một mắt xích quan trọng trong quá trình xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp trong nhà trường. Từ Đề án hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp đến chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035” theo Quyết định số 336/QĐ-TTg ngày 25/2/2026, có thể thấy rất rõ một thông điệp nhất quán: khởi nghiệp học sinh, sinh viên không còn là hoạt động phong trào ngắn hạn, mà đã trở thành một định hướng dài hạn, có tính chiến lược đối với phát triển nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo quốc gia.

Theo Nhân Kiệt, giá trị cốt lõi của khởi nghiệp học đường không chỉ dừng lại ở việc hình thành doanh nghiệp mới, mà sâu xa hơn là góp phần hình thành một thế hệ biết nhận diện vấn đề của đất nước và đủ bản lĩnh để bước vào giải quyết những vấn đề ấy bằng tri thức, công nghệ và tinh thần phụng sự.