Nông thôn Việt Nam trước yêu cầu chuyển đổi, thích ứng và phát triển bền vững

Ngày 23/10, tại Hà Nội, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức tọa đàm khoa học công bố Báo cáo quốc gia “Nông thôn Việt Nam 2026: Chuyển đổi, thích ứng, phát triển bền vững”.

Quang cảnh tọa đàm. (Ảnh: TQ)
Quang cảnh tọa đàm. (Ảnh: TQ)

Tọa đàm nhằm trao đổi, làm rõ những vấn đề đặt ra đối với quá trình chuyển đổi và phát triển bền vững nông thôn Việt Nam, qua đó cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ hoạch định, thực thi chính sách phát triển nông thôn trong giai đoạn mới.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, trong lịch sử dựng nước và giữ nước, nông thôn giữ vị trí đặc biệt đối với sự tồn tại và phát triển của dân tộc Việt Nam. Đây là không gian sinh sống, lao động, sáng tạo của nhiều thế hệ, nơi hình thành, lưu giữ và trao truyền những giá trị văn hóa, đạo đức, lối sống và tinh thần cộng đồng.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, trong tiến trình đổi mới và hội nhập, nông thôn Việt Nam đã có nhiều thay đổi quan trọng về kết cấu hạ tầng, tổ chức sản xuất, sinh kế và đời sống dân cư. Mối liên hệ giữa nông thôn với đô thị, giữa kinh tế địa phương với thị trường trong nước và quốc tế ngày càng chặt chẽ. Các hoạt động công nghiệp, dịch vụ, thương mại cùng những hình thức việc làm mới đang góp phần làm thay đổi không gian nông thôn.

Cùng với đó, nhu cầu, kỳ vọng và lựa chọn của người dân ngày càng đa dạng, đặt ra những yêu cầu mới đối với chính sách và quản trị phát triển. Quá trình này cũng làm xuất hiện những vấn đề cần được nhận diện đầy đủ, như chuyển dịch sinh kế gắn với yêu cầu nâng cao kỹ năng và bảo đảm an sinh; phát triển sản xuất đi cùng sức ép đối với tài nguyên, môi trường; mở rộng giao lưu văn hóa đặt ra yêu cầu gìn giữ bản sắc và tăng cường sự gắn kết cộng đồng.

833f2881e0ad60f339bc.jpg
Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu khai mạc. (Ảnh: TQ)

Khả năng tiếp cận cơ hội phát triển cũng khác nhau giữa các địa phương, nhóm xã hội và hộ gia đình. Vì vậy, đánh giá sự phát triển của nông thôn cần chú ý cả những thành tựu chung lẫn trải nghiệm cụ thể của người dân.

Báo cáo quốc gia Nông thôn Việt Nam 2026: Chuyển đổi, thích ứng, phát triển bền vững được xây dựng với mong muốn góp phần nhận diện, thảo luận những vấn đề trên từ góc độ khoa học xã hội và nhân văn, trên cơ sở kết nối các cách tiếp cận liên ngành.

Phân tích ba nội dung trong chủ đề báo cáo, Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn cho rằng, chuyển đổi tạo ra những điều kiện, cơ hội và thách thức mới; thích ứng phản ánh năng lực ứng phó, điều chỉnh và chủ động lựa chọn của các chủ thể; còn phát triển bền vững là định hướng để xem xét chất lượng và hiệu quả lâu dài của những thay đổi đó.

Từ góc độ này, cần quan tâm đến cách người dân tham gia và tác động trở lại quá trình chuyển đổi. Người dân nông thôn có kinh nghiệm, tri thức, mạng lưới quan hệ và năng lực sáng tạo được tích lũy trong thực tiễn. Những nguồn lực này cần được nhận diện, phát huy và hỗ trợ bằng các điều kiện phù hợp. Chính sách có cơ sở vững chắc hơn khi được xây dựng từ sự thấu hiểu nhu cầu, khả năng và nguyện vọng của người dân, đồng thời tạo điều kiện để họ tham gia những quyết định liên quan cuộc sống của mình.

Báo cáo đề cập nhiều chủ đề có mối liên hệ chặt chẽ, gồm quan điểm về phát triển nông thôn trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng; chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo định hướng xanh và số; hiện đại hóa nông nghiệp, xã hội nông thôn; tái cấu trúc không gian văn hóa; quản trị cộng đồng và phát triển bền vững khu vực nông thôn, vùng Thủ đô. Qua đó, báo cáo hướng tới đặt những thay đổi về kinh tế trong mối quan hệ với tổ chức xã hội, văn hóa và môi trường sống.

Đáng chú ý, các vấn đề về văn hóa làng xã, thiết chế văn hóa cơ sở, tổ chức và hoạt động của cộng đồng nông thôn được xem xét trong bối cảnh phát triển mới. Đây là những phương diện gần gũi của đời sống hằng ngày, có ảnh hưởng đến sự đồng thuận, khả năng hợp tác và hiệu quả thực hiện chính sách. Việc quan tâm đến những vấn đề này góp phần làm rõ nền tảng xã hội của phát triển, đồng thời cho thấy yêu cầu kết nối quản trị với việc phát huy vai trò cộng đồng.

Tại tọa đàm, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh, Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, trình bày tổng quan nội dung báo cáo. Các chuyên gia, nhà khoa học tham gia bình luận, trao đổi về những vấn đề đặt ra từ các nội dung nghiên cứu.

4419e7382914a94af005.jpg
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh, Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, trình bày tổng quan nội dung báo cáo. (Ảnh: TQ)

Tiến sĩ Nguyễn Thị Mai Hoa, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng báo cáo có giá trị khoa học và thực tiễn, thể hiện cách tiếp cận đa chiều đối với những vấn đề đặt ra trong quá trình chuyển đổi, thích ứng và phát triển bền vững nông thôn Việt Nam.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Mai Hoa, điểm nổi bật của báo cáo là sự hội tụ nhiều góc nhìn và kinh nghiệm nghiên cứu, qua đó góp phần nhận diện đầy đủ hơn những biến đổi của nông thôn hiện nay. Thông qua tám chuyên đề, báo cáo làm rõ vị trí, vai trò của nông thôn trong bối cảnh mới, từ các giá trị truyền thống, sự gắn kết cộng đồng, bản sắc văn hóa đến những vấn đề về con người, nguồn nhân lực và yêu cầu chuyển đổi trong phát triển.

Bà Mai Hoa nhấn mạnh, giá trị của báo cáo không chỉ nằm ở kết quả nghiên cứu khoa học mà còn ở khả năng cung cấp luận cứ phục vụ công tác hoạch định và thực thi chính sách. Sự kết hợp giữa góc nhìn của các nhà khoa học với kinh nghiệm thực tiễn của những người từng tham gia công tác quản lý, xây dựng chính sách góp phần mở rộng cách tiếp cận, giúp nhận diện rõ hơn những vấn đề cần giải quyết trong phát triển nông thôn.

Tiến sĩ Cao Đức Phát, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nhấn mạnh: Sự hội tụ của các góc nhìn và kinh nghiệm nghiên cứu là cơ sở quan trọng để nhận diện đầy đủ hơn những biến đổi của nông thôn, đồng thời kết nối tri thức khoa học với yêu cầu hoạch định và thực thi chính sách.

Từ góc nhìn quản lý ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn, ông cho rằng cần nhìn nhận nông thôn như một không gian phát triển đa chức năng, nơi sản xuất, sinh kế, đời sống cộng đồng, văn hóa và hệ sinh thái có quan hệ chặt chẽ.

Đề cập ba nội dung “chuyển đổi”, “thích ứng” và “phát triển bền vững” trong tên gọi báo cáo, Tiến sĩ Cao Đức Phát nhấn mạnh yêu cầu tạo ra những cơ hội phát triển mới, nâng cao năng lực ứng phó và tính chủ động của người dân, cộng đồng, các thiết chế quản trị; đồng thời bảo đảm hài hòa giữa lợi ích trước mắt với trách nhiệm lâu dài. Trong tiến trình đó, người dân nông thôn phải giữ vai trò chủ thể, được tham gia quyết định và thụ hưởng công bằng những thành quả phát triển.

Có thể bạn quan tâm

Học sinh lớp 6. (Ảnh: ĐẠI THẮNG)

Đổi mới tuyển sinh đầu cấp: Chuyển từ tư duy "tuyển" sang “tiếp nhận học sinh”

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp (lớp 1, lớp 6, lớp 10), với cách tiếp cận chuyển từ “tuyển sinh” sang “tiếp nhận học sinh đầu cấp” gắn với nhu cầu học tập, mạng lưới trường lớp,... nhằm bảo đảm cơ hội học tập cho người học và công bằng giáo dục. 

(Ảnh: ĐẠI THẮNG)

Dự kiến thi tuyển vào lớp 10 chỉ gồm 2 môn Toán và Ngữ văn

Việc tiếp nhận học sinh vào lớp 10 trung học phổ thông được Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất theo một trong các phương thức: thi tuyển, xét tuyển, kết hợp thi tuyển với xét tuyển. Đối với phương thức thi tuyển thì chỉ gồm 2 môn Toán và Ngữ văn, nhằm giảm áp lực thi cử, tạo sự ổn định cho học sinh và giảm nguồn lực tổ chức kỳ thi.

Ban tổ chức phát động cuộc thi. (Ảnh: BTC)

Nhiều kỳ vọng tại Cuộc thi “Người mở đường số nơi bản làng” năm 2026

Ngày 22/10, tại Hà Nội, Báo Giáo dục và Thời đại tổ chức lễ phát động Cuộc thi “Người mở đường số nơi bản làng” năm 2026. Cuộc thi hướng sự quan tâm của xã hội đến những người trực tiếp đưa công nghệ, tri thức pháp luật và phương thức làm việc mới vào đời sống cộng đồng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đại học Đà Nẵng vinh danh thủ khoa và trao học bổng cho sinh viên. (Ảnh: ANH ĐÀO)

Gần 670 triệu đồng học bổng trao tặng sinh viên Đại học Đà Nẵng

Nhằm động viên và lan tỏa tinh thần hiếu học, khuyến tài trong sinh viên, tối 22/10, Đại học Đà Nẵng tổ chức “Chương trình vinh danh thủ khoa và nâng bước sinh viên năm 2026” tại Nhà hát Trưng Vương. Đây là sự kiện truyền thống thường niên mang đậm nét đặc trưng của Đại học Đà Nẵng qua 15 năm duy trì và phát triển.

Học sinh cần học trí tuệ nhân tạo để biết AI trả lời đúng hay sai. (Ảnh: Viettel Solutions)

Đưa trí tuệ nhân tạo từ trang sách vào trải nghiệm học tập

Học sinh có thể đọc sách để biết trí tuệ nhân tạo (AI) học từ dữ liệu, hoặc hỏi một chatbot và nhận câu trả lời trong vài giây. Nhưng để thực sự hiểu biết máy học thế nào, vì sao có thể sai, kết quả ấy ảnh hưởng tới con người ra sao và con người phải chịu trách nhiệm thế nào khi sử dụng công nghệ, các em phải được tự tay thử.

Xã Hàm Thuận Bắc có nhiều học sinh đồng bào dân tộc thiểu số. (Ảnh: THANH HUỆ)

Lâm Đồng: Xã Hàm Thuận Bắc chú trọng hỗ trợ học sinh dân tộc thiểu số

Những năm qua, Ủy ban nhân dân xã Hàm Thuận Bắc (tỉnh Lâm Đồng) luôn xác định việc thực hiện các chế độ, chính sách đối với học sinh dân tộc thiểu số là nhiệm vụ quan trọng, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao chất lượng giáo dục, tạo điều kiện để học sinh thuộc đối tượng chính sách được học tập và phát triển.

[Video] Trường THCS, THPT có thể kiểm tra định kỳ trên máy tính

[Video] Trường THCS, THPT có thể kiểm tra định kỳ trên máy tính

Từ ngày 1/12/2026, các trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông được tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ trên máy tính nếu đáp ứng đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ, phần mềm và vận hành theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Học sinh tiểu học. (Ảnh: ĐẠI THẮNG)

Học bạ số là thành phần của hồ sơ đánh giá học sinh

Ở cấp tiểu học, hồ sơ đánh giá từng năm học của mỗi học sinh gồm Học bạ số và Bảng tổng hợp kết quả đánh giá giáo dục của lớp; ở trung học cơ sở, trung học phổ thông, các thông tin và nội dung đánh giá tại mẫu Học bạ là căn cứ xác định nội dung chuyên môn của Học bạ số.

Trong giờ học tại Trường trung học cơ sở Ngô Sĩ Liên (Hà Nội). (Ảnh: ĐẠI THẮNG)

Sửa đổi chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông: Cần bắt đầu từ đâu?

Việc rà soát, hoàn thiện chương trình, sách giáo khoa theo hướng giảm tải, thiết thực, hiệu quả, phù hợp với thực tiễn đặt ra yêu cầu cần có đánh giá toàn diện về thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, để từ đó có căn cứ khoa học, minh chứng thực tiễn điều chỉnh nội dung, phương thức tổ chức giáo dục, hệ thống học liệu.

[Infographic] Những con số về Đánh giá tư duy TSA năm 2026

[Infographic] Những con số về Đánh giá tư duy TSA năm 2026

Trong năm 2026, Đại học Bách khoa Hà Nội đã tổ chức 3 đợt Đánh giá tư duy với 31 điểm thi tại Hà Nội và 10 tỉnh, thành phố; đáp ứng gần 60 nghìn lượt thi với tổng số gần 30 nghìn thí sinh dự thi. Kết quả Đánh giá tư duy TSA đã được hơn 50 cơ sở đào tạo sử dụng để tuyển sinh đại học năm học 2026-2027.

(Ảnh minh họa: HNUE)

Giáo dục đại học: Cần kiểm soát đầu vào và nâng cao chất lượng đầu ra

Trong thực hiện nhiệm vụ năm học 2026-2027 đối với giáo dục đại học, cao đẳng sư phạm, về công tác tuyển sinh, bảo đảm chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các cơ sở đào tạo có phương án xét tuyển theo hướng ổn định, minh bạch, công bằng, thực chất; kiểm soát đầu vào và nâng cao chất lượng đầu ra.

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: Ban tổ chức)

Thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng công nghệ trong cơ khí-động lực

Ngày 18/10, tại Trường đại học Thủy lợi, Hội nghị Khoa học và Công nghệ Cơ khí-Động lực lần thứ XIX năm 2026 chính thức khai mạc, quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia, nhà nghiên cứu, giảng viên đến từ 22 trường đại học, viện nghiên cứu, học viện cùng đại diện doanh nghiệp trong lĩnh vực cơ khí-động lực trên cả nước.

Học viên trong giờ thực hành tại trường cao đẳng nghề. Ảnh minh họa: PHONG NGỌC

Kế hoạch sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Đối với các cơ sở giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ chủ trì xây dựng đề án trình Thủ tướng, ra các quyết định sắp xếp, tổ chức lại trước ngày 1/4/2027; với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, Bộ chủ trì ra các quyết định sắp xếp, tổ chức lại trong quý IV năm 2026.