Tăng lương cần đi kèm bình ổn giá
Mới đây, trên diễn đàn Quốc hội thảo luận về dự thảo Luật Dân số, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thiện Nhân (đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) đưa ra dẫn chứng, từ thực tiễn châu Âu, hai người đi làm nếu không đủ nuôi hai con nên người dân không sinh nhiều con. Vì vậy, ông nêu rõ, mỗi người lao động cần có mức lương tối thiểu đủ để nuôi bản thân và một người con.
Nguyên Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh nhận định, chính sách lương tối thiểu là “đòn bẩy kinh tế quan trọng nhất”. “Nếu không bảo đảm điều này, mọi chính sách khác chỉ mang tính động viên, không thể giải quyết được vấn đề mức sinh thấp”, ông Nhân nói. Nói thêm về điều này, ông dẫn chứng, một doanh nghiệp Đài Loan (Trung Quốc) tại TP Hồ Chí Minh có tới hơn 90% lao động sinh đủ hai con. Khi tìm hiểu, doanh nghiệp này có mức lương tối thiểu khoảng 12 triệu đồng/tháng - “mức có thể nuôi được con”.
Hiện tại, mức lương tối thiểu đang áp dụng theo Nghị định 74/2024/NĐ-CP tại vùng 1 là 4.960.000 đồng/tháng, vùng 2 là 4.410.000 đồng/tháng, vùng 3 là 3.860.000 đồng/tháng vùng 4 là 3.450.000 đồng/tháng.
Anh Vũ Văn Dân, công nhân tại một công ty trong Khu công nghiệp Quế Võ (Bắc Ninh) trăn trở: “Dù doanh nghiệp có trả cao hơn mức lương tối thiểu vùng một chút, nhưng vật giá leo thang khiến khoản thu nhập đó vẫn không đủ để chi tiêu. Phần lớn công nhân đều phải chọn cách tăng ca để có thêm thu nhập”.
Thực tế, giá cả thị trường tăng chóng mặt thời gian gần đây đã bỏ xa rất nhiều mức lương tối thiểu. Anh Dân chia sẻ: “Đợt A80, gia đình tôi về Thủ đô xem diễu binh, diễu hành. Bữa trưa tính chiêu đãi các con phở Hà Nội nhưng loanh quanh khu vực Hoàn Kiếm, hàng phở nào cũng có giá thấp nhất là 60 nghìn đồng/bát. Vậy đành bấm bụng, cả nhà đi ăn cơm “bụi”!
Chủ một quán phở tại phường Hoàn Kiếm cho biết, giá bán buộc phải tăng theo giá nguyên liệu đầu vào. “Thịt, xương, rau, củ… cái gì cũng tăng. Nếu không tăng giá thì lỗ, không bảo đảm được chất lượng”, anh chủ quán cho biết. Không chỉ giá thực phẩm, theo anh, chi phí điện, nước cũng đang tạo thêm áp lực lên các hộ kinh doanh. Sáu tháng qua, giá điện bán lẻ bình quân đã hai lần tăng, hiện đạt mức 2.050 đồng mỗi kWh, cao hơn khoảng 4,5% so với cuối năm ngoái.
Còn với người nội trợ như bà Nguyễn Ánh Hoa (phường Cầu Giấy, Hà Nội) cầm 500 nghìn đồng đi chợ trong ngày cho gia đình 5 người mà vẫn thấy thiếu. “Mưa bão, ngập lụt, giá rau muống đã lên 20 nghìn đồng/mớ. Cái gì cũng nhích lên từ 5 - 10%, từ đồ khô tới đồ tươi như thịt cá, rau củ quả...”.
Anh Dân bày tỏ, anh rất mong muốn Nhà nước sớm điều chỉnh mức lương tối thiểu, đồng thời có thêm chính sách hỗ trợ thiết thực hơn cho người lao động. “Mức lương hiện tại chưa bắt kịp với tốc độ tăng giá sinh hoạt. Chúng tôi không chỉ cần tăng lương, mà còn mong Nhà nước có biện pháp bình ổn giá cả, tạo điều kiện để cải thiện thu nhập”, anh Dân nói.
Theo Bộ Nội vụ, Nghị định số 74/2024/NĐ-CP quy định mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động, với mức tăng bình quân 6% so với năm 2022. Tuy nhiên đến nay, Bộ Nội vụ nhận thấy có một số vấn đề đặt ra cần phải xem xét điều chỉnh mức lương tối thiểu. Trong đó, các yếu tố về kinh tế - xã hội, thị trường lao động, khả năng của doanh nghiệp có sự thay đổi theo hướng tích cực hơn.
Kinh tế vĩ mô tiếp tục ổn định, tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) cả sáu tháng đầu năm 2025 đạt 7,52%, mục tiêu năm 2025 đạt 8% trở lên. Thị trường lao động ổn định và duy trì đà phục hồi; sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp có xu hướng tốt hơn; tiền lương, thu nhập của người lao động tiếp tục ổn định và tăng lên, quý sau cao hơn quý trước.
Bên cạnh đó, giá trị thực tế của mức lương tối thiểu tại Nghị định số 74/2024/NĐ-CP bị suy giảm dần theo thời gian do chỉ số giá tiêu dùng tăng (CPI). Với dự kiến CPI năm 2025 và 2026 mỗi năm tăng 3,7% thì mức lương tối thiểu nêu trên sẽ không còn bảo đảm mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ đến hết năm 2026 (thấp hơn khoảng 6,6%).
Mức lương tối thiểu tại Nghị định số 74/2024/NĐ-CP được xác lập theo vùng và gắn với địa giới hành chính cấp huyện. Trong khi đó từ ngày 1/7, khi thực hiện sắp xếp lại các đơn vị hành chính trên cả nước, các địa bàn áp dụng lương tối thiểu đã được Chính phủ rà soát, điều chỉnh một bước gắn với đơn vị hành chính cấp xã mới.
Tuy nhiên, do đây là chính sách có tác động rộng đến nhiều đối tượng, gồm cả doanh nghiệp và người lao động, vì vậy, các địa bàn áp dụng lương tối thiểu theo đơn vị hành chính cấp xã cần tiếp tục được rà soát, cập nhật cho phù hợp tình hình thực tế tại các địa phương sau sắp xếp.
Hơn nữa, ngày 25/7, Hội đồng Tiền lương quốc gia đã có báo cáo gửi Chính phủ khuyến nghị điều chỉnh mức lương tối thiểu tăng bình quân 7,2%, áp dụng từ ngày 1/1/2026. Do đó, theo Bộ Nội vụ, việc xây dựng Nghị định quy định mức lương tối thiểu để áp dụng cho năm 2026 là rất cần thiết.
Mức điều chỉnh lương tối thiểu cao hơn khoảng 0,6% so mức sống tối thiểu
Dự thảo nghị định quy định việc điều chỉnh mức lương tối thiểu tăng 7,2% so với mức hiện hành, áp dụng từ ngày 1/1/2026. Đây là mức đề xuất trùng với phương án Hội đồng Tiền lương quốc gia thống nhất khuyến nghị Chính phủ. Các mức lương tối thiểu tháng theo bốn vùng gồm: Vùng I là 5,31 triệu đồng/tháng, vùng II là 4,73 triệu đồng/tháng, vùng III là 4,14 triệu đồng/tháng, vùng IV là 3,7 triệu đồng/tháng. Mức lương tối thiểu nêu trên tăng 250.000-350.000 đồng (tương ứng tỷ lệ bình quân 7,2%) so với mức lương tối thiểu hiện hành.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng nêu quy định các mức lương tối thiểu giờ theo bốn vùng: Vùng I là 25.500 đồng/giờ, vùng II là 22.700 đồng/giờ, vùng III là 20.000 đồng/giờ, vùng IV là 17.800 đồng/giờ.
Bộ Nội vụ cho biết, mức điều chỉnh lương tối thiểu nêu trên cao hơn khoảng 0,6% so với mức sống tối thiểu của người lao động đến hết năm 2026 để cải thiện cho người lao động. Mức điều chỉnh này có sự chia sẻ, hài hòa lợi ích của người lao động và doanh nghiệp, vừa chú ý cải thiện đời sống cho người lao động, vừa chú ý đến việc bảo đảm duy trì và phát triển sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Phương án tăng lương này cũng đã tính đến bối cảnh kinh tế - xã hội và mức độ ảnh hưởng đến chi phí sản xuất. Cụ thể, dự báo đưa ra là chi phí sản xuất tăng bình quân 0,5-0,6%. Trong đó, ngành dệt may, da giày được cho là có mức tăng cao hơn, khoảng 1,1-1,2%.
Mức điều chỉnh trên có sự chia sẻ, kết hợp hài hòa được lợi ích của người lao động và doanh nghiệp. Điều này hướng đến mục tiêu vừa chú ý cải thiện đời sống cho người lao động, vừa chú ý đến việc bảo đảm duy trì, phục hồi và phát triển sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
“Phần lớn các doanh nghiệp đã trả lương cho người lao động cao hơn mức lương tối thiểu dự kiến. Khi thực hiện mức lương tối thiểu mới thì chủ yếu chỉ làm tăng chi phí đóng các khoản bảo hiểm bắt buộc đối với nhóm người lao động hiện nay đang hưởng lương thấp. Nhóm này buộc phải điều chỉnh lại để bảo đảm không thấp hơn mức lương tối thiểu mới”, báo cáo nêu.
Ngoài ra, việc tăng lương tạo điều kiện cho người lao động cải thiện cuộc sống, hỗ trợ tích cực cho hai bên. Doanh nghiệp xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ, hạn chế các tranh chấp lao động tập thể, đình công phát sinh, góp phần tích cực cho việc duy trì ổn định trật tự xã hội.
Đối với mức lương tối thiểu theo giờ, Bộ Nội vụ cũng cho rằng, trường hợp lương tối thiểu tháng năm 2026 được Chính phủ thống nhất điều chỉnh tăng 7,2%, thì mức lương tối thiểu giờ cũng cần phải được xem xét điều chỉnh để bảo đảm sự đồng bộ của chính sách và quyền lợi của người lao động làm công việc linh hoạt, không trọn thời gian. Đánh giá tác động, Bộ Nội vụ cho biết, mức lương tối thiểu giờ chỉ là mức sàn thấp nhất để hai bên thỏa thuận, trả lương cho một giờ lao động.
Hiện tại, mức lương tối thiểu giờ nêu trên chỉ tương đương với các mức lương thấp nhất đang được trả cho các công việc không trọn thời gian (phục vụ nhà hàng, quán ăn, quán cà-phê…). Vì vậy, khi áp dụng mức lương tối thiểu giờ nêu trên cơ bản sẽ không làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến khả năng chi trả của doanh nghiệp (phần lớn đã trả bằng hoặc cao hơn mức này). Do đó, việc tăng lương không làm ảnh hưởng cơ hội việc làm của người lao động.
Mức lương tối thiểu dự kiến như trên sẽ tạo điều kiện cho người lao động cải thiện cuộc sống, tăng tính bảo vệ của tiền lương tối thiểu đối với các nhóm lao động làm những công việc linh hoạt, bán thời gian. Ngoài ra, mức lương tối thiểu giờ được xác định theo phương pháp quy đổi tương đương từ mức lương tối thiểu tháng sẽ không gây ra chuyển dịch thỏa thuận từ trả lương theo tháng sang trả lương theo giờ và ngược lại. Do đó, doanh nghiệp sẽ không bị sự xáo trộn về sử dụng, trả lương và quan hệ lao động.
