Nối nghiệp gia đình
Nghệ nhân Danh Vũ, hiện sinh sống tại phường Phú Lợi (thành phố Cần Thơ), là một trong những người làm ghe ngo nổi tiếng của vùng Tây Nam Bộ. Tiếp nối nghề truyền thống của gia đình, từ năm 10 tuổi, anh đã theo cha và ông nội đi đóng ghe, dần thuộc lòng từng công đoạn chế tác, từ chọn gỗ, tạo dáng, chạm khắc họa tiết đến phối màu trang trí. Đến tuổi trưởng thành, anh thử sức tự đóng chiếc ghe đầu tiên và lập tức nhận được sự tin tưởng. Cũng từ đó, “truyền nhân” đời thứ tư của dòng họ Danh chính thức nối nghiệp đóng ghe ngo, giữ gìn một nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer Nam Bộ.
Theo anh Danh Vũ, đóng ghe ngo là công việc đòi hỏi nhiều kinh nghiệm, sự khéo léo và hiểu biết về đặc tính sông nước. Ghe có thân thon dài, mũi cong, đuôi vút cao để giảm lực cản của nước. Nhờ tay nghề vững, anh được nhiều chùa và địa phương ở khu vực Tây Nam Bộ tìm đến đặt đóng ghe. Đến nay, anh đã đóng mới gần 200 chiếc, sửa chữa gần 200 chiếc khác, góp phần giúp nhiều đội đua đạt thành tích cao tại các giải đấu trong khu vực.
Không dừng lại ở đó, anh còn sáng tạo các mô hình ghe ngo thu nhỏ để phục vụ du lịch, quảng bá văn hóa địa phương. “Hai em ruột của tôi là Danh Vương và Danh Tùng cũng có tay nghề rất giỏi. Anh em luôn hỗ trợ nhau để giữ nghề truyền thống”, anh Danh Vũ chia sẻ.
Làm ghe cũng lắm công phu
Cần Thơ còn có nhiều người khác cũng gắn bó với nghề đóng ghe ngo, như ông Châu Ôn, anh Kim Hưng ở xã Thuận Hòa, anh Lâm Hòa Tha ở xã Tân Thạnh, ông Kim Crụp ở ấp An Nhơn, xã Thới An Hội… Mỗi người một cách làm nhưng đều chung mong muốn gìn giữ nét văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer Nam Bộ.
Theo ông Kim Crụp, gỗ sao là loại vật liệu được ưa chuộng nhất để đóng ghe ngo nhờ đặc tính chịu nước tốt. Để tìm được gỗ đạt yêu cầu, nhiều khi, ông và những người thợ khác phải đi tới những vùng xa, có khi sang Campuchia, tìm mua. “Chiếc ghe ngo dài khoảng 30-32 m nên phải chọn được những thân gỗ lớn, có tuổi đời hàng chục năm”, ông cho biết.
Sau khi phần thân ghe được tạo hình hoàn chỉnh, công đoạn sơn, vẽ hoa văn được xem là “thổi hồn” cho chiếc ghe ngo. Theo các nghệ nhân, hiện có hai kiểu vẽ chính: Dành cho ghe mới đóng và ghe đã qua sử dụng. Phần mũi ghe thường được vẽ các linh vật như rồng, kỳ lân, hổ, voi… với những đường nét mạnh mẽ, sống động, góp phần tạo nên vẻ uyển chuyển, đẹp mắt mỗi khi ghe lao vun vút trên đường đua.
Dịp chuẩn bị vào mùa lễ hội đua ghe ngo hằng năm, các nghệ nhân lại được ban quản trị nhiều chùa mời đến sơn sửa, trang trí lại ghe.
Ngày trước, ghe ngo được làm theo kiểu thuyền độc mộc, chế tác từ một thân gỗ lớn nguyên khối. Ngày nay, ghe chủ yếu được đóng bằng nhiều tấm ván gỗ sao. Kết hợp sử dụng thiết bị máy móc hiện đại và các kỹ năng tạo hình truyền thống giúp người thợ rút ngắn thời gian thi công mà vẫn bảo đảm giữ được dáng vẻ đặc trưng của ghe ngo.
