ILO đánh giá, sự phát triển nhanh chóng của kinh tế số đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trên thị trường lao động toàn cầu, trong khi các quy định hiện hành chưa theo kịp thực tế mới. Ngân hàng Thế giới (WB) ước tính, năm 2023 trên thế giới có tới 435 triệu lao động theo mô hình GIG, làm việc trực tuyến thông qua các ứng dụng và nền tảng kỹ thuật số.
Tuy nhiên, phần lớn những “lao động số” nằm ngoài các cơ chế bảo vệ lao động truyền thống. Bởi thế, Công ước số 193 tập trung giải quyết các “lỗ hổng” mà tài xế công nghệ, người giao hàng, người làm việc tự do trên các ứng dụng, lập trình viên, người thiết kế đồ họa nhận việc qua mạng, người dán nhãn dữ liệu AI... đang phải đối mặt.
Điểm cốt lõi của Công ước là yêu cầu các chính phủ bảo đảm “lao động số” được phân loại đúng, dựa trên bản chất công việc thực tế, bất kể họ được phân loại là lao động chính thức hay lao động tự do. Đây được xem là điểm đột phá quan trọng trong bối cảnh nhiều nền tảng công nghệ lâu nay vẫn coi người lao động là “đối tác độc lập”, nhằm tránh các nghĩa vụ liên quan đến tiền lương tối thiểu, bảo hiểm xã hội, an toàn lao động và các quyền lợi khác.
Một điều khoản mang tính tiên phong là kiểm soát các thuật toán quản lý. Công ước đặt ra các tiêu chuẩn nhằm bảo đảm người lao động được tiếp cận thông tin rõ ràng hơn và các ứng dụng, nền tảng số phải minh bạch hóa về cách các thuật toán vận hành (phân phối đơn hàng, chấm công, định giá...). Người lao động có quyền yêu cầu đánh giá lại và giải thích bằng văn bản nếu họ bị khóa tài khoản hoặc cắt giảm thu nhập một cách vô lý.
Công ước cũng đề cập các quyền của “lao động số” về thu nhập công bằng, tiếp cận an sinh xã hội, điều kiện làm việc an toàn, thành lập tổ chức đại diện và thương lượng tập thể, cũng như các cơ chế giải quyết tranh chấp giữa người lao động và nền tảng.
Sự ra đời Công ước 193 được giới chuyên gia ví như một bước ngoặt thế kỷ trong nỗ lực bảo vệ người lao động, khi chính thức xóa “vùng xám pháp lý” đối với “lao động số”, những người vẫn nằm ngoài "lưới an sinh" của Luật Lao động truyền thống, dù họ làm việc trong lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ và được xác định là tương lai của kinh tế toàn cầu.
