Trong cuộc chiến thuế quan Mỹ - Canada hiện nay, chưa biết cuối cùng Washington có buộc Ottawa phải nhượng bộ hay không, nhưng đã làm dấy lên lo ngại rằng đòn gây sức ép lên đối tác láng giềng có nguy cơ làm gia tăng chi phí sinh hoạt tại chính nước Mỹ và trở thành thách thức không nhỏ với đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Sau khi đàm phán thương mại đổ vỡ, Tổng thống Donald Trump quyết định áp mức thuế 50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada. Ottawa lập tức đáp trả bằng các mức thuế 15%, 25% và 50% đối với hơn 700 mặt hàng Mỹ, với tổng trị giá tương đương.
Mỹ và Canada có quan hệ thương mại đặc biệt đan xen, với kim ngạch hàng hóa và dịch vụ lên tới khoảng 880 tỷ USD mỗi năm, trong khi hàng hóa trị giá khoảng 2 tỷ USD qua lại biên giới mỗi ngày. Gần 72% xuất khẩu hàng hóa của Canada hướng tới thị trường Mỹ. Chính mức độ phụ thuộc và liên kết sâu rộng ấy khiến bất kỳ cú sốc thuế quan nào cũng khó chỉ dừng lại ở phía bên kia biên giới.
Ottawa hiểu rõ điều đó nhưng vẫn chọn đáp trả. Bởi nói như Thủ tướng Canada Mark Carney, các điều khoản mà chính quyền Tổng thống Donald Trump đưa ra là không thể chấp nhận được. Đây là dấu hiệu cho thấy sự kiên cường của Ottawa trước sức ép từ Washington. Trái lại, càng gây sức ép, Mỹ càng có nguy cơ kích hoạt một vòng xoáy trả đũa làm tổn thương chính doanh nghiệp và người tiêu dùng nước này.
Tăng thuế với hàng hóa Canada sẽ khiến chi phí đầu vào tăng và doanh nghiệp có ít lựa chọn ngoài việc chuyển một phần chi phí sang giá bán. Nói cách khác, người tiêu dùng Mỹ có thể phải trả giá cho cuộc chiến thuế quan mà họ không khởi xướng. Có thể nói, chi phí sinh hoạt đang là một trong những mối quan tâm hàng đầu của cử tri Mỹ khi cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần. Tại bang Michigan, nơi ngành công nghiệp ô-tô phụ thuộc sâu sắc vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới, các doanh nghiệp đã cảnh báo thuế quan có thể gây tổn thương nghiêm trọng.
Theo các nhà phân tích, nếu đòn thuế khiến giá hàng hóa tăng, sản xuất đình trệ và người dân Mỹ phải thắt chặt chi tiêu, thì cái giá chính trị cuối cùng có thể được tính ngay trên lá phiếu. Các cuộc thăm dò dư luận cũng phát đi tín hiệu không mấy khả quan đối với đảng Cộng hòa khi tỷ lệ người dân phản đối chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump ở mức cao. Với những bang có nền kinh tế gắn chặt với thương mại quốc tế, một cử tri phải trả thêm tiền cho xăng dầu, ô-tô, thực phẩm hay các mặt hàng tiêu dùng… sẽ không dễ bị thuyết phục rằng thuế quan chỉ nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia trong dài hạn.
Thuế quan có thể là công cụ đàm phán hữu hiệu, nhưng cũng là con dao hai lưỡi. Nếu Washington muốn dùng nó để buộc Ottawa nhượng bộ, thì cần tính cả khả năng đòn đánh ấy quay ngược về nền kinh tế Mỹ và biến thành sức ép chính trị đối với chính đảng đang cầm quyền. Bởi thế, cuộc chiến thuế quan với Canada có thể chưa phân định thắng - thua về thương mại vào lúc này, nhưng nó đã cho thấy một mối lo hiện hữu về điều gọi là “gậy ông đập lưng ông”.
