Theo cảnh báo của Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol), trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành "con dao hai lưỡi" tại châu Phi khi ngày càng bị các tổ chức tội phạm mạng lợi dụng để mở rộng quy mô và gia tăng mức độ tinh vi của các cuộc tấn công, buộc nhiều quốc gia phải coi bảo vệ không gian mạng là một "mặt trận an ninh mới".
Theo AP, một báo cáo đánh giá mối đe dọa mạng châu Phi năm 2026 của (Interpol), được xây dựng từ dữ liệu của 36 quốc gia châu Phi cho thấy, khoảng 55% các vụ tấn công mạng tại châu lục hiện có sự “tiếp tay” của AI, phản ánh xu hướng tội phạm mạng chuyển từ hoạt động đơn lẻ sang các mạng lưới có tổ chức, xuyên biên giới. Theo Interpol, quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ với hơn 1,1 tỷ thuê bao di động đang tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế của châu Phi, nhưng cũng mở rộng "bề mặt tấn công", khiến khu vực này trở thành mục tiêu hấp dẫn của tội phạm mạng.
Các hình thức tấn công phổ biến bao gồm lừa đảo thanh toán điện tử, đánh cắp dữ liệu, tấn công bằng mã độc tống tiền (ransomware) và giả mạo danh tính.
Tình hình cũng có sự khác biệt giữa các khu vực. Đông Phi ghi nhận nhiều vụ gian lận thanh toán di động và tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng, trong khi Tây Phi và Trung Phi tiếp tục là điểm nóng của các vụ lừa đảo qua thư điện tử doanh nghiệp (BEC) và lừa đảo tình cảm. Trong khi đó, khu vực Nam Phi với mức độ kết nối internet cao đang thu hút ngày càng nhiều mạng lưới tội phạm quốc tế.
Interpol cho rằng, điểm đáng lo ngại nhất là AI đang giúp tội phạm tạo ra các video giả mạo (deepfake), danh tính số giả và các kịch bản lừa đảo tự động, đủ khả năng vượt qua nhiều biện pháp bảo mật truyền thống. Điều này khiến các cuộc tấn công không chỉ diễn ra với tần suất cao hơn mà còn khó phát hiện hơn. Hệ quả là thiệt hại tài chính do tội phạm mạng tại châu Phi đã tăng mạnh, từ 192 triệu USD năm 2024 lên 484 triệu USD trong giai đoạn gần đây, cho thấy mức độ ảnh hưởng ngày càng nghiêm trọng đối với nền kinh tế số của khu vực.
Trước sức ép ngày càng lớn, nhiều quốc gia châu Phi đang tăng tốc hoàn thiện khung pháp lý về an ninh mạng. Trong năm 2025, đã có 17 quốc gia sửa đổi hoặc ban hành các quy định mới về phòng, chống tội phạm mạng. Các chiến dịch phối hợp giữa lực lượng chức năng các nước và Interpol cũng đã bắt giữ hơn 1.500 nghi phạm và thu hồi hơn 100 triệu USD tài sản bất hợp pháp.
Interpol khuyến nghị các quốc gia châu Phi cần tăng cường đầu tư cho năng lực điều tra số, đào tạo nguồn nhân lực về AI và an ninh mạng, đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, ngân hàng và các nhà mạng. Đây là những giải pháp cần thiết để châu Phi không rơi vào cảnh “đã nghèo lại mắc cái eo”.
