Bài học gìn giữ từ liên hoan chèo

Số đơn vị và lực lượng tham gia với 27 vở diễn, hơn 1.500 diễn viên, nhạc công, kỹ thuật viên chứng tỏ các đơn vị nghệ thuật, các nghệ sĩ luôn âm thầm sáng tạo. Nhiều đơn vị dự thi hai vở diễn. NSƯT Trần Ly Ly, quyền Cục trưởng Nghệ thuật biểu diễn cho rằng: “Đây là tín hiệu khẳng định vẫn có những hoạt động chuyên nghiệp mạnh mẽ. Trong thời đại 4.0, các loại hình giải trí thời thượng lấn át, thì việc tổ chức liên hoan là một cách để “giữ lửa”.
Nhiều nghệ sĩ tên tuổi của làng chèo góp mặt tại liên hoan.
Nhiều nghệ sĩ tên tuổi của làng chèo góp mặt tại liên hoan.

Cùng hào hứng diễn chèo, yêu chèo

Liên hoan Chèo toàn quốc 2022 diễn ra tại thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam từ ngày 12 đến ngày 28/10 với 16 đơn vị nghệ thuật chèo chuyên nghiệp. Tại lễ bế mạc, Ban tổ chức đã trao 1 giải xuất sắc vở diễn (vở “Đất liền và biển cả” - Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Thanh Hóa) cùng với 6 Huy chương vàng; 6 Huy chương bạc; 4 Huy chương đồng cho các vở. Về giải cá nhân, có 41 Huy chương vàng, 66 Huy chương bạc, 9 Huy chương đồng…

Liên hoan lần này dù là đề tài lịch sử, dã sử hay đương đại cũng đều có lớp lang nhuần nhụy. Hầu hết các vở có thắt nút, mở nút và cốt truyện rõ ràng, nhiều tình tiết xung đột, gây xúc động và lôi cuốn; có sự dàn dựng công phu, tập luyện kỹ lưỡng, diễn xuất nhuần nhuyễn, có nội tâm, sáng tạo nhưng vẫn giữ được đặc trưng của nghệ thuật chèo truyền thống… NSND Thúy Ngần, Thành viên Hội đồng nghệ thuật nhận xét, liên hoan xuất hiện những tài năng và gương mặt triển vọng, có sự đam mê, nhiệt huyết với nghề, hứa hẹn có thể đảm nhiệm nhiều dạng vai diễn khác nhau.

Điểm cộng của liên hoan còn là sự cổ vũ nhiệt tình cũng như tình yêu nghệ thuật của khán giả Hà Nam. Trước mỗi vở diễn, dù ban ngày hay buổi tối, dù trời nắng hay mưa, hội trường lớn Nhà văn hóa tỉnh Hà Nam luôn kín chỗ, một số buổi cả hội trường tầng 1 và tầng 2 gồm 1.000 ghế đều không còn chỗ trống, các lối đi cũng được tận dụng làm chỗ ngồi. Bà Nguyễn Thị Nhân ở huyện Bình Lục, dù nhà cách Phủ Lý hơn 20 cây số nhưng toàn bộ 27 vở chèo tham dự liên hoan bà đều đến xem từ rất sớm. “Hôm khai mạc cũng là lần đầu tiên tôi được xem những nghệ sĩ nổi tiếng của làng chèo mà bấy lâu tôi hâm mộ như Quốc Chiêm, Thanh Ngoan, Tự Long, Thu Huyền, Quốc Phòng, Hoài Nam… diễn trực tiếp trên sân khấu. Ròng rã nửa tháng, tối nào xem xong đạp xe về đến nhà cũng đã hơn 11 giờ đêm nhưng vui lắm”, bà hồ hởi tâm sự. Chị Trần Mai Anh (phường Minh Khai) bộc bạch: “Từ hôm diễn ra liên hoan, mẹ chồng mình phấn khởi lắm. Buổi sáng con cái bận đi làm, bà ngồi xe ôm tới xem, chiều tối thì giục cả nhà thu xếp ăn cơm sớm rồi cùng đi. Tình yêu chèo của bà truyền sang con cháu nên cả nhà tôi chưa bỏ một buổi diễn nào”. NSƯT Tuyết Nga, 81 tuổi, từng là diễn viên chèo Hà Nội, hiện đang sống cùng con trai tại Mỹ kể rằng, bà về nước đúng ngày 12/10 nên đặt luôn vé máy bay từ TP Hồ Chí Minh ra Hà Nam để kịp dự khai mạc liên hoan. Trong những ngày lưu trú tại đây, tận mắt chứng kiến cảnh hội trường nhà văn hóa tỉnh Hà Nam không còn một ghế trống, bà rất đỗi trân trọng và vững tin chèo vẫn có sức sống mãnh liệt.

Băn khoăn về những hạn chế

Bên cạnh những kết quả khả quan, Liên hoan Chèo toàn quốc 2022 vẫn còn một số bất cập tồn tại. Đó là sự hạn chế trong giao lưu, học hỏi, tương tác giữa các đoàn nghệ thuật, giữa nghệ sĩ với khán giả. Hầu hết các đoàn chỉ sát ngày thi diễn mới đến chạy sân khấu và ra về ngay sau khi hoàn thành buổi diễn bởi không có kinh phí lưu trú lâu hơn.

Theo hội đồng nghệ thuật, tuy đã xuất hiện một số gương mặt mới nhưng đội ngũ biên kịch chèo chưa đông, chưa mạnh, chưa bền vững và bản lĩnh vốn sống chưa ngang tầm đòi hỏi. Do đó, tác phẩm dự thi vẫn chưa có nhiều “tích hay, trò lạ”, chưa có nhiều mới mẻ, đột phá, mà hầu hết còn mang xu hướng “hoài cổ”. Một số vở kết cấu lỏng lẻo, thiếu logic, chặt chẽ: lớp dài, lớp ngắn, lớp thừa, lớp thiếu; mở đầu thắt nút ở tuyến này, cởi nút lại chạy sang tuyến khác; có vở diễn hết cảnh 2, cảnh 3 rồi mà người xem không biết tên nhân vật là gì; có vở cái kết dông dài, thừa thãi. Số vở diễn chuyển thể từ kịch nói sang chèo khá nhiều (13/27 vở) nên vẫn còn tình trạng tính kịch lấn át tính trữ tình hoặc tính trữ tình lấn át tính kịch, dẫn đến hiện tượng “kịch cắm ca”.

Bên cạnh đó, tình trạng hiếm vở diễn đề tài đương đại vẫn chưa được khắc phục. Có tới 26/27 vở thuộc đề tài quá khứ, chỉ duy nhất một vở đề tài cuộc sống hôm nay. Có vở diễn âm nhạc, trang trí, múa minh họa, ánh sáng, tiếng động rất hoành tráng nhưng lại khiến khán giả có cảm giác xa rời chèo truyền thống. Có vở tên gọi và nội dung không khớp nhau, lời đối thoại thiếu tính văn học, chủ đề thiếu tính triết lý nhân sinh, nhân vật phụ lấn át nhân vật chính. Một số đạo diễn tuy có nghề, có kinh nghiệm nhưng lặp lại chính mình, làm cũ chính mình. Nghệ sĩ biểu diễn còn tình trạng hát chênh, phô, chệch nhịp, quên lời, rơi khăn, rơi đạo cụ, quần áo thiếu chỉn chu…

Liên hoan Chèo toàn quốc 2022 đã khép lại với nhiều ấn tượng sâu sắc. Sự đánh giá, ghi nhận của Ban tổ chức là nguồn động lực to lớn để các nghệ sĩ, tác giả, đạo diễn tiếp tục sáng tạo, cống hiến, mang lại nhiều vở diễn hay hơn nữa.

Mỗi buổi diễn đều có khoảng 300 giáo viên và học sinh trên địa bàn tỉnh Hà Nam đến xem chèo như một hoạt động ngoại khóa. Theo ông Ngô Thanh Tuân, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Nam, để các em biết đến liên hoan, xem các tiết mục, từ đó mới có thể tìm hiểu và yêu chèo. Những hoạt động thiết thực này giúp thổi dần tình yêu nghệ thuật truyền thống đến giới trẻ.

Có thể bạn quan tâm

“Với Đảng vẹn toàn niềm tin yêu”

“Với Đảng vẹn toàn niềm tin yêu”

Cuộc vận động Sáng tác Ca khúc, Bài Dân ca đặt lời mới và tác phẩm thơ chủ đề “Với Đảng vẹn toàn niềm tin yêu” do Ban Văn học - Nghệ thuật - Âm nhạc (VOV3) - Đài Tiếng nói Việt Nam phát động đã kết thúc. Lễ trao giải vừa diễn ra tại Nhà hát Đài Tiếng nói Việt Nam, số 58 phố Quán Sứ (Hà Nội).

“Truyện Kiều” còn lắm điều hay!

“Truyện Kiều” còn lắm điều hay!

Cuốn “Truyện Kiều” bản Tiên Điền vốn được biết đến từ lâu nhưng có lẽ thật sự chưa mấy ai có được! Chỉ biết đây là bản do cụ Nghè Mai, hậu duệ trực hệ của Nguyễn Du, từng giao cho cụ Phạm Kim Chi và cụ Phạm đã biên tập, cho xuất bản ở Sài Gòn cách nay hơn một thế kỷ với tên Kim Túy tình từ.

Sử thi, trữ tình với trường ca Thạch Xá

Sử thi, trữ tình với trường ca Thạch Xá

Tác phẩm “Trường ca làng Thạch Xá” có 11 chương và chương kết, với 3.534 chữ trong 18 trang. Yếu tố sử thi trong “Trường ca làng Thạch Xá” nhằm ca ngợi những sự kiện, biến cố lớn lao của làng trong lịch sử dựng làng và giữ làng cùng biết bao thăng trầm với giọng điệu trầm hùng, đậm chất sử thi.

Cao Thanh Nam với bức tranh đang sáng tác.

Tranh của trưởng thôn

Ở nông thôn, trưởng thôn hẳn là nông dân, có khi là người thợ và cũng có lúc là chủ thầu xây dựng… Nhưng người làm nghề vẽ tranh thì có lẽ duy nhất là anh Cao Thanh Nam, trưởng thôn Liêm Hóa, xã Trung Hóa cũ, tỉnh Quảng Bình, nay là xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị.

Nếu được triển khai tốt, Nghị định sẽ góp phần thúc đẩy các hình thức sinh hoạt thơ ca trong đời sống văn hóa. Ảnh: QUANG HƯNG

Chờ bước tiến phát triển từ nghị định riêng cho văn học

Ngày 30/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 350/2025/NĐ-CP về khuyến khích phát triển văn học. Nghị định đã nhận được sự quan tâm của văn giới, với kỳ vọng hoạt động văn học sẽ có nhiều khởi sắc trong giai đoạn tới. Sau đây là lược ghi ý kiến một số nhà văn, nhà thơ về vấn đề này.

Ảnh: ANH QUÂN

Lễ hội nơi nơi

Trong những ngày chính đông đầu xuân, tuy những cơn lạnh lẽo đang tràn về khắp miền bắc, nhiệt độ ngày đêm chênh nhau lên đến trên dưới 10 độ C; thì điều để lòng người ấm áp, có lẽ lại là các hoạt động lễ hội đang đồng thời diễn ra ở nơi nơi.

Chuyên gia vũ khí Vũ Đình Thanh có nhiều năm nghiên cứu công nghệ quân sự của người Việt.

Giải mã uy lực quân sự thời Tây Sơn

Những nghiên cứu gần đây qua lăng kính sử liệu và khoa học đang mở ra cách tiếp cận mới: Sức mạnh Tây Sơn không chỉ đến từ tinh thần và chiến lược mà còn từ trình độ chế tạo, sử dụng hỏa dược vượt trội.

Ở Mường Nhé xa xôi cuối trời Tây Bắc chỉ cách đây chưa đầy 2 thập kỷ, con đường đất bằng phẳng thế này đã là mơ ước.

Người chờ trên đỉnh dốc

Đường sá lên cực tây Tổ quốc những ngày còn đang mở rộng và dần hoàn thiện thật sự là thử thách với bất kỳ một tay giang hồ ưa xê dịch nào. Và cái cuộc gặp mặt ăn Tết của Khụ Sự Trà với đồng bào Hà Nhì năm 2013 thật sự là cuộc gặp của nhiều kẻ yêu con người và thiên nhiên mạn ngược.

Mùi ký ức lan tiêu đã chín

Mùi ký ức lan tiêu đã chín

Có những buổi sáng, vừa mở cửa sổ, tôi chợt thấy thoang thoảng một làn hương dịu ngọt như mùi chuối chín. Hóa ra, cây lan tiêu nhà hàng xóm đã vào mùa. Mùi hương ấy không gắt gỏng, chẳng nồng nàn, chỉ như một hơi thở lướt qua.

Thiết kế mỗi khu vực quanh Hồ Hoàn Kiếm đều cần được tính trong mối tương quan với các không gian khác. Ảnh: TÚ NHI

45 ngày có viết tiếp câu chuyện Hồ Hoàn Kiếm?

Công tác giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án Quảng trường - công viên phía Đông Hồ Hoàn Kiếm đã tiến hành hơn 9 tháng nay. Trong khi ý tưởng thiết kế cảnh quan cụ thể cho khu vực này cũng như Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục chưa có. Đây là áp lực lớn không chỉ cho UBND phường Hoàn Kiếm mà còn với Thành phố Hà Nội…

"Running Man" lên màn ảnh rộng

"Running Man" lên màn ảnh rộng

Sau hành trình trở lại đầy sôi động, “Running Man Việt Nam” mùa 3 - Chơi là chạy” sẽ ra mắt phiên bản điện ảnh chiếu rạp, đánh dấu lần đầu một chương trình truyền hình thực tế Việt Nam được phát hành dưới hình thức phim điện ảnh.

Dịch giả Bùi Văn Nam Sơn tại sự kiện với chủ đề "Hiện sinh trong đời sống hiện đại".

Học triết để sống đẹp

Vừa qua, dịch giả Bùi Văn Nam Sơn đã cùng các cộng sự mở Trường Đông Triết học với chủ đề: “Hiện sinh trong đời sống hiện đại” - một khóa học ngắn dành cho tất cả những ai yêu mến muốn tìm hiểu về triết học.

Minh họa: NGUYỄN MINH

Ngựa hồng qua dốc mây

Ngày trước tôi đã lỡ cuộc đi bộ với Sương lên đỉnh núi, giờ là lúc tôi hoàn thành việc này, cũng để có cái nói với Sương lúc gặp lại.

Nhạc sĩ Trần Lệ Giang.

Âm nhạc là lời tri ân gửi về quê hương, nguồn cội

Như một sự trả nợ cho nỗi nhớ quê hương riêng mang, vài năm trở lại đây, nữ nhạc sĩ Trần Lệ Giang thường phát hành album nhạc mới vào những ngày đầu năm mới. Những ca khúc gửi gắm cả tâm hồn và trái tim người nghệ sĩ, mong mọi điều an lành đến với muôn nhà.

Rực rỡ, ấm áp chào xuân

Rực rỡ, ấm áp chào xuân

Khắp miền bắc, tuy vào những ngày lạnh nhất kèm gió từ đầu mùa đông đến nay, nhưng cùng với những ngày nghỉ đầu năm mới Dương lịch, các lễ hội diễn ra cùng nhiều hoạt động văn hóa song hành với du lịch cũng làm du khách khắp nơi… ấm áp hẳn lên.

Văn hóa, nghệ thuật góp mặt ngày càng nhiều hơn vào các hoạt động, sự kiện chính trị, xã hội, kỷ niệm. Ảnh: QUANG HƯNG

2025, những điểm sáng rực rỡ

2025 là năm đầu tiên đất nước vận hành mô hình 34 tỉnh, thành phố, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, tạo không gian phát triển mới cho các ngành sáng tạo ở cả đô thị lẫn vùng nông thôn.

Một số hoạt động hợp tác sáng tác giữa văn nghệ sĩ và quân đội đạt được hiệu quả nhất định. Ảnh: DƯƠNG XUÂN

Định vị trong dòng chảy đương đại

Nhìn lại đời sống văn học Việt Nam năm 2025, có thể thấy đây là một năm “được mùa” thơ. Không phải theo nghĩa bề nổi của sự sôi động hình thức, mà theo nghĩa sâu hơn: Thơ xuất hiện với mật độ dày đặc của suy tư, tự vấn và ý thức định vị lại chính mình trong thế giới đương đại.

Con đường mòn biên giới

Con đường nhỏ bắt đầu bằng một ngã rẽ men theo vườn nhà dân. Một người đàn ông ngồi ngay ngắn bên lối đi, thu của mỗi người qua lại vài đồng lẻ. Nếu không có chỉ dẫn, chẳng ai biết đến con đường này. Dốc mỗi lúc một gắt. Dòng người ngược chiều lặng lẽ đi xuống, lưng oằn gánh hàng, mồ hôi đổ thành vệt trên gò má lạnh.

Ảnh: SONG ANH

Trở lạnh

Tôi nhớ những ngày trời trở lạnh. Gió mùa ập đến như đánh úp, mới buổi sáng còn nắng oi nắng ả mà giữa buổi gió đã lục lọi khắp ngóc ngách trong vườn.

Tác phẩm "Đi chợ", 2018 (120 x 90 cm). Tranh của họa sĩ Nguyễn Thị Quế

“Sơn mài song Xuất” 2025 và 2026

Tại Thủ đô, cùng lúc song song hai triển lãm sơn mài đặc biệt của hai tác giả của hai thế hệ, với truyền thống sâu đậm bên cạnh sự cách tân bừng sáng.

Nhà thơ, nhà báo Trương Xuân Thiên đọc thơ tại lễ trao giải "Thơ ca và nguồn cội".

Dựa vào cội nguồn để đối mặt cô đơn...

Muốn khai mở lại những "mã gen văn hóa" để chúng đối thoại với con người hiện đại. Đối mặt với những vấn đề của thời đại như sự cô đơn, mất kết nối, khủng hoảng niềm tin, có lẽ chúng ta cần quay về lắng nghe những tiếng nói từ cội nguồn.

Minh họa: ĐẶNG TIẾN

Giấc mơ

Đêm. Thành phố đã ngủ. Thư mơ thấy mình trôi giữa đại dương loa lóa. Giữa vùng nước sâu, buốt lạnh, cô gặp cá voi khổng lồ lững lờ bơi tới. “Ta đã qua hai trăm mùa đông. Ngươi thì muốn sống bao lâu?”, câu hỏi vang vang trong nước. Thư chẳng biết làm gì ngoài mỉm cười. Mà nụ cười chưa kịp tỏa ra cũng đã ngập đầy nước.

Lời thì thầm sau bão giông

Lời thì thầm sau bão giông

“Có một lòng phố ở trong lòng mình” (NXB Văn học) là cuốn tản văn mới nhất của tác giả Lê Hoài Việt. Câu chữ của Việt trong những bài viết ngắn đầy tính tự sự, tâm tình.

Tranh trong tập thơ "Sen".

Gần 80, “yêu như lửa đỏ”

Tuổi 78, nhà thơ Thế Hùng ra tập thơ “Sen” (NXB Mỹ thuật), chỉ để nói chuyện… yêu. Cuộc ra mắt diễn ra tại Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội, 19 Hàng Buồm, sáng 29/12 giữa nhiều bạn văn nghệ sĩ thân mến ông.

Tết miền Tây. Ảnh: ANH QUÂN

Mùa đặc sắc khắp ba miền

Trong những ngày cuối tuần qua, một loạt sự kiện đáng chú ý cùng diễn ra và sẽ lần lượt diễn ra một cách đặc sắc ở khắp ba miền.

Dịch giả Đoàn Tử Huyến. Hí họa của Nhâm Văn Hán

Từ màu sắc tuổi thơ đến nét vẽ hí họa

Có những con người bước vào nghệ thuật bằng con đường chính quy, được đào tạo bài bản, có thầy có lớp. Nhưng cũng có những người đến với nghệ thuật bằng sự tình cờ, bằng niềm đam mê âm ỉ từ thuở nhỏ, rồi tự mình mày mò, thử nghiệm, tự mình bước đi trên con đường sáng tạo. Trong số đó điển hình có họa sĩ hí họa Nhâm Văn Hán…