NGÀNH XÂY DỰNG: ĐỘT PHÁ HẠ TẦNG, KIẾN TẠO NỀN TẢNG CHO KỶ NGUYÊN VƯƠN MÌNH CỦA ĐẤT NƯỚC

BÀI 1

Thành tựu từ hành trình với nhiều kỳ tích đã qua của Bộ Xây dựng nói riêng và ngành xây dựng nói chung đã góp phần kiến tạo nên nền tảng vững chắc cho những nỗ lực tiếp tục thay đổi diện mạo đất nước, kiến tạo không gian phát triển để vững bước tiến vào kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

Đóng góp lớn trong nhiệm kỳ nhiều thách thức

Tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Bộ Xây dựng, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đánh giá, nhiệm kỳ 2021-2025 là giai đoạn mà khó khăn, thách thức nhiều hơn thời cơ, thuận lợi. Trong bối cảnh đó, việc giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế là yêu cầu đặc biệt cao.

Thực tế cho thấy, Việt Nam vẫn đạt được những kết quả tích cực. Năm 2025, Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có mức tăng trưởng cao nhất khu vực và thế giới. Kết quả này không chỉ phản ánh nỗ lực điều hành của Chính phủ mà còn thể hiện vai trò của các bộ, ngành trong triển khai chính sách, trong đó có Bộ Xây dựng và ngành xây dựng. Thủ tướng nhấn mạnh, thành tựu chung của đất nước trong nhiệm kỳ vừa qua, đặc biệt là trong năm 2025, có sự đóng góp rất tích cực của Bộ Xây dựng.

Những kết quả đó có được nhờ sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát, kịp thời và quyết liệt của Trung ương Đảng, mà trực tiếp, thường xuyên là Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đứng đầu là đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm. Cùng với đó là sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự đồng thuận, ủng hộ của người dân và cộng đồng doanh nghiệp, cũng như sự hợp tác, hỗ trợ của bạn bè quốc tế. Trong tổng thể nỗ lực chung ấy, ngành xây dựng giữ vai trò quan trọng trong việc cụ thể hóa các chủ trương lớn bằng các công trình, dự án và kết quả hiện hữu.

Khái quát những thành tựu nổi bật của ngành xây dựng trong nhiệm kỳ này, Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu bật 32 chữ: “Thể chế hoàn thiện, quy hoạch đồng bộ, hạ tầng đột phá, chuyển đổi xanh-số, bộ máy tinh gọn, nội bộ đoàn kết, đô thị phát triển, nông thôn đổi mới”. Đây là sự đúc kết ngắn gọn nhưng bao quát toàn diện các lĩnh vực then chốt mà Bộ Xây dựng đã tập trung triển khai và đạt được kết quả rõ nét.

Đột phá thể chế, quy hoạch và hạ tầng phát triển đồng bộ

Trong lĩnh vực hoàn thiện thể chế, Bộ Xây dựng đã chủ động tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua 4 Luật và 2 Nghị quyết, trong đó có những cơ chế, chính sách đặc thù dành cho các dự án quan trọng như đường sắt tốc độ cao bắc-nam, mạng lưới đường sắt đô thị tại thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, cũng như các chính sách thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội. Đồng thời, Chính phủ đã ban hành 15 Nghị định và 1 Nghị quyết trên cơ sở tham mưu của Bộ, góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho lĩnh vực xây dựng và phát triển hạ tầng.

Về quy hoạch, trên nền tảng lần đầu tiên tham mưu trình Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Bộ Xây dựng tiếp tục tham mưu điều chỉnh các quy hoạch mạng lưới giao thông quan trọng như đường bộ, đường sắt, hàng không, hàng hải và thủy nội địa. Bên cạnh đó, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh được rà soát, điều chỉnh theo hướng bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và liên thông, tạo cơ sở cho phát triển hạ tầng và không gian kinh tế-xã hội trong dài hạn.

Hạ tầng được xác định là khâu đột phá với phạm vi bao trùm nhiều lĩnh vực, từ hạ tầng giao thông, hạ tầng số, hạ tầng năng lượng đến hạ tầng giáo dục, y tế, thể thao, văn hóa, an sinh xã hội và hạ tầng phục vụ APEC 2027. Những công trình, dự án này đã và đang tạo động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, đồng thời góp phần làm thay đổi diện mạo đất nước, mở rộng không gian phát triển cả ở khu vực đô thị lẫn nông thôn.

Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh một số kết quả cụ thể mang tính dấu ấn. Đó là việc thông xe toàn tuyến cao tốc bắc-nam từ Cao Bằng đến Cà Mau, với gần 3.200 km cao tốc tuyến chính cùng hàng trăm km nút giao, đường dẫn. Riêng trong nhiệm kỳ 2021-2025, đã hoàn thành hơn 2.000 km cao tốc, con số vượt trội so với khoảng 1.000 km cao tốc được xây dựng trong 20 năm trước đó. Bên cạnh đó là hơn 1.700 km đường ven biển được đưa vào khai thác, góp phần kết nối các vùng kinh tế và thúc đẩy phát triển.

Cùng với hệ thống đường bộ, ngành xây dựng còn ghi dấu ấn ở lĩnh vực hàng không và hàng hải. Việc đón các chuyến bay đầu tiên tại Sân bay Long Thành, nâng cấp các cảng hàng không lớn và khai thác hiệu quả các cảng biển quy mô lớn đã tạo ra những chuyển biến quan trọng trong kết nối giao thông và logistics. Nhiều công trình có tầm vóc quốc gia như Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia, Trung tâm dữ liệu quốc gia được triển khai, cùng với việc hoàn thành các công trình năng lượng trọng điểm và chuẩn bị đầu tư các dự án đường sắt đô thị, đường sắt kết nối quốc tế và đường sắt tốc độ cao bắc-nam.

Định hướng phát triển và yêu cầu đột phá trong giai đoạn tới

Trong quá trình triển khai các dự án quan trọng, Bộ Xây dựng đã thực hiện tốt vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia và trọng điểm ngành giao thông vận tải, tổ chức nhiều phiên họp nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Riêng trong năm 2025, Bộ đã tổ chức thành công 3 lễ khởi công, khánh thành và thông xe kỹ thuật cho 564 công trình, dự án lớn, trọng điểm quốc gia, với tổng vốn đầu tư lên tới hơn 5,1 triệu tỷ đồng.

Ở lĩnh vực nhà ở xã hội, cả nước đã hoàn thành hơn 102 nghìn căn trong năm 2025, tạo nền tảng quan trọng để hoàn thành mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội sớm hơn hai năm so với kế hoạch, tức vào năm 2028. Ngành xây dựng cũng có đóng góp thiết thực trong công tác xóa nhà tạm, nhà dột nát, triển khai chiến dịch Quang Trung và xây dựng các trường học liên cấp tại các xã biên giới. Song song với đó, chuyển đổi “xanh-số” được đẩy mạnh, Bộ Xây dựng liên tục đứng đầu về xếp hạng chất lượng cung cấp dịch vụ công, chú trọng chuyển đổi số trong giao thông vận tải, phát triển đô thị thông minh và nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ cho các dự án trọng điểm.

Về tổ chức bộ máy, sau hợp nhất, cơ cấu tổ chức của Bộ Xây dựng đã được tinh gọn mạnh mẽ, giảm từ 42 đầu mối xuống còn 22 đầu mối, tương đương mức giảm 47,6%. Công tác phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp được triển khai tích cực, với hàng trăm nhiệm vụ được phân cấp và phân định, tỷ lệ cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính đạt 45%. Thủ tướng nhấn mạnh, những kết quả này chỉ có thể đạt được khi nội bộ đoàn kết, thống nhất và cùng hướng tới mục tiêu chung.

Thủ tướng đề nghị Bộ Xây dựng tập trung thực hiện “5 bảo đảm” và “6 đột phá”, trong đó nhấn mạnh đổi mới tư duy và tầm nhìn, huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực, phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xanh, phát triển nhà ở xã hội, các phương thức giao thông và khắc phục triệt để những tồn tại, hạn chế.

Bên cạnh những thành tựu cơ bản, Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ rõ các tồn tại, hạn chế như công tác quy hoạch và phát triển hạ tầng giao thông chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn, tiến độ giải ngân đầu năm tại một số dự án còn chậm, giải phóng mặt bằng chưa đáp ứng yêu cầu, thị trường bất động sản tiềm ẩn rủi ro và hệ thống thông tin, dữ liệu còn bất cập. Trên cơ sở đó, Thủ tướng nêu rõ năm 2026 là năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, với yêu cầu tăng trưởng cao, phát triển nhanh, bền vững, xanh hóa và số hóa.

Thủ tướng đề nghị Bộ Xây dựng tập trung thực hiện “5 bảo đảm” và “6 đột phá”, trong đó nhấn mạnh đổi mới tư duy và tầm nhìn, huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực, phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xanh, phát triển nhà ở xã hội, các phương thức giao thông và khắc phục triệt để những tồn tại, hạn chế. Đồng thời, cần tăng cường giám sát, kiểm toán ngay từ đầu để bảo đảm chất lượng, tiến độ, hiệu quả và phòng, chống thất thoát, lãng phí.

Khẳng định phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại là nhiệm vụ vừa cấp bách vừa lâu dài, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh hạ tầng phải đi trước một bước, tư duy và quy hoạch phải mở đường cho phát triển. Đây là trọng trách lớn lao của ngành xây dựng trong giai đoạn mới, đồng thời cũng là cơ sở để tin tưởng rằng với khí thế và động lực mới, ngành xây dựng sẽ tiếp tục đạt được những thành tựu cao hơn trong thời gian tới.