Dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra sôi động, nhu cầu tiêu dùng trong nước tăng cao, đặt ra yêu cầu vừa bảo đảm thông quan nhanh, thông suốt, vừa tăng cường kiểm soát buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

Nhân dịp năm mới, Thứ trưởng Tài chính Nguyễn Đức Chi đã có cuộc trao đổi với Báo Nhân Dân về công tác chỉ đạo đối với ngành hải quan trong dịp Tết và những trọng tâm triển khai Hải quan số, Hải quan thông minh trong năm 2026.

Cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả

Phóng viên: Thưa Thứ trưởng, dịp Tết Nguyên đán là thời điểm nhạy cảm về buôn lậu, gian lận thương mại, đồng thời đặt ra yêu cầu thông quan hàng hóa nhanh. Xin Thứ trưởng cho biết Bộ Tài chính đã chỉ đạo ngành hải quan chuẩn bị và triển khai công tác kiểm soát như thế nào trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi: Tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới trong dịp Tết Nguyên đán thường có diễn biến phức tạp hơn trên các tuyến biên giới, vùng biển và địa bàn nội địa, khi nhu cầu tiêu dùng hàng hóa tăng cao.

Trên tinh thần vừa đẩy mạnh công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, vừa tạo thuận lợi thương mại, Bộ Tài chính đã tham mưu để Chính phủ ban hành Nghị quyết số 397/NQ-CP ngày 5/12/2025 về Kế hoạch đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030.

Đồng thời, triển khai Kế hoạch số 176/KH-BCĐ389 ngày 8/12/2025 của Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia về cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ; Ban Chỉ đạo 389 Bộ Tài chính ban hành Công văn số 09/BTC-BCĐ389 ngày 22/12/2025 về việc đẩy mạnh triển khai Kế hoạch cao điểm này, đồng thời tiếp tục thực hiện Công điện số 01/CĐ-BTC ngày 12/6/2025 về đẩy mạnh các hoạt động nghiệp vụ tấn công, trấn áp tội phạm buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

Trong đó, ngành hải quan tăng cường kiểm tra, giám sát, tập trung vào các mặt hàng có nhu cầu gia tăng cao trong dịp Tết như rượu, thuốc lá, pháo, thực phẩm, mỹ phẩm, hàng điện tử; đẩy mạnh sử dụng hệ thống quản lý rủi ro, tăng cường soi chiếu container, phân tích dữ liệu, trong đó có dữ liệu từ hoạt động thương mại điện tử, nhằm kịp thời phát hiện các thủ đoạn gian lận ngày càng tinh vi.

Bên cạnh đó, ngành hải quan tích cực phối hợp liên ngành với Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, các lực lượng công an, bộ đội biên phòng, quản lý thị trường để xử lý các vụ việc phức tạp, bảo đảm ngăn chặn việc vận chuyển trái phép ma túy, vũ khí và hàng cấm qua biên giới.

Cùng với công tác kiểm soát, Bộ Tài chính chỉ đạo ngành hải quan tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp, ưu tiên giải quyết thông quan đối với hàng hóa phục vụ sản xuất, hàng hóa tiêu dùng thiết yếu, tránh ách tắc, bảo đảm thông quan nhanh đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trong dịp Tết Nguyên đán.

Phóng viên: Trong quá trình kiểm soát hàng hóa dịp Tết, theo Thứ trưởng, những thách thức và rủi ro lớn nhất hiện nay là gì?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi: Tuy nhiên, để kiểm soát được hàng hóa trong dịp Tết Nguyên đán, lực lượng hải quan cũng gặp phải một số thách thức và rủi ro.

Cụ thể, nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh trong dịp Tết là điều kiện để các đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại lợi dụng đưa hàng giả, hàng kém chất lượng vào thị trường. Bên cạnh đó, sự phát triển của thương mại điện tử tạo điều kiện cho việc vận chuyển hàng lậu qua đường bưu chính, chuyển phát nhanh.

Thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi như ngụy trang hàng hóa trong nhiều loại hàng hóa thông thường, khai sai mã số HS để gian lận thuế, lợi dụng chính sách tạo điều kiện thuận lợi trong hoạt động xuất nhập khẩu để thực hiện hành vi buôn lậu, gian lận thương mại.

“Trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, lực lượng hải quan vừa phải siết chặt kiểm soát, đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, vừa tạo thuận lợi thông quan nhanh cho hàng hóa chính ngạch”.

Thứ trưởng Tài chính Nguyễn Đức Chi

Do đó, trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, lực lượng hải quan vừa phải siết chặt công tác kiểm soát, đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, vừa tạo thuận lợi thông quan nhanh cho hàng hóa chính ngạch. Đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, phối hợp liên ngành, thực hiện kiểm tra chuyên đề đối với các mặt hàng nhạy cảm vừa để bảo vệ thị trường, vừa phục vụ yêu cầu tiêu dùng của người dân.

Xây dựng Hải quan số minh bạch, đồng bộ

Phóng viên: Xin Thứ trưởng cho biết việc triển khai Hải quan thông minh trong năm mới 2026 sẽ tập trung vào những khâu nào để tăng tự động hóa và đạt hiệu quả cao nhất?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi: Ngày 18/12/2025, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 121/2025/TT-BTC, sửa đổi, bổ sung Thông tư số 38/2015/TT-BTC và Thông tư số 39/2018/TT-BTC; Thông tư này có hiệu lực từ ngày 1/2/2026. Theo đó, Thông tư quy định số hóa toàn bộ chứng từ thuộc hồ sơ hải quan.

Quy định này sẽ tác động tích cực đến hoạt động xuất nhập khẩu, khi hồ sơ hải quan được thực hiện hoàn toàn dưới dạng dữ liệu điện tử hoặc gửi đến cơ quan hải quan qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, giúp cho việc thông quan được nhanh chóng. Người khai hải quan không phải đến cơ quan hải quan nộp chứng từ giấy, trừ trường hợp cơ quan quản lý chuyên ngành quy định nộp hoặc xuất trình bản chính; qua đó giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp. Đối với cơ quan hải quan, dữ liệu được tập trung để phục vụ công tác quản lý.

Để triển khai nội dung này, ngành Hải quan phải nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, bảo đảm việc tiếp nhận, xử lý, trao đổi và chia sẻ dữ liệu. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã chỉ đạo Cục Hải quan nghiên cứu kinh nghiệm triển khai hải quan số của các nước trên thế giới như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Vương quốc Anh; đồng thời ứng dụng các thành tựu khoa học-công nghệ gắn với yêu cầu quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan để xây dựng hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số một cách toàn diện.

“Việc xây dựng hệ thống Hải quan số được triển khai theo hướng tự động hóa, thực hiện thủ tục hành chính phi giấy tờ, nhằm tạo thuận lợi thương mại, rút ngắn thời gian thông quan, giải phóng hàng hóa và hạn chế tiếp xúc giữa người khai hải quan với công chức hải quan".

Thứ trưởng Tài chính Nguyễn Đức Chi

Việc xây dựng hệ thống Hải quan số được triển khai theo hướng tự động hóa, thực hiện thủ tục hành chính phi giấy tờ, nhằm tạo thuận lợi thương mại, rút ngắn thời gian thông quan, giải phóng hàng hóa và hạn chế tiếp xúc giữa người khai hải quan với công chức hải quan.

Phóng viên: Cụ thể trong năm 2026, ngành hải quan sẽ tập trung triển khai những nội dung nào để hiện thực hóa mục tiêu Hải quan số, thưa Thứ trưởng?

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi: Trong năm 2026, ngành hải quan tiếp tục triển khai xây dựng hệ thống công nghệ thông tin đáp ứng yêu cầu Hải quan số, tập trung vào một số nội dung.

Thứ nhất, xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử tập trung từ việc số hóa các chứng từ thuộc hồ sơ hải quan; điện tử hóa quy trình thực hiện thủ tục, kết quả giải quyết thủ tục; thu thập các thông tin dữ liệu điện tử từ các cá nhân, tổ chức có liên quan đến hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh. Các đơn vị khai thác, sử dụng cơ sở dữ liệu điện tử để phân tích, thực hiện thủ tục và thực hiện công tác quản lý nhà nước về hải quan theo chức năng, nhiệm vụ và lĩnh vực nghiệp vụ.

Thứ hai, điện tử hóa toàn bộ các quy trình thủ tục và thông tin khai báo đối với hàng hóa, phương tiện vận tải, nhằm quản lý xuyên suốt hàng hóa nhập khẩu từ khi có thông tin hàng hóa dự kiến vào lãnh thổ Việt Nam cho tới khi hàng hóa được thông quan đưa vào nội địa; hàng hóa xuất khẩu từ khi có thông tin hàng hóa dự kiến xuất khẩu đến khi hàng hóa được thông quan và thực xuất khỏi Việt Nam.

Thứ ba, triển khai hệ thống tự động đo thời gian thông quan, giải phóng hàng, thời gian xử lý thủ tục của từng khâu, từng bước nghiệp vụ của công chức hải quan để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành nhằm rút ngắn thời gian thông quan, giải phóng hàng. Đồng thời, hệ thống tự động đo lường, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, công chức.

Bên cạnh đó, hệ thống hỗ trợ tối đa cho người khai hải quan khi làm thủ tục như cho phép khai trước các thông tin hải quan; tự động tính các loại thuế; tự động xác định hàng hóa, doanh nghiệp thuộc đối tượng được miễn thuế, không chịu thuế; tự động cảnh báo trong trường hợp hồ sơ hoặc thông tin khai chưa đầy đủ, thông tin khai không phù hợp với bộ hồ sơ, mức thuế suất không phù hợp với biểu thuế hoặc mặt hàng đã có kết quả phân tích, phân loại; cho phép người khai hải quan đánh giá mức độ hài lòng đối với công chức hải quan và phản ánh các trường hợp không thực hiện đúng quy định pháp luật.

Thứ tư, hệ thống tự động chia sẻ trực tuyến thông tin về quá trình xử lý tờ khai theo thời gian thực cho các cơ quan có liên quan, phục vụ công tác quản lý nhà nước và công tác điều hành kinh tế vĩ mô như hoàn thuế, tính doanh thu, thu thuế, xác định chính xác hàng hóa đã xuất khẩu, nhập khẩu.

Cùng với quá trình xây dựng Hải quan số, Bộ Tài chính tiếp tục chỉ đạo ngành Hải quan hoàn thiện thể chế, bảo đảm chính sách minh bạch, đồng bộ, phù hợp với chuẩn mực quốc tế; duy trì và vận hành ổn định hệ thống thông quan điện tử; xử lý kịp thời khi xảy ra sự cố công nghệ thông tin; đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến phục vụ người dân và doanh nghiệp; nâng cao năng lực thực thi công vụ, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về hải quan trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng.