Đặc biệt, dịp Tết đến xuân về, các đặc sản OCOP, sản phẩm làng nghề có thiết kế tinh tế, xuất xứ cụ thể, thân thiện môi trường... ngày càng được nhiều gia đình lựa chọn. Đây cũng là cơ hội để nông sản địa phương bước ra khỏi khuôn khổ tiêu thụ theo mùa vụ, trở thành sản phẩm mang giá trị văn hóa và kinh tế lâu dài.
Phía sau bước chuyển ấy là sự thay đổi tư duy sản xuất, từ bán cái mình có sang làm cái thị trường cần. Ở đó, nổi bật là vai trò của lớp trí thức trẻ, những người dành tâm huyết nghiên cứu, chế biến sâu và mở rộng thị trường cho nông sản bản địa.
Từ ruộng vườn đến chuỗi giá trị mới
Tại tỉnh Tuyên Quang, anh Hoàng Văn Nghiệp ở thôn 7, xã Lực Hành, chọn cách làm mới trái bưởi, loại quả quen thuộc trong mâm ngũ quả ngày Tết. Từ năm 2020, anh Nghiệp phát triển dòng bưởi tạo hình thỏi vàng, hồ lô, mặt Phật, chữ “Tài”, “Lộc”... vừa giữ ý nghĩa may mắn truyền thống, vừa đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ hiện đại. Sản phẩm có giá bán gấp nhiều lần bưởi thường, được khách hàng ưa chuộng, săn tìm.
Song song với đó, anh Nghiệp thử nghiệm ghép bưởi Diễn với bưởi đỏ nhung nhằm nâng cao chất lượng và giá trị thương phẩm, góp phần khẳng định vị thế của nông sản Tuyên Quang. Điều đáng ghi nhận là anh Nghiệp chủ động chia sẻ kỹ thuật cho nhiều hộ dân, từ tạo hình quả đến chăm sóc, nhân giống. Tư duy “làm cùng nhau”, góp phần hình thành vùng sản xuất có tính liên kết, giúp người dân ổn định đầu ra, nâng cao thu nhập.
Ở một hướng khác, việc chế biến sâu đang giúp nông sản kéo dài “tuổi thọ mùa vụ”. Nhiều đơn vị đầu tư dây chuyền sấy khô, sấy giòn như: Hợp tác xã chuối sạch Chiêu Yên, Công ty Sản xuất trái cây sấy dẻo Tuyên Quang…
Theo anh Tạ Hữu Quang, Giám đốc Hợp tác xã Trái cây hữu cơ Phúc Ninh (xã Xuân Vân), sản phẩm chế biến không chỉ nâng cao giá trị, mà còn giúp chủ động tiêu thụ khi vào chính vụ, thuận tiện bảo quản, vận chuyển, phù hợp làm quà biếu, tặng trong dịp Tết.
Ở xã Phong Quang (tỉnh Thái Nguyên), cánh đồng hoa cúc Nà Ỏi đang tạo nên một cách tiếp cận mới với nông nghiệp gắn văn hóa-du lịch. Gần 20 hộ dân tham gia trồng cúc chi và cúc cổ trên diện tích hơn 2ha.
Từ năm 2023 đến nay, Hợp tác xã Dương Quang đầu tư hệ thống sấy hiện đại để sản xuất trà hoa cúc, cúc sấy khô. Giám đốc Hợp tác xã Nông Thanh Nhã cho biết, mục tiêu là đa dạng hóa sản phẩm từ hoa cúc, mở rộng quảng bá qua hội chợ và kênh trực tuyến.
Dịp cuối tuần, cánh đồng hoa cúc đón hàng trăm lượt khách du lịch tham quan, tìm hiểu quy trình trồng, thu hái, chế biến. Những hoạt động này góp phần giúp nông sản không chỉ được tiêu thụ, mà còn được quảng bá theo cách gần gũi, sinh động.
Công nghệ "chắp cánh" cho nông sản
Bên cạnh chế biến sâu, chuyển đổi số đang giúp nông sản địa phương tiếp cận thị trường rộng hơn, phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại.
Tại làng quất Cẩm Hà (phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng), chị Nguyễn Thị Phúc khởi nghiệp với sản phẩm hữu cơ từ trái quất đất như: Trà, rượu, siro, mứt...trong đó, mứt quất đạt OCOP 3 sao.
Với nhiều năm kinh nghiệm trong ngành du lịch, chị Phúc xác định rõ nhóm khách hàng mục tiêu là du khách trong nước và quốc tế đến với Hội An. Sản phẩm quất sấy sợi hoặc trà quất đã trở thành trải nghiệm văn hóa ẩm thực, đồng thời là món quà địa phương độc đáo. Trong thời gian tới, chị Phúc hướng tới phát triển vùng nguyên liệu quất theo hướng nông nghiệp xanh kết hợp du lịch trải nghiệm, từng bước xây dựng mô hình làng nghề du lịch tương tự làng rau Trà Quế.
Cũng với khát vọng đưa trái cây đặc sản quê nhà đi xa, ở Lâm Đồng, chị Nguyễn Hoàng Thư Hương, Giám đốc Hợp tác xã Thanh long sạch Hòa Lệ (xã Hàm Thuận), dành nhiều năm nghiên cứu nhằm nâng cao giá trị trái thanh long. Hợp tác xã hiện có 17 sản phẩm OCOP 3 và 4 sao, 5 sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh, 3 sản phẩm tiêu biểu cấp khu vực, tiêu thụ rộng khắp cả nước trên các nền tảng số và trung tâm thương mại.
Các sản phẩm được phát triển đa dạng từ trái, hoa và phụ phẩm thanh long như: Tinh dầu từ hạt, trà hoa thanh long, rượu vang thanh long… Để bảo đảm chất lượng nguyên liệu, chị Hương vận động nông dân chuyển sang canh tác theo hướng thực hành nông nghiệp tốt (GAP).
Hiện, Hợp tác xã quản lý hơn 200ha thanh long theo tiêu chuẩn GAP, cung ứng 8.000 đến 10.000 tấn mỗi năm cho xuất khẩu, đồng thời, chế biến khoảng 1.000 tấn tại xưởng, tạo việc làm cho gần 100 lao động, phần lớn là phụ nữ.
Từ những vùng quê khác nhau, nhiều mô hình đang âm thầm góp phần làm giàu thêm giá trị nông sản Việt. Khi người trẻ chọn quay về với ruộng vườn, nhưng mang theo tư duy mới, nông sản không chỉ dừng lại ở một vụ thu hoạch, mà được nối dài qua nhiều dạng sản phẩm, nhiều thị trường và các thế hệ người tiêu dùng. Những sản phẩm hoa trái ngon, sạch, đẹp mắt không chỉ là món quà mùa xuân mà còn là thành quả của tri thức, sáng tạo, sự gắn bó và trách nhiệm với quê hương của những người trẻ...
