Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chuyển đổi số ở Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới: Từ khởi động sang vận hành thực chất. Khi dữ liệu được kết nối, nền tảng dùng chung được hình thành và dịch vụ công hướng về người dân, nền hành chính phục vụ từng bước hiện diện từ cơ sở. Tuy nhiên, để chuyển đổi số đi vào chiều sâu, những “điểm nghẽn” về thể chế, nguồn lực và năng lực, cần được tháo gỡ kịp thời.
Bài 1: Dữ liệu mở đường
Sau hơn nửa năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chuyển đổi số ở nhiều địa phương đã bước qua giai đoạn khởi động, từng bước định hình nền móng. Các hệ thống được liên thông, kho dữ liệu dần phát huy giá trị, dịch vụ công bắt đầu “gõ cửa” từng hộ dân cho thấy nền hành chính phục vụ đang hình thành rõ nét từ cơ sở.
Từ khởi động đến vận hành thực chất
Chuyển đổi số đã được Đảng và Nhà nước xác định là một trong ba trụ cột đột phá phát triển đất nước theo Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Cùng với chương trình chuyển đổi số quốc gia, hệ thống pháp luật về khoa học-công nghệ và chuyển đổi số liên tục được hoàn thiện, tạo khuôn khổ đồng bộ cho triển khai từ Trung ương đến cơ sở.
Đặc biệt, Luật Chuyển đổi số quốc gia vừa được Quốc hội thông qua đã làm rõ cơ chế đầu tư, ngân sách và chính sách hỗ trợ, khẳng định vai trò nền tảng của chuyển đổi số ở xã, phường trong xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Theo ông Trần Quốc Tuấn, Trưởng phòng Quản lý đầu tư, Cục Chuyển đổi số quốc gia, luật đã bổ sung nhiều quy định mới về tổ chức hoạt động chuyển đổi số, cơ chế triển khai các dự án hệ thống số chưa có tiền lệ và chính sách hỗ trợ khu vực nông thôn, vùng khó khăn, doanh nghiệp nhỏ và vừa, tạo động lực cho kinh tế số phát triển nhanh và bền vững.
Sau 5 năm triển khai, chuyển đổi số đã tạo nền móng quan trọng cho chính quyền số, xã hội số và cải cách hành chính theo hướng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, hạ tầng và dữ liệu được đầu tư theo hướng đồng bộ, phục vụ trực tiếp cho vận hành bộ máy sau sáp nhập. Việc hình thành Trung tâm Dữ liệu chính quyền số, kết nối các cơ quan nhà nước và khai thác kho dữ liệu dùng chung đã giúp nâng cao năng lực điều hành theo thời gian thực. Song song với đó, đội hình hỗ trợ chuyển đổi số tại 54 phường, xã theo phương châm “cầm tay chỉ việc” đã giúp cán bộ cơ sở nhanh chóng làm chủ quy trình và nền tảng dùng chung.
Tại Đà Nẵng, thành phố tiếp tục cho thấy vai trò đi đầu khi đồng bộ hệ thống dùng chung, tích hợp trợ lý số DaNang AI phục vụ giải đáp thủ tục hành chính; hoàn tất cấp tài khoản, email công vụ và chữ ký số cho khoảng 70.000 cán bộ. Việc hợp nhất phần mềm, dữ liệu sau sáp nhập được triển khai đồng bộ, bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt từ thành phố đến cơ sở.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thanh Hồng cho biết, để phục vụ mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thành phố đã vận hành hiệu quả Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (Trung tâm IOC), thiết lập trung tâm điều hành cho 94 phường, xã và các sở, ngành, kết nối dữ liệu, camera, IoT phục vụ chỉ đạo, điều hành.
Đến nay, 100% số thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của thành phố gồm cấp tỉnh và cấp xã đã được rà soát, chuẩn hóa và công khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, các trung tâm phục vụ hành chính công…
Đáng chú ý, Đà Nẵng đã phê duyệt hơn 1.160 thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính và vận hành tổng đài 1022 hoạt động liên tục, góp phần rút ngắn quy trình xử lý hồ sơ và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Nhiều địa phương đã thúc đẩy chuyển đổi số xuyên suốt các cấp, lấy cải cách thủ tục hành chính làm “điểm chạm” then chốt của mô hình chính quyền hai cấp. Tại tỉnh Bắc Ninh, hệ thống trung tâm phục vụ hành chính công từ tỉnh đến xã được tổ chức đồng bộ.
Theo ông Nguyễn Văn Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hợp Thành, tất cả thủ tục hành chính đã được liên thông giữa cấp xã và cấp tỉnh, mỗi ngày tiếp nhận 250-300 hồ sơ nhưng vẫn vận hành ổn định nhờ số hóa quy trình và rút ngắn thời gian xử lý.
Nhiều địa phương trên cả nước đã có bước tiến rõ nét trong sắp xếp bộ máy, cải thiện chất lượng phục vụ và ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhà nước. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, hầu hết các địa phương đã hoàn tất kết nối mạng truyền số liệu chuyên dùng đến cấp xã; phần mềm “một cửa điện tử” được đồng bộ, tích hợp với Cổng Dịch vụ công quốc gia. Cùng với đó, nguồn nhân lực chuyển đổi số từng bước được củng cố, hình thành đội ngũ “công chức số” tại cơ sở - yếu tố then chốt để chuyển đổi số trở thành phương thức vận hành thường xuyên của chính quyền địa phương.
Dữ liệu dân cư và dịch vụ công "gõ cửa"
Chuyển đổi số chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu được dùng chung và vận hành thông suốt ở cấp cơ sở. Thiếu tướng Vũ Văn Tấn, Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an) nhấn mạnh: Thực tiễn triển khai Đề án 06 giai đoạn 2022-2025 cho thấy, trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, dữ liệu đã trở thành nguồn lực, tài nguyên chiến lược của kỷ nguyên số. Việc ứng dụng đồng bộ các nhóm dữ liệu trụ cột về dân cư, căn cước, định danh điện tử không chỉ tạo nền tảng hình thành các cơ sở dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành, mà còn làm ra những công cụ số vận hành thực chất như tài khoản định danh điện tử, ứng dụng VNeID, thẻ căn cước gắn chip, mang lại giá trị trực tiếp cho Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Gần bốn tháng nay, người dân khi thực hiện 25 nhóm dịch vụ công thiết yếu không còn phải in hồ sơ giấy hay xếp hàng chờ đợi; chỉ cần một tài khoản VNeID để xử lý các thủ tục phổ biến như đăng ký cư trú, hộ tịch, phương tiện, thuế, bảo hiểm y tế…
Ở cơ sở, nhiều nơi đã tìm cách “bắc cầu” cho người dân bằng các Tổ công nghệ số cộng đồng theo hướng “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, đặc biệt tại các tỉnh miền núi như Lai Châu, Sơn La, Yên Bái - mô hình “ba tại chỗ”: hỗ trợ tại chỗ-xác thực tại chỗ-số hóa tại chỗ. Tại Sóc Trăng, từ đầu năm 2026, một số cơ sở đã triển khai mô hình “chứng thực chữ ký tại nhà”; riêng chỉ trong nửa tháng 1/2026 hỗ trợ khoảng 30 trường hợp. Trường hợp ông Lâm Văn Thao (70 tuổi, bị liệt) được cán bộ đến tận nhà hoàn tất hồ sơ ủy quyền, thay vì phải nhờ người thân đưa đến trụ sở, là minh chứng rõ nét cho chuyển đổi số “đi vào việc”, biến tiện ích công nghệ thành giá trị phục vụ cụ thể...
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, chuyển đổi số đã vượt qua giai đoạn khởi động và từng bước lan tỏa vào đời sống xã hội thông qua các nền tảng quen thuộc như VNeID và dịch vụ công trực tuyến. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hiệu quả của chuyển đổi số phụ thuộc quyết định vào việc triển khai thông suốt ở cấp cơ sở, nơi trực tiếp giải quyết thủ tục hành chính và gắn bó mật thiết với người dân.
(Còn nữa)
