Giải Nobel Vật lý 2026 vinh danh công trình nghiên cứu về hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc từ vũ trụ

Chiều 6/10 (theo giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển tại Stockholm đã công bố giải Nobel Vật lý năm 2026 thuộc về nhà khoa học người Mỹ gốc Bỉ Francis Halzen với công trình nghiên cứu về các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc từ vũ trụ.

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố giải Nobel Vật lý 2026 thuộc về Giáo sư Francis Halzen. (Ảnh: THX/TTXVN)
Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố giải Nobel Vật lý 2026 thuộc về Giáo sư Francis Halzen. (Ảnh: THX/TTXVN)

Nghiên cứu của nhà khoa học Francis Halzen tập trung ghi nhận các hạt neutrino -những hạt hạ nguyên tử siêu nhỏ được coi là "sứ giả vũ trụ" giúp giải mã sự tiến hóa của vũ trụ.

Neutrino là các hạt hạ nguyên tử siêu nhỏ, có mặt ở khắp mọi nơi và liên tục xuyên qua Trái đất cũng như cơ thể con người với tốc độ gần bằng ánh sáng. Dù vô cùng phổ biến, chúng gần như không tương tác với vật chất và không bị lệch hướng do từ trường hay mất năng lượng trên đường di chuyển. Đặc tính này giúp neutrino trở thành những "sứ giả" mang nguyên vẹn thông tin từ các hiện tượng vũ trụ bạo liệt nhất ở nơi xa xôi về Trái đất - điều mà các loại sóng hay hạt khác không thể làm được.

Năm 1988, Giáo sư Halzen lần đầu tiên đề xuất ý tưởng dùng lớp băng nguyên khối tại Nam Cực để "bắt" neutrino. Khi một hạt neutrino năng lượng cao va chạm hiếm hoi với hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra một lóe sáng cực nhẹ. Lớp băng Nam Cực tinh khiết, ổn định về địa chất và không có động đất chính là môi trường lý tưởng nhất để các cảm biến ghi nhận hiện tượng này mà không bị nhiễu.

Ý tưởng tưởng chừng vô tưởng này đã trở thành hiện thực với Đài thiên văn IceCube - khối băng dung tích 1km3 ở Nam Cực với mạng lưới cảm biến ánh sáng, hoàn thành vào năm 2011. Nhờ IceCube, Giáo sư Halzen và các đồng nghiệp đã lần đầu tiên phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc bên ngoài hệ Mặt trời, mở ra phương pháp quan sát vũ trụ hoàn toàn mới (thiên văn học neutrino). Công trình của Giáo sư Francis Halzen không chỉ giải quyết bài toán kỹ thuật kéo dài nhiều thập kỷ mà còn cung cấp cho nhân loại công cụ vô giá để tiếp tục khám phá những hiện tượng vũ trụ chưa từng được biết đến.

Đây là giải Nobel thứ hai được công bố trong mùa giải Nobel năm nay, sau giải Nobel Y sinh. Các giải thưởng tiếp theo sẽ được công bố gồm Nobel Hóa học (ngày 7/10) và Nobel Văn học (ngày 8/10). Chủ nhân giải Nobel Hòa bình sẽ được công bố ngày 9/10 tại Oslo (Na Uy). Giải Nobel Kinh tế sẽ khép lại mùa Nobel 2026 vào ngày 12/10.

Mỗi giải Nobel có giá trị tiền thưởng 12 triệu krona Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD), cùng một huy chương bằng vàng 18 carat và bằng chứng nhận đoạt giải. Trường hợp một giải được trao cho từ 2-3 người, số tiền thưởng sẽ được chia cho các chủ nhân.

Có thể bạn quan tâm

Các đại biểu chụp ảnh kỷ niệm. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

COSTI-90: ASEAN thúc đẩy huy động nguồn lực, đưa hợp tác Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo vào thực tiễn

Tại Cuộc họp lần thứ 21, Hội đồng Tư vấn cho Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (BAC) tập trung thảo luận cơ chế huy động nguồn lực, triển khai các sáng kiến ưu tiên và đo lường hiệu quả thực hiện Kế hoạch hành động ASEAN về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2035.

Thành phố Huế được vinh danh tại Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam năm 2026 với giải pháp chuyển đổi số trong quản lý, điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp qua nền tảng Hue-S và IOC. (Ảnh: KHCN)

Huế được vinh danh tại hạng mục “Cơ quan nhà nước chuyển đổi số xuất sắc”

Tại Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam - Vietnam Digital Awards (VDA) 2026, thành phố Huế được vinh danh ở hạng mục “Cơ quan nhà nước chuyển đổi số xuất sắc”. Kết quả này ghi nhận nỗ lực ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành, cải cách hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Quang cảnh hội nghị đối thoại. (Ảnh: HỮU TÙNG)

Cà Mau tiếp sức cho tuổi trẻ bứt phá, đổi mới sáng tạo

Ngày 14/10, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau Lữ Quang Ngời chủ trì Hội nghị đối thoại với thanh niên năm 2026, với chủ đề “Phát huy vai trò của thanh niên Cà Mau trong việc phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Một trong nhiều điểm mới của Nghị định số 224/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Chuyển đổi số. (Ảnh: TRÀ MY)

Đổi mới cơ chế, nâng hiệu quả chuyển đổi số

Giảm giấy tờ, hạn chế khai báo lại thông tin, từng bước cung cấp dịch vụ công chủ động là những thay đổi đáng chú ý của Nghị định số 224/2026/NĐ-CP. Cùng với các cơ chế mới về đầu tư và thử nghiệm công nghệ, những quy định này tạo cơ sở đổi mới cách tổ chức chuyển đổi số, phục vụ người dân và doanh nghiệp thuận tiện hơn.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu tại lễ kỷ niệm. (Ảnh: HÀ LINH)

Đổi mới hoạt động tiêu chuẩn hóa

Trước sự phát triển nhanh của công nghệ và yêu cầu chuyển đổi xanh, hoạt động tiêu chuẩn hóa cần chủ động đón đầu công nghệ, tham gia định hình tiêu chuẩn quốc tế và tạo giá trị thiết thực cho doanh nghiệp. Đây là yêu cầu được nhấn mạnh tại Lễ kỷ niệm Ngày Tiêu chuẩn Thế giới tổ chức chiều 14/10.

Công dân có trách nhiệm chủ động phối hợp cung cấp, cập nhật và tích hợp thông tin cá nhân vào tài khoản định danh điện tử. (Ảnh: HÀ LINH)

Miễn, giảm nhiều khoản phí, lệ phí cho công dân số

Công dân có tài khoản định danh điện tử mức độ 2, tích hợp đủ thông tin, giấy tờ và đáp ứng các điều kiện theo quy định sẽ được miễn, giảm nhiều khoản phí, lệ phí khi thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến.

Sinh viên Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh trao đổi tri thức chuyên ngành.

Đổi mới sáng tạo trong khoa học xã hội và nhân văn

Trong kỷ nguyên công nghệ, với sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, các nghiên cứu nếu chỉ dừng ở việc mô tả hiện tượng, tổng hợp tài liệu, lặp lại những khung lý thuyết quen thuộc ít có khả năng tác động vào đời sống thì khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn sẽ ngày càng lớn. 

Khu trưng bày các sản phẩm chuyển đổi số của thành phố Hà Nội tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (xã Đông Anh, Hà Nội).

Bắt đầu từ những việc người dân cần

Từ phản ánh về vệ sinh môi trường, tra cứu nguồn gốc bữa ăn học đường đến thực hiện thủ tục hành chính, nhiều địa phương đang ứng dụng công nghệ để giải quyết những việc người dân cần. Hiệu quả của các mô hình gắn với quy trình thuận tiện, trách nhiệm xử lý rõ ràng và sự hỗ trợ để người dân sử dụng được dịch vụ số.

Các đại biểu chuẩn bị làm lễ cắt băng khai trương Văn phòng đại diện của Công ty FPT tại thủ đô Cairo, Ai Cập. (Ảnh: Đại sứ quán Việt Nam tại Ai Cập cung cấp)

Dấu mốc mới trong hợp tác khoa học-công nghệ giữa Việt Nam và Ai Cập

Ngày 13/10, Công ty FPT đã chính thức tổ chức Lễ khai trương Văn phòng đại diện tại thủ đô Cairo, Ai Cập. Sự kiện đánh dấu mốc quan trọng trong chiến lược mở rộng quy mô toàn cầu của FPT tại khu vực Trung Đông và châu Phi, đồng thời góp phần thắt chặt mối quan hệ hợp tác kinh tế, khoa học-công nghệ giữa Việt Nam và Ai Cập.

Triển lãm các sản phẩm, kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực vật liệu, bán dẫn và vật lý ứng dụng tại Triển lãm thành tựu khoa học và công nghệ của Đại học Bách khoa Hà Nội. (Ảnh: HÀ LINH)

Triển khai xác nhận sản phẩm công nghệ chiến lược

Việc xác nhận sản phẩm công nghệ chiến lược sẽ được triển khai đối với các sản phẩm đã được phát triển, thương mại hóa. Các sản phẩm đăng ký được đánh giá theo những tiêu chí về công nghệ, tác động đối với kinh tế-xã hội hoặc quốc phòng, an ninh và lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Vì sao các quốc gia đầu tư xây dựng hạ tầng điện toán lượng tử?

Vì sao các quốc gia đầu tư xây dựng hạ tầng điện toán lượng tử?

Từ tìm ra vật liệu mới cho pin, nghiên cứu phân tử để phát triển thuốc đến giải những bài toán tối ưu phức tạp trong sản xuất, máy tính lượng tử được kỳ vọng mở thêm khả năng tính toán cho con người. Vì tiềm năng ấy, Mỹ và các nước châu Âu đang đầu tư hàng chục tỷ USD, xây dựng máy tính và đào tạo người sử dụng.

Thông điệp của Ngày Tiêu chuẩn thế giới 2026. (Ảnh: ST)

Hưởng ứng Ngày Tiêu chuẩn thế giới 2026: Vì mục tiêu phát triển bền vững

Ngày 14/10 hằng năm là Ngày Tiêu chuẩn thế giới, được Ủy ban Kỹ thuật Điện quốc tế (IEC), Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) và Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU) lựa chọn nhằm tôn vinh sự đóng góp của hàng nghìn chuyên gia, tổ chức trên toàn cầu trong xây dựng, phát triển và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế.