Năm 2026, nước ta tiếp tục thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động về kinh tế, đồng thời quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.
Chào mừng cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, Báo Nhân Dân tổ chức tọa đàm với sự tham gia của các nhà quản lý, chính khách và chuyên gia nhằm nhìn lại chặng đường 80 năm của Quốc hội Việt Nam, đồng thời trao đổi về những yêu cầu và nhiệm vụ mới đặt ra đối với Quốc hội trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới.
Tiếp nối chuỗi tọa đàm, chiều 18/3, Báo Nhân Dân tổ chức Tọa đàm "80 năm Quốc hội Việt Nam-Dấu ấn đổi mới tư duy và chính sách phát triển kinh tế" với sự tham gia của ông Phan Đức Hiếu, đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên Ủy ban Kinh tế-Tài chính của Quốc hội.
Quốc hội khóa XV: Chuyển đổi tư duy hoàn thiện thể chế, từ quản lý sang kiến tạo
Nhận định về những bước chuyển trong tư duy xây dựng chính sách và phát triển kinh tế thời gian qua của Quốc hội, từ kinh nghiệm thực tế là đại biểu Quốc hội lần đầu trong nhiệm kỳ khóa XV, cùng kinh nghiệm từng làm công tác tham mưu cho Chính phủ trong việc xây dựng các chính sách kinh tế và nhiều đạo luật liên quan để trình Quốc hội, ông Phan Đức Hiếu cho rằng chỉ riêng Quốc hội khóa XV trong giai đoạn 2021-2026 đã cho thấy sự thay đổi rõ rệt và nhanh chóng về tư duy cải cách thể chế, hoàn thiện thể chế và xây dựng pháp luật. Theo ông, thay đổi này không chỉ thuộc về Quốc hội hay Chính phủ, mà là tư duy chung của Đảng, Nhà nước về công tác hoàn thiện xây dựng thể chế, là kết quả của cả hệ thống chính trị.
Theo ông Hiếu, trước hết là tư duy về hoàn thiện thể chế trong bối cảnh và yêu cầu mới đã được cụ thể hóa rõ nét trong các văn kiện, từ Bộ Chính trị đến các nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Chính phủ.
Ông nhấn mạnh điều này rất rõ vì trước đây nhiều tư tưởng về hoàn thiện và xây dựng thể chế kinh tế chỉ dừng ở ý kiến chuyên gia, nhưng tại kỳ họp này nghị trường đã nhắc nhiều đến quyền tự do kinh doanh với quan điểm "người dân được làm gì mà pháp luật không cấm", đồng thời thể hiện sự chuyển đổi từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, xóa bỏ rào cản và cắt giảm chi phí để chuyển tư duy thành hành động. Đáng chú ý, Quốc hội khóa XV lần đầu tiên ban hành Nghị quyết 206 quy định cơ chế đặc thù về tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc của pháp luật.
Ông Phan Đức Hiếu cho biết, là đại biểu Quốc hội khóa XV, ông nhận thấy thay đổi tư duy này thể hiện rõ trong hoạt động của Quốc hội, nhất là trong việc tạo ra nhiều tiền lệ liên quan công tác xây dựng pháp luật và giám sát với tính quyết liệt, kịp thời cao và yêu cầu thể chế phải đi trước một bước. Minh chứng là Quốc hội hoạt động liên tục và lần đầu tiên có khái niệm kỳ họp bất thường, trong đó có kỳ họp bất thường gần bằng một kỳ họp thông thường.
Trước đây có quan niệm coi trọng sự ổn định của luật pháp, dẫn đến lo ngại khi một đạo luật bị sửa nhiều lần sẽ ảnh hưởng đến sự ổn định, hoặc e ngại sửa đổi luật ngay sau khi ban hành. Tuy nhiên, với Quốc hội khóa XV, mọi thứ đã thay đổi theo hướng thích ứng nhanh, điều chỉnh theo tình huống thực tế với quan điểm sửa luật hoặc ban hành đạo luật phải theo hướng tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Quốc hội xác định nghị quyết phải được thể chế hóa đầy đủ, kịp thời và đúng tinh thần chủ đạo; khi có văn bản pháp luật được thể chế hóa thì phải bảo đảm khâu thực thi, thực thi đến cùng, đồng thời tính đến sự hài lòng và lợi ích của người dân, doanh nghiệp như thước đo hiệu quả.
Ông Phan Đức Hiếu kiến nghị Chính phủ cần đẩy sớm tiến độ ban hành chương trình hành động vào giữa thay vì cuối quý III. Việc rút ngắn thời gian này nhằm tạo động lực thúc đẩy nhanh chóng các hoạt động thực thi liên quan
Tăng cường giám sát và đồng hành với doanh nghiệp trong bối cảnh biến động toàn cầu
Về vai trò giám sát của Quốc hội, ông Hiếu cho rằng công tác này rất quan trọng và khác biệt so với thanh tra, kiểm tra hay điều tra. Giám sát của Quốc hội nhằm đánh giá hiệu quả thực thi chính sách từ các chủ trương, quyết sách lớn của Quốc hội cũng như các chính sách, luật pháp khác trên thực tế. Giám sát của Quốc hội mang tính độc lập và đứng trên góc độ lợi ích chung của xã hội.
Gần đây, hoạt động giám sát của Quốc hội đã phát huy hiệu quả với hình thức và phương thức đa dạng, có thể tổ chức đoàn giám sát tối cao, giám sát ở cấp Ủy ban hoặc tổ chức phiên điều trần, như Ủy ban Kinh tế trước đây đã tổ chức phiên giải trình về điều hành xăng dầu, đề cập quỹ bình ổn, dự trữ xăng dầu, bảo đảm an ninh năng lượng. Ngoài ra còn có giám sát đối với các chương trình mục tiêu quốc gia và thị trường bất động sản ngay sau khi ban hành Luật Nhà ở, Luật Bất động sản, nhằm đề xuất các giải pháp kịp thời tháo gỡ khó khăn và thúc đẩy thực thi hiệu quả.
Trước biến động ở Trung Đông và bất ổn địa chính trị toàn cầu, ông Hiếu cho rằng về mặt lý thuyết có cả tác động tích cực lẫn tiêu cực, nhưng tạm thời những tác động không mong muốn liên quan năng lượng, giá cả và đứt gãy chuỗi cung ứng đang nhiều hơn, cùng với hậu quả về vận tải, logistics và chi phí hoạt động sản xuất-kinh doanh. Tình hình này tác động tới vĩ mô, cả trực tiếp lẫn gián tiếp, thí dụ giá cả và chi phí sản xuất tăng ảnh hưởng đến lạm phát, tiêu dùng và tăng trưởng GDP. Gần đây, đồng đô-la Mỹ lên giá kéo theo tác động tới tỷ giá và ảnh hưởng tới hoạt động thương mại khác.
Ông Hiếu cũng cho biết thêm, bối cảnh chung còn nhiều khó khăn, vướng mắc, nhưng doanh nghiệp đã ý thức được và sẽ chủ động bảo vệ quyền lợi, củng cố kỹ năng đàm phán để cùng đối tác chia sẻ khó khăn. Một số nhiệm vụ thuộc thẩm quyền của Chính phủ, bộ, ngành. Với vai trò tham mưu, Ủy ban Kinh tế-Tài chính của Quốc hội đang chủ động nghiên cứu để tham vấn phục vụ quản lý và thực thi nền kinh tế hiệu quả. Chắc chắn bối cảnh này sẽ tác động tới đánh giá, nhận định các nghị quyết của Quốc hội về phát triển kinh tế-xã hội và điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng.
Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định hoàn thiện thể chế là một trong sáu nhiệm vụ trọng tâm, ba đột phá chiến lược. Công tác xây dựng thể chế của nhiệm kỳ XVI của Quốc hội đặt trong yêu cầu cao hơn, không chỉ đo lường về số lượng văn bản mà quan trọng nhất là kết quả, lợi ích và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp trên thực tiễn. Vì vậy, trọng tâm của Quốc hội lần này là xây dựng thể chế và giám sát.
Gửi thông điệp tới cử tri và Quốc hội, ông Phan Đức Hiếu mong muốn các đại biểu Quốc hội, đặc biệt nhiệm kỳ khóa XVI, tập trung mọi nguồn lực, trí tuệ, kiến thức và tâm huyết để nâng cao chất lượng văn bản thể chế và hiệu quả giám sát, tiếp tục phát huy tính quyết liệt, năng động của Quốc hội khóa XV nhưng vươn lên tầm cao hơn.
Bước vào kỷ nguyên mới, Quốc hội xác định luôn đồng hành cùng Chính phủ, cử tri, người dân và doanh nghiệp. Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhắc rằng thể chế phải được xây dựng trên thực tiễn và giải quyết các vấn đề, khó khăn phát sinh từ thực tiễn, phản ánh từ người dân và doanh nghiệp.
Ban Dân nguyện, đầu mối thu thập ý kiến cử tri, đã được nâng cấp lên thành Ủy ban Dân nguyện, chứng minh tầm quan trọng của việc lắng nghe. Cách tiếp thu ý kiến cử tri đã thay đổi, không chỉ dừng ở báo cáo gửi đại biểu Quốc hội và trình bày tại Quốc hội mà còn được thảo luận tại nghị trường, đồng thời tạo sự minh bạch và áp lực vô hình trong giải trình tiếp thu, vừa động viên đại biểu nâng cao năng lực phản biện chính sách, vừa khuyến khích người dân và doanh nghiệp đóng góp ý kiến.
Với tư cách là đại biểu Quốc hội chuyên trách, ông Phan Đức Hiếu thẳng thắn thừa nhận áp lực nghị trường lớn, không chỉ về khối lượng công việc đồ sộ mà còn về yêu cầu chuyên môn cao; do đó, mỗi đại biểu phải không ngừng học hỏi, nghiên cứu để đáp ứng yêu cầu hoàn thiện chất lượng thể chế. Thiết kế, xây dựng hoặc góp ý chính sách không chỉ nhằm quản lý hay hạn chế mà còn tạo động lực, khơi thông nguồn lực.
Mối quan hệ giữa Quốc hội và cử tri trở nên rất quan trọng. Việc tham vấn và nhận biết vấn đề, xây dựng giải pháp tốt chỉ thực hiện được khi triển khai rộng khắp với các đối tượng liên quan, từng bước lắng nghe để có bức tranh thông tin tổng quan, đầy đủ, toàn diện và thống nhất. Không chỉ Quốc hội mà cả đại biểu cần có mối quan hệ chặt chẽ, gắn kết với cử tri. Từ góc độ đại biểu Quốc hội, chúng tôi luôn suy nghĩ sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp, chia sẻ khó khăn và sẵn sàng đề xuất, kiến nghị trợ giúp kịp thời trong phạm vi thẩm quyền.
Ông Phan Đức Hiếu
Đồng thời, cần có sự hợp tác chặt chẽ từ cử tri, đặc biệt cộng đồng doanh nghiệp, không ngần ngại phản ánh, trao đổi và thảo luận với Quốc hội. Với tư duy mới và yêu cầu về hoàn thiện thể chế đặt ra cho các cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp cũng phải thay đổi, đặt tinh thần tuân thủ pháp luật lên hàng đầu, kể cả tính toán chi phí tuân thủ pháp luật như một phần chi phí kinh doanh, đồng thời sẵn sàng phản biện.
Để xây dựng và tuân thủ pháp luật song hành, chất lượng quy phạm pháp luật phải tốt và đòi hỏi sự tham gia của tất cả các bên liên quan. Quốc hội cam kết đồng hành với doanh nghiệp, giải quyết các vấn đề khó khăn và lắng nghe phản hồi từ doanh nghiệp.
