Tăng đại biểu chuyên trách: Bước tiến hướng tới Quốc hội chuyên nghiệp, hoạt động hiệu quả hơn

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đã thành công rực rỡ, khi tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu trên phạm vi cả nước đạt mức cao nhất từ trước đến nay (99,70%).

Thành công đó không chỉ khép lại một sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, mà còn mở ra những kỳ vọng mới đối với Quốc hội trong nhiệm kỳ tới - một Quốc hội hành động, đổi mới và kiến tạo phát triển.

Kỳ bầu cử với nhiều dấu ấn nổi bật

Chia sẻ tại chương trình đối thoại chính sách do Báo Nhân Dân tổ chức mới đây, bà Tạ Thị Yên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Hội đồng Bầu cử quốc gia nhận định, trong những yếu tố nổi bật làm nên thành công cuộc bầu cử, trước hết phải kể đến sự lãnh đạo sát sao, toàn diện của Đảng và sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, kịp thời của các cơ quan Trung ương và địa phương, bảo đảm toàn bộ quá trình chuẩn bị và tổ chức bầu cử được triển khai đúng định hướng, đúng pháp luật và thống nhất trên phạm vi cả nước.

Bên cạnh đó, công tác chuẩn bị được thực hiện bài bản, chặt chẽ, đồng bộ, từ quá trình hiệp thương, giới thiệu người ứng cử, lập và niêm yết danh sách cử tri, đến tổ chức các khu vực bỏ phiếu. Mọi khâu đều được kiểm soát chặt, bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch và an toàn tuyệt đối.

Một điểm nhấn đáng chú ý nữa là tỷ lệ cử tri đi bầu rất cao, nhiều địa phương đạt gần 100%, phản ánh sinh động ý thức chính trị, tinh thần trách nhiệm của công dân và đặc biệt là niềm tin sâu sắc của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ.

Đặc biệt, chất lượng ứng cử viên và đại biểu trúng cử được nâng lên rõ rệt, cơ cấu hợp lý hơn, tăng tỷ lệ đại biểu chuyên trách, tăng tính đại diện thực chất, đáp ứng tốt hơn yêu cầu xây dựng Quốc hội chuyên nghiệp, hiệu lực, hiệu quả.

Ngoài ra, trong kỳ bầu cử lần này, việc áp dụng công nghệ số, theo bà Tạ Thị Yên, cũng là một bước tiến rất rõ nét, không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn về chất lượng dân chủ và tính minh bạch của quá trình bầu cử.

Trong khâu minh bạch hóa hồ sơ ứng cử viên, việc công khai thông tin trên các nền tảng số đã giúp cử tri có điều kiện tiếp cận đầy đủ, thuận tiện và kịp thời hơn. Cử tri có thể tìm hiểu về quá trình công tác, năng lực, uy tín của ứng cử viên một cách hệ thống, qua đó nâng cao chất lượng lựa chọn, tránh tình trạng thông tin thiếu đồng đều như trước đây.

Trong quản lý danh sách cử tri, việc ứng dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã góp phần quan trọng bảo đảm tính chính xác, hạn chế sai sót, trùng lặp, đồng thời giảm đáng kể khối lượng công việc thủ công ở cơ sở. Đây là một bước đi rất quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số hoạt động bầu cử.

Đối với khâu theo dõi, tổng hợp và công bố kết quả bầu cử, thông tin bầu cử được cập nhật nhanh chóng, kịp thời nhờ ứng dụng công nghệ số, qua đó phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành của Hội đồng Bầu cử quốc gia, đồng thời tạo sự minh bạch, công khai đối với xã hội.

"Có thể nói, công nghệ số đã góp phần làm cho toàn bộ quá trình bầu cử trở nên minh bạch hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn, đồng thời củng cố niềm tin của cử tri. Cùng với các yếu tố nói trên đã tạo nên một cuộc bầu cử thực sự dân chủ, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm và thành công toàn diện, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho một nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI hành động, đổi mới và kiến tạo phát triển", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu nhấn mạnh.

Bảo đảm "chọn đúng người, trúng kỳ vọng"

Trao đổi sâu hơn về chất lượng đại biểu Quốc hội khóa XVI - một trong những nội dung được cử tri đặc biệt quan tâm, bà Tạ Thị Yên cho biết, nhằm bảo đảm "chọn đúng người, trúng kỳ vọng", công tác lựa chọn, giới thiệu ứng cử viên lần này đặt ra yêu cầu cao hơn về tiêu chuẩn, đồng thời làm thực chất hơn từng khâu trong quy trình hiệp thương.

Trước hết, quá trình giới thiệu, sàng lọc ứng cử viên không chỉ dừng lại ở bảo đảm cơ cấu mà đã chuyển mạnh sang đánh giá toàn diện về phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực, uy tín và đặc biệt là kết quả công tác, sản phẩm cụ thể của từng cá nhân. Việc lấy ý kiến cử tri nơi cư trú, nơi công tác được thực hiện chặt chẽ, thực chất hơn, qua đó giúp lựa chọn được những người thật sự tiêu biểu.

Bên cạnh đó, nguồn ứng cử viên được mở rộng và đa dạng hơn khi có sự tham gia rõ nét của đội ngũ doanh nhân, nhà khoa học, chuyên gia trong các lĩnh vực mới như kinh tế số, đổi mới sáng tạo, quản trị hiện đại. Điều này giúp nâng cao chất lượng và tính cập nhật của đội ngũ đại biểu trong bối cảnh phát triển mới của đất nước.

Đáng chú ý, công tác quy hoạch, đào tạo cán bộ được gắn kết chặt chẽ hơn với yêu cầu xây dựng Quốc hội chuyên nghiệp, từ đó tạo nguồn nhân sự có tính kế thừa, phát triển và có chiều sâu.

Về cơ cấu và chất lượng đại biểu trúng cử, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu nêu một số chuyển biến tích cực như: trình độ chuyên môn được nâng lên, nhiều đại biểu có học hàm, học vị cao, có kinh nghiệm thực tiễn trong quản lý, điều hành và hoạch định chính sách; kinh nghiệm hoạt động được cải thiện, kết hợp hài hòa giữa đại biểu tái cử có kinh nghiệm và đại biểu lần đầu trúng cử có năng lực, tư duy mới; tính đại diện được bảo đảm ngày càng thực chất hơn, phản ánh đầy đủ các tầng lớp xã hội, vùng miền, giới tính, độ tuổi.

"Với những đổi mới trong công tác lựa chọn và kết quả cơ cấu đại biểu trúng cử, Quốc hội khóa XVI đã có một bước tiến rõ rệt về chất lượng, tạo nền tảng quan trọng để đáp ứng tốt hơn kỳ vọng của cử tri và yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới", bà Tạ Thị Yên nhận định.

Khẳng định niềm tin của cử tri đối với đội ngũ đại biểu chuyên trách

Cũng liên quan đến chất lượng đại biểu, một điểm đáng chú ý nữa được bà Yên đề cập là việc tăng tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách, qua đó góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động của Quốc hội. Theo kết quả bầu cử, tỷ lệ đại biểu Quốc hội dự kiến hoạt động chuyên trách trúng cử cao nhất từ trước đến nay, đạt 40%. 100% số đại biểu dự kiến hoạt động chuyên trách trúng cử.

Điều này, theo bà Yên, phản ánh rõ hai vấn đề lớn. Trước hết, đây là sự khẳng định mạnh mẽ chủ trương xây dựng Quốc hội chuyên nghiệp đã được cử tri và toàn xã hội đồng thuận rất cao. Cử tri không chỉ quan tâm đến cơ cấu mà ngày càng đặt yêu cầu cao hơn về chất lượng, về năng lực hoạt động thực chất của đại biểu, và kết quả này cho thấy niềm tin của cử tri đối với đội ngũ đại biểu chuyên trách.

Ngoài ra, việc toàn bộ số đại biểu Quốc hội dự kiến hoạt động chuyên trách đều trúng cử cũng phản ánh chất lượng của công tác chuẩn bị nhân sự. Những người được giới thiệu làm đại biểu chuyên trách đều thực sự có năng lực, uy tín, đáp ứng yêu cầu nên đã nhận được sự tín nhiệm cao khi bầu cử.

Với đội ngũ đại biểu chuyên trách đông hơn, Quốc hội sẽ có điều kiện nâng cao chất lượng công tác lập pháp. Các dự án luật sẽ được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn, thẩm tra sâu hơn, từ đó nâng cao chất lượng chính sách, hạn chế việc phải sửa đổi nhiều lần.

Song song đó, hoạt động giám sát sẽ có chiều sâu và hiệu quả hơn. Đại biểu chuyên trách có thời gian và điều kiện theo dõi, đeo bám vấn đề đến cùng, từ đó tăng tính thực chất của giám sát và trách nhiệm giải trình.

Đồng thời, việc tăng đại biểu chuyên trách cũng sẽ góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp, tính liên tục và khả năng phản ứng chính sách của Quốc hội, nhất là trong bối cảnh yêu cầu phát triển nhanh, nhiều vấn đề mới, phức tạp đặt ra.

"Có thể nói, đây là một bước tiến rất quan trọng, tạo nền tảng để Quốc hội khóa XVI chuyển mạnh sang mô hình Quốc hội chuyên nghiệp, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và thực chất hơn, đáp ứng tốt hơn kỳ vọng của cử tri", bà Tạ Thị Yên khẳng định.

Từ góc độ tham mưu của Ủy ban Công tác đại biểu, bà Yên chỉ rõ quan điểm: tăng đại biểu chuyên trách phải đi liền với chuyên môn hóa sâu theo từng lĩnh vực, bởi nếu chỉ tăng về số lượng mà không nâng chất lượng chuyên môn thì sẽ khó đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hoạt động Quốc hội.

Theo đó, trong quá trình tham mưu, Ủy ban Công tác đại biểu đã triển khai đồng bộ ngay từ khâu đầu vào. Trước hết là gắn công tác quy hoạch, lựa chọn nhân sự với định hướng cơ cấu các Ủy ban của Quốc hội, lựa chọn những người có nền tảng chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn phù hợp với từng lĩnh vực như kinh tế, pháp luật, ngân sách, khoa học-công nghệ, xã hội… chứ không lựa chọn theo cách chung chung.

Đến quá trình giới thiệu ứng cử viên, Ủy ban đặc biệt chú trọng tiêu chí "có khả năng tham gia xây dựng và phản biện chính sách", tức là không chỉ giỏi quản lý mà còn phải có tư duy lập pháp, khả năng phân tích, đánh giá tác động chính sách và kinh nghiệm thực tiễn để đóng góp sâu vào hoạt động của các Ủy ban. Sau khi trúng cử, sẽ tiếp tục bố trí, phân công đại biểu về đúng lĩnh vực chuyên môn, sở trường, đồng thời xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng theo hướng chuyên sâu, cập nhật kiến thức mới.

Đặc biệt, Ủy ban Công tác đại biểu rất coi trọng công tác tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng cho đại biểu, nhất là đại biểu chuyên trách. Các chương trình này không chỉ trang bị kiến thức pháp luật, quy trình lập pháp, mà còn tập trung vào kỹ năng thẩm tra, phân tích chính sách, kỹ năng tranh luận nghị trường, kỹ năng giám sát và xử lý thông tin. Việc bồi dưỡng được thiết kế theo hướng thực chất, gắn với các tình huống cụ thể, giúp đại biểu có thể áp dụng ngay vào thực tiễn hoạt động.

Ngoài ra, các hỗ trợ về thông tin, dữ liệu, đội ngũ giúp việc và nền tảng số cũng tiếp tục được tăng cường, tạo điều kiện để đại biểu chuyên trách làm việc một cách chuyên nghiệp, hiệu quả. "Mục tiêu cuối cùng của các quá trình nói trên là từng bước hình thành đội ngũ đại biểu chuyên trách thực sự là những "chuyên gia chính sách" trong từng lĩnh vực, vừa vững kỹ năng nghị trường, vừa có chiều sâu chuyên môn, đủ năng lực tham gia hoạch định và dẫn dắt chính sách trong bối cảnh phát triển mới của đất nước", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên nêu rõ.