1. Mấy tháng nay, tại khu vực đảo Ngọc, nơi tọa lạc đền Ngọc Sơn (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), không khó để bắt gặp các loài chim như vạc, diệc hay bói cá xuất hiện thường xuyên. Chúng không chỉ kiếm ăn, mà còn tha cành, dựng tổ trên những tán cây cổ thụ tại không gian di tích có mật độ khách tham quan cao như Hồ Gươm.
Quan sát thực tế cho thấy, hoạt động của chim diễn ra rải rác trong ngày. Có thể bắt gặp chúng đứng rình mồi ven mặt nước, bay thấp dọc theo hồ hoặc đậu trên các tầng cây. Ở những thời điểm yên tĩnh hơn, chim tập trung nhiều hơn, nhưng không phân chia rõ rệt giữa các khung giờ. Trên các tán cây, từng nhóm chim đậu san sát, thỉnh thoảng lại tản ra rồi quay về. Hoạt động diễn ra liên tục, tạo nên một lớp chuyển động phía trên không gian vốn quen thuộc của Hồ Gươm. Xét về tập tính, diệc và cò là nhóm chim kiếm ăn ban ngày, trong khi vạc thường hoạt động mạnh vào lúc chạng vạng. Tuy nhiên, trong điều kiện môi trường ổn định và ít bị xáo trộn, tập tính này có thể linh hoạt hơn. Điều này lý giải việc chim xuất hiện tương đối đều trong ngày tại khu vực Hồ Gươm.
Không ít du khách thích thú khi trực tiếp quan sát cảnh chim săn mồi ngay trên mặt hồ. Những cú lao nhanh xuống nước rồi bật lên của chim bói cá, hay dáng đứng bất động của diệc trước khi chụp mồi, trở thành những khoảnh khắc thu hút sự chú ý. Anh Nguyễn Duy Quân (28 tuổi, hướng dẫn viên du lịch) cho biết: “Tôi để ý gần đây, có rất nhiều chim đậu trên cành cây sát mặt nước để chờ kiếm ăn. Chúng rất dạn và không sợ con người. Nhiều du khách nước ngoài tỏ ra bất ngờ khi quan sát thấy các loài chim lớn bay lượn ngay tại khu vực trung tâm. Họ thường hỏi đây có phải khu bảo tồn hay không. Khi biết chim về tự nhiên, nhiều người đánh giá cao hơn giá trị của không gian này. “Chúng tôi cảm thấy rất ngạc nhiên vì những loài chim này lại chọn một nơi giữa thành phố để làm tổ. Chúng tôi đang chờ ở đây để chụp ảnh những chú chim ấy để về kể với bạn bè và gia đình về hiện tượng đặc biệt này”, ông Lucien Moreau (42 tuổi, du khách Pháp đến thăm Hồ Gươm) hào hứng nói.
Trong khi đó, với nhiều người dân sống quanh hồ, hình ảnh này dần trở nên quen thuộc. Ông Nguyễn Văn Thành (70 tuổi, phường Hoàn Kiếm) chia sẻ: “Trước đây quanh hồ chủ yếu là chim nhỏ như sẻ, chào mào... Mấy năm gần đây mới thấy chim lớn xuất hiện đều, dựng tổ, kiếm ăn”.
2. Đảo Ngọc xét về quy mô không phải là một không gian rộng. Tuy nhiên, chính cấu trúc của khu vực này lại tạo nên những điều kiện mà nhiều không gian xanh khác trong nội đô không còn duy trì được.
Đảo nằm tách biệt giữa hồ, được bao quanh bởi mặt nước và chỉ kết nối với bên ngoài qua cầu Thê Húc. Yếu tố này tạo ra một khoảng cách tự nhiên với dòng người và phương tiện, giảm thiểu tác động trực tiếp. Hệ thống cây cổ thụ nhiều tầng tán, đặc biệt là các cây si lâu năm với bộ rễ buông xuống mặt nước, cung cấp không gian làm tổ và điểm đậu phù hợp cho hầu hết các loài chim.
Ông Trần Hải Minh (65 tuổi, người dân phường Hoàn Kiếm) chia sẻ thêm: “Tôi nghĩ những loài chim này chọn nơi đây để làm tổ một phần vì nguồn thức ăn như tôm, tép, ốc, cá nhỏ do người dân phóng sinh xuống hồ. Ngoài ra, những cây cổ thụ rậm rạp, xanh mát gần mặt nước, dễ dàng kiếm ăn cũng là địa điểm thích hợp để chúng làm tổ”.
Theo thông tin từ Ban Quản lý Di tích Danh thắng Hà Nội, đơn vị trực tiếp quản lý khu vực Hồ Gươm và đền Ngọc Sơn, việc duy trì không gian xanh và hạn chế tác động vào khu vực nhạy cảm là một phần trong công tác bảo tồn. Hoạt động cắt tỉa cây được điều chỉnh theo mùa, tránh thời điểm chim làm tổ như từ tháng 8 đến tháng 10. Các loài chim xuất hiện tại đảo Ngọc đều là chim hoang dã, không phải được nuôi thả. Việc chúng lựa chọn cư trú tại đây phụ thuộc vào những điều kiện cụ thể như nguồn thức ăn, độ yên tĩnh và mức độ an toàn của môi trường. Khi những yếu tố này được duy trì, chim có thể tự tìm đến và ở lại. Trong quá trình quản lý, trọng tâm vẫn là giữ ổn định không gian từ vệ sinh môi trường đến nghiêm cấm những tác động trực tiếp lên cây hơn là can thiệp vào tập tính tự nhiên của các loài.
Giữa không gian quen thuộc của Hồ Gươm, những cánh chim trên đảo Ngọc không tạo ra thay đổi lớn, nhưng đủ để người đi qua phải dừng lại quan sát. “Đất lành chim đậu” không chỉ là một cách nói quen thuộc, mà có thể hiểu như một nguyên lý vận hành của tự nhiên, khi điều kiện môi trường được giữ ở mức phù hợp, các hệ sinh thái sẽ tự tìm đến và thích nghi.
