Đổi mới năng suất để thích ứng với chi phí

Là công nhân may tại một doanh nghiệp ở Hà Nội, chị Nguyễn Thị Lan cho biết, thu nhập của hai vợ chồng chủ yếu dựa vào tiền lương. Sau khi chi trả tiền thuê nhà, học phí cho con, điện nước và các khoản sinh hoạt hằng tháng, gia đình gần như không còn dư để tích lũy. Thông tin đề xuất tăng lương tối thiểu vùng từ năm 2027 mang đến nhiều kỳ vọng cho chị và các đồng nghiệp.

Nền tảng hình thành lao động chất lượng cao

Hội đồng Tiền lương quốc gia đã thống nhất đề xuất tăng lương tối thiểu vùng bình quân 7,8% từ ngày 1/1/2027, tương ứng mức tăng từ 310.000 đồng đến 390.000 đồng/tháng tùy từng vùng.

"Mức tăng vài trăm nghìn đồng mỗi tháng tuy không lớn nhưng cũng giúp chúng tôi giảm bớt áp lực chi tiêu. Điều quan trọng là tiền lương được điều chỉnh theo kịp chi phí sinh hoạt để người lao động yên tâm làm việc và gắn bó lâu dài với doanh nghiệp", chị Lan chia sẻ.

Cùng chung kỳ vọng, anh Trần Văn Minh, công nhân tại một doanh nghiệp điện tử ở Bắc Ninh cho biết, thu nhập hiện nay cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt. Việc tăng lương tối thiểu sẽ giúp người lao động có thêm nguồn thu để cải thiện cuộc sống, giảm bớt áp lực tài chính trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.

"Bên cạnh đó, tôi cũng mong doanh nghiệp tiếp tục quan tâm đến các chế độ phúc lợi như hỗ trợ tiền nhà ở, bữa ăn ca và thưởng theo hiệu quả công việc để người lao động ổn định cuộc sống, yên tâm làm việc và gắn bó lâu dài", anh Minh bày tỏ.

Theo ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội, việc điều chỉnh lương tối thiểu là cần thiết để người lao động được hưởng thành quả tăng trưởng và yên tâm gắn bó với doanh nghiệp. Với những doanh nghiệp có chiến lược phát triển dài hạn, đây cũng là động lực để tái cơ cấu hoạt động theo hướng hiệu quả hơn. Thay vì phụ thuộc vào lao động giá rẻ, doanh nghiệp sẽ tập trung đầu tư máy móc, ứng dụng công nghệ, tự động hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Khi năng suất lao động được cải thiện, phần chi phí tăng thêm từ việc điều chỉnh lương sẽ được bù đắp, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong thực tế, nâng năng suất không chỉ đồng nghĩa với việc mua thêm máy móc. Nhiều doanh nghiệp có thể cải thiện hiệu quả năng suất lao động thông qua tối ưu quy trình sản xuất, giảm thời gian chờ giữa các công đoạn, đào tạo lao động đa kỹ năng và ứng dụng công nghệ quản trị. Ở cấp độ cao hơn, việc chuyển từ gia công đơn thuần sang sản xuất sản phẩm có giá trị gia tăng lớn cũng giúp doanh nghiệp hấp thụ tốt hơn chi phí lao động tăng lên.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc nâng cao năng suất lao động là yếu tố then chốt. Chính sách tiền lương hợp lý sẽ góp phần tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới mô hình sản xuất, đầu tư vào công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng thay vì cạnh tranh bằng chi phí thấp.

Cần có các giải pháp hỗ trợ đồng bộ

Ở chiều ngược lại, việc điều chỉnh lương tối thiểu cũng đặt ra không ít thách thức đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang chịu áp lực về vốn, chi phí đầu vào và biến động của thị trường.

Theo Cục Thống kê, trong sáu tháng đầu năm 2026, cả nước có hơn 169.800 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 11,2% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, cũng trong thời gian này có hơn 151.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng 18,8%, tương đương khoảng 25.200 doanh nghiệp ngừng hoạt động mỗi tháng.

Khảo sát về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) 2025 của VCCI cũng chỉ ra hàng loạt "điểm nghẽn" đang cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh. Áp lực lớn nhất là thị trường tiêu thụ khi việc tìm kiếm khách hàng trở thành khó khăn hàng đầu của doanh nghiệp. Tiếp cận vốn vẫn là bài toán nan giải. Có tới 75,5% số doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu không có tài sản bảo đảm.

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận thông tin chính sách còn hạn chế. 51,9% số doanh nghiệp cho biết, chủ yếu tìm hiểu quy định pháp luật qua mạng xã hội, trong khi các thủ tục về thuế, đất đai và hành chính vẫn tạo gánh nặng đáng kể về chi phí tuân thủ. Quá trình gia nhập thị trường vẫn còn nhiều rào cản, làm gia tăng chi phí và giảm động lực của khu vực kinh tế tư nhân.

Khu vực hộ kinh doanh cũng chịu sức ép lớn khi có tới 73,7% số hộ kinh doanh chỉ đạt mức "lãi ít", 12,9% hòa vốn, 11,5% bị thua lỗ, trong khi chỉ 1,9% đạt mức "lãi như kỳ vọng". Những con số này cho thấy, phần lớn hộ kinh doanh có biên lợi nhuận mỏng và khả năng chống chịu trước các cú sốc chi phí còn hạn chế.

Từ góc độ doanh nghiệp, theo ông Phí Ngọc Trịnh, Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Hồ Gươm, doanh nghiệp phải chủ động tái cơ cấu sản xuất, đầu tư công nghệ, đẩy mạnh tự động hóa, tinh gọn quy trình quản trị và nâng cao kỹ năng cho người lao động nhằm tăng năng suất, bù đắp chi phí lao động tăng thêm.

Tuy nhiên, yếu tố quyết định để doanh nghiệp có đủ nguồn lực tăng lương vẫn là thị trường và đơn hàng. Vì vậy, ông Trịnh kiến nghị Nhà nước tiếp tục đẩy mạnh các chương trình xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường trong và ngoài nước, kết nối với các nhà nhập khẩu, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) để tạo thêm đơn hàng.

Còn theo ông Mạc Quốc Anh, để chính sách điều chỉnh lương tối thiểu phát huy hiệu quả, cần có sự đồng hành của Nhà nước thông qua các giải pháp hỗ trợ đồng bộ như: Tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính; mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng với lãi suất hợp lý. Nhà nước cũng cần đẩy mạnh các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, đào tạo giúp doanh nghiệp cải thiện năng suất lao động và năng lực quản trị.

Ở góc độ dài hạn, việc điều chỉnh lương tối thiểu cũng phản ánh quá trình chuyển dịch mô hình tăng trưởng của Việt Nam. Khi mức sống được cải thiện và nguồn cung lao động không còn dồi dào như trước, lợi thế cạnh tranh dựa trên chi phí nhân công thấp sẽ dần thu hẹp. Điều này buộc doanh nghiệp phải chuyển sang mô hình phát triển dựa trên năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn nếu muốn duy trì khả năng cạnh tranh.