Trong báo cáo tổng kết ngành tài chính năm 2017, Bộ Tài chính cho biết, tình hình nợ công đã được cải thiện rõ nét khi nợ công Việt Nam tính tới ngày 31-12-2017 ước khoảng 61,3% GDP, thấp hơn con số ước tính trước đó.
Có chung nhận định tích cực về tình hình nợ công, trong Báo cáo tình hình kinh tế - tài chính năm 2017 và triển vọng năm 2018, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia cũng cho biết, tỷ lệ nợ công/GDP năm 2017 của nước ta ước ở mức 62,6%, thấp hơn so mức 63,6% cuối năm 2016 do tăng trưởng kinh tế khả quan cùng với các giải pháp đồng bộ về cơ cấu lại NS, nợ công của Chính phủ. Theo đó, dư nợ và áp lực trả lãi của Chính phủ có xu hướng giảm. Dư nợ Chính phủ so GDP giảm xuống mức 51,8% (năm 2016: 52,6%).
Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia nhận định, áp lực trả lãi trong nước cũng giảm do: Kỳ hạn phát hành bình quân trái phiếu Chính phủ (TPCP) tăng (từ 8,7 năm ở năm 2016 lên 13,5 năm vào năm 2017); lãi suất phát hành bình quân TPCP giảm (từ 6,28% năm 2016 xuống 6,1% năm 2017). Bên cạnh đó, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ (bao gồm cả trả nợ cho vay lại) so thu NSNN ước bằng 20,9%, vẫn nằm trong giới hạn QH cho phép.
Thực tế, năm 2017, lần đầu sau rất nhiều năm, bội chi NSNN ít hơn mức QH cho phép tới 4.000 tỷ đồng. Cụ thể, bội chi NSNN năm 2017 là 74.000 tỷ đồng, trong khi mức QH cho phép là 78.000 tỷ đồng, bằng 3,48% GDP. Tỷ lệ chi thường xuyên trong tổng chi NSNN có xu hướng giảm (từ mức gần 70% xuống còn 64,9% năm 2017), tỷ trọng chi đầu tư phát triển tăng lên. Nợ công cũng giảm mạnh từ mức ngấp nghé đụng trần 65% GDP đã giảm còn hơn 61,3% GDP, dư nợ Chính phủ khoảng 51,6% GDP, dư nợ Chính phủ bảo lãnh 9,1% GDP, dư nợ vay nước ngoài của quốc gia khoảng 45% GDP, bảo đảm trong phạm vi giới hạn cho phép. Tốc độ tăng nợ cũng giảm, 2011-2015 tăng trưởng nợ công trung bình đạt 18,4%, thì năm 2016 tốc độ tăng đã giảm xuống 15% và năm 2017 tiếp tục giảm mạnh xuống còn 9%. Cơ cấu nợ dịch chuyển tích cực, kỳ hạn dài và lãi suất thấp… Cơ cấu nợ cũng có thay đổi tích cực. Trong các năm 2011-2013, trong tổng số nợ công, nợ nước ngoài chiếm tới 60%, nợ trong nước chỉ 40%, đến nay, nợ nước ngoài chỉ bằng 40% tổng nợ công, 60% là nợ trong nước.
Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng tự tin chia sẻ: “Có thể nói mười năm qua, đây là lần đầu tiên những người quản lý NS quốc gia có được tiếng thở phào nhẹ nhõm và Chính phủ cũng như người dân đã thoát được tâm trạng căng thẳng, thắc thỏm vì chuyện NS và nợ nần quốc gia. Thực tế, Việt Nam đã đủ bản lĩnh để từ chối những khoản vay lãi cao, hiệu quả thấp. Như vậy, chúng ta đang đi rất đúng hướng, bước đầu đã đạt được kết quả vô cùng quan trọng trong việc tái cơ cấu nợ công”.
Việt Nam đã tiến hành cơ cấu lại kỳ hạn trả nợ, cũng như nghĩa vụ nợ của nợ công. Những năm 2011- 2013, có những khoản trái phiếu phát hành với lãi suất tới 11% - 13%/năm mà kỳ hạn thì ngắn, chỉ hai - ba năm. Việt Nam đã trả hết những khoản này, lãi suất trái phiếu hiện nay đã giảm một nửa, và kỳ hạn thì dài gấp ba năm 2013. Hiện 100% TPCP được phát hành hơn 5 năm và kỳ hạn bình quân 13,52 năm với lãi suất bình quân 6,07%/năm. Kỳ hạn phát hành bình quân năm 2017 tăng 4,81 năm so năm 2016 và lãi suất bình quân năm 2017 giảm 0,2%/năm so năm 2016.
Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng cho biết thêm, trong cơ cấu lại nợ công, ngành tài chính đã cơ cấu lại các nhà đầu tư TPCP với chính sách thu hút các công ty bảo hiểm trong nước và nước ngoài đầu tư trái phiếu, đưa Quỹ Bảo hiểm xã hội Việt Nam trở thành NĐT trái phiếu. Nhờ đó, nếu những năm trước có tới 70-80% số trái phiếu do các ngân hàng thương mại (NHTM) mua thì đến nay các NHTM chỉ nắm giữ 54% số trái phiếu. Một thay đổi lớn nữa là thay vì các khoản vay ODA được cấp phát hết như trước đây thì nay áp dụng phương thức “vay về cho vay lại” để tăng cường và đề cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, các cấp, các ngành trong quản lý nguồn vốn vay. Bảo lãnh Chính phủ cũng được siết chặt, trong các năm 2016-2017 gần như không cấp bảo lãnh mới từ đó, làm cho đỉnh nợ công bị kéo xuống và làm cho TPCP, hay nợ công dài ra, làm nghĩa vụ nợ giảm xuống.
Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng Tài chính cũng nêu lên một số vướng mắc như: Tổng thu cân đối NSNN vượt dự toán QH giao nhưng một số khoản thu trực tiếp từ hoạt động sản xuất, kinh doanh không hoàn thành, thu NST.Ư khó khăn, một số địa phương hụt thu cân đối NS cần có sự hỗ trợ của NST.Ư. Công tác xử lý thuế nợ đọng chưa đạt kết quả mong muốn. Giải ngân vốn đầu tư phát triển rất chậm, đến hết năm 2017 nguồn vốn NSNN mới giải ngân được khoảng 75,9% dự toán, vốn TPCP ước đạt 23,5% dự toán… Và năm 2018 đến với nhiều triển vọng nhưng vẫn còn những khó khăn, thách thức với ngành tài chính khi sẽ có những tác động bất lợi từ môi trường quốc tế, nội tại nền kinh tế và nhiều hiệp định thương mại tự do sẽ bước vào giai đoạn cắt giảm thuế mạnh nhất trong khi chi thì vẫn luôn luôn cần tăng. Bộ trưởng cho biết: Chúng tôi sẽ điều hành chính sách tài khóa thận trọng, phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ nhằm hỗ trợ phát triển sản xuất, kinh doanh, tiếp tục ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tiếp tục thực hiện các giải pháp cơ cấu lại danh mục nợ công theo hướng an toàn, bền vững.
