Chứng kiến quê hương phải chịu thiệt hại nặng nề, Nông Phương Anh (lớp 12 Anh, Trường THPT Chuyên Cao Bằng) đã sáng chế Hệ thống cảnh báo lũ quét, sạt lở đất SAVE.AI, với mong muốn góp phần giảm thiểu rủi ro cho cộng đồng.
Những hiện tượng thiên tai cực đoan đã gây ra hậu quả nặng nề, nhiều xóm bị cô lập, nhà cửa và tài sản bị phá hủy, giao thông tê liệt, thậm chí ảnh hưởng tính mạng người dân. Từ nỗi trăn trở đó, với sự hướng dẫn tận tình của cô giáo Nguyễn Thị Thanh Huệ (Trường THPT Chuyên Cao Bằng) và người đồng hành Ma Khánh Nhi (sinh viên Trường đại học Ngoại thương), Phương Anh đã ấp ủ và quyết tâm biến ý tưởng thành hiện thực.
Hệ thống SAVE.AI được thiết kế đơn giản nhưng hiệu quả cao, tập trung vào việc thu thập dữ liệu thời gian thực và đưa ra cảnh báo kịp thời, gồm hộp cảm biến đặt tại khu vực nguy cơ cao và website cảnh báo cho phép chính quyền cùng người dân theo dõi. Trong đó, cảm biến đa chức năng đo đồng thời độ ẩm đất, rung động, lượng mưa và áp lực nước ngầm. Tất cả được tích hợp trong một hộp nhỏ, chống nước, bụi và hoạt động bằng pin, năng lượng mặt trời. Đặc biệt, hệ thống sử dụng sóng RF (LoRa RFM95) để truyền dữ liệu xa đến 3 km mà không cần Internet, điện thoại di động hay hạ tầng viễn thông, phù hợp ở vùng sâu, vùng xa.
Dữ liệu thu thập được truyền về trung tâm và AI sẽ phân tích, lọc nhiễu theo đặc điểm địa hình và dự báo nguy cơ lũ quét, sạt lở với độ chính xác cao. Thuật toán có khả năng tự học khi có thêm dữ liệu mới, càng vận hành sẽ càng chính xác hơn. Ngoài ra, để cảnh báo kịp thời, SAVE.AI tích hợp nhiều kênh như website giám sát từ xa, tin nhắn SMS, loa và đèn cảnh báo tại chỗ, nhằm bảo đảm thông tin đến được với mọi người dân.
Phương Anh chia sẻ: Quá trình phát triển hệ thống được thầy cô, nhà trường và chính quyền hỗ trợ rất nhiều, nhưng cũng gặp không ít thách thức lớn như địa hình hiểm trở khi lắp đặt thiết bị, tín hiệu bị che chắn ở vùng núi, thiếu dữ liệu dài hạn để huấn luyện AI và thời tiết khắc nghiệt ảnh hưởng đến cảm biến, phải cải tiến liên tục.
Để đánh giá hiệu quả, nữ sinh dân tộc Tày đã mang hệ thống đi thử nghiệm thực tế tại Km211+300, QL34, xã Nguyên Bình - nơi thường xuyên xảy ra lũ quét. Những ngày đi bộ, lội suối hàng cây số khảo sát, đã giúp em thấu hiểu hơn những thách thức mà người dân phải đối mặt và càng quyết tâm tạo ra một sản phẩm hiệu quả cao nhưng chi phí thấp, để ai cũng có thể tiếp cận. “Em hy vọng một ngày nào đó, hệ thống này sẽ được lắp đặt ở nhiều bản làng góp phần tích cực vào việc cảnh báo sớm thiên tai, nhằm bảo vệ tài sản và tính mạng của người dân”, Phương Anh bày tỏ.
Câu chuyện của nữ sinh Nông Phương Anh không chỉ là thành tích khoa học kỹ thuật, mà còn là bài học về khát vọng cống hiến của tuổi trẻ, về việc làm chủ công nghệ để tạo ra những giá trị thiết thực.
SAVE.AI là một trong 43 sản phẩm giành Giải thưởng “Tuổi trẻ sáng tạo” toàn quốc 2025. Ở tuổi 18, Nông Phương Anh ghi dấu ấn với nhiều thành tựu nổi bật, từ hạng 49 thế giới tại VEX Robotics World Championship 2024 cùng hàng loạt giải thưởng học sinh giỏi trong và ngoài nước.
