Từ một loại cây trồng mới, chanh leo đã trở thành sinh kế quan trọng, giúp nhiều hộ thoát nghèo, từng bước làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương.
Ở bản Dền Thàng B, xã Dào San, câu chuyện của anh Chẻo A Chinh là minh chứng rõ nét cho sự đổi thay ấy. Trước đây, nguồn thu của gia đình anh chủ yếu dựa vào nương sắn, ngô nên cuộc sống luôn thiếu trước hụt sau. Khi tham gia dự án hỗ trợ phát triển sinh kế cho thanh niên dân tộc thiểu số, anh được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống chanh leo và trực tiếp tham quan các mô hình sản xuất hiệu quả.
Sau sáu tháng chăm sóc, 160 gốc chanh leo của gia đình đã cho thu hoạch lứa đầu tiên, mang về khoảng 7 triệu đồng. Theo tính toán của anh, nếu mỗi năm thu được ba vụ, thu nhập từ diện tích này có thể cao gấp 4-5 lần so với trồng sắn trước đây. Quan trọng hơn, gia đình anh đã có thêm niềm tin vào một hướng làm ăn mới bền vững.
Nhờ điều kiện khí hậu mát mẻ, thổ nhưỡng phù hợp, loại cây này sinh trưởng tốt và cho năng suất cao. Những diện tích đất dốc, đất ruộng kém hiệu quả trước đây nay được chuyển đổi sang trồng chanh leo, mang lại giá trị kinh tế vượt trội.
Chị Vũ Thị Mai ở xã Hồ Thầu là một trong những hộ tham gia mô hình liên kết trồng chanh leo từ những ngày đầu. Với 3.000m² chanh leo trồng từ năm 2024, sau khi bước vào giai đoạn khai thác ổn định, mỗi năm gia đình chị thu về trên 100 triệu đồng. Nhận thấy hiệu quả rõ rệt, chị mạnh dạn chuyển đổi toàn bộ diện tích đất vườn đồi và ruộng kém hiệu quả sang trồng chanh leo. Từ chỗ chỉ đủ ăn, gia đình đã có điều kiện tích lũy, đầu tư sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Cây chanh leo phát triển mạnh nhờ sự chung sức của người dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương thông qua các mô hình liên kết sản xuất, tiêu thụ hiệu quả. Các lớp tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh được tổ chức thường xuyên, giúp bà con từng bước thay đổi tập quán canh tác, tiếp cận phương thức sản xuất hàng hóa hiện đại hơn.
Tại Dào San, dự án “Nâng cao quyền năng kinh tế cho thanh niên tại Lai Châu” đã hình thành 30 mô hình sinh kế trồng chanh leo tím, gấp đôi mục tiêu ban đầu. Hỗ trợ cây giống và kỹ thuật, dự án còn trang bị kiến thức khởi nghiệp, quản lý tài chính và sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu cho thanh niên dân tộc thiểu số. Sau gần một năm triển khai, nhiều hộ gia đình đã có thêm nguồn thu nhập ổn định, từng bước tự chủ kinh tế và giảm phụ thuộc vào các hình thức sản xuất truyền thống.
Ông Vương Biên Thùy, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Dào San cho biết, khi mới triển khai, mô hình trồng chanh leo từng khiến nhiều người hoài nghi. Tuy nhiên, sau gần một năm, nhiều hộ đã có nguồn thu nhập ổn định. Quan trọng hơn, thanh niên địa phương đã thay đổi tư duy, chủ động tìm hướng phát triển kinh tế thay vì trông chờ, ỷ lại; nhiều người còn tự nguyện học hỏi, nhân rộng mô hình dù không thuộc diện được hỗ trợ.
Không chỉ riêng Dào San, cây chanh leo đang phủ xanh nhiều vùng cao của Lai Châu, đặc biệt tại các xã thuộc huyện Tam Đường (cũ) với gần 300ha chanh leo liên kết sản xuất; nhiều diện tích đang cho thu hoạch với mức thu nhập trên 200 triệu đồng/ha.
