Xử lý ô nhiễm dầu bằng màng vi sinh vật

Xử lý ô nhiễm dầu luôn là vấn đề khó đối với nhiều quốc gia, nhất là các quốc gia biển bởi chi phí lớn, thời gian kéo dài và ảnh hưởng đến môi trường. Do vậy, giải pháp sử dụng vi sinh vật tạo màng sinh học để xử lý sự cố ô nhiễm dầu trong môi trường tự nhiên có vai trò quan trọng.

Thứ Tư, ngày 04/03/2026 - 14:56

Sơ đồ tác hại của ô nhiễm dầu đối với con người.

Ô nhiễm dầu được định nghĩa là sự giải phóng Hydrocarbon dầu mỏ lỏng ra môi trường. Nguồn dầu này có thể đến từ hoạt động khai thác, vận chuyển hoặc trong quá trình sử dụng của các phương tiện.

Số lượng Hydrocarbon giải phóng ra môi trường càng lớn, tác động tiêu cực đối với nhiệm vụ xử lý và hệ sinh thái cũng như sức khỏe con người càng nghiêm trọng.

Chính vì vậy, ô nhiễm dầu nếu không được xử lý kịp thời sẽ “tiêu diệt” toàn bộ sinh vật sống trong hệ sinh thái tại nơi ô nhiễm. Chưa kể, hệ quả mà quá trình ô nhiễm tạo ra còn ảnh hưởng lâu dài và khó khắc phục cho môi trường.

Những tác động tiêu cực cho thấy, sự cố ô nhiễm dầu thật sự là một thảm họa đối với môi trường. Kịch bản và phương án xử lý sự cố là điều kiện bắt buộc phải có đối với các cơ sở khai thác, phương tiện vận chuyển cũng như các cơ quan quản lý chuyên ngành, địa phương, nơi có thể xuất hiện sự cố ô nhiễm dầu.

Trên thế giới hiện nay có 3 phương pháp xử lý ô nhiễm dầu: Vật lý, hóa học và sinh học. Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và hạn chế riêng, nhưng phương pháp sinh học được đánh giá là hữu hiệu nhất.

Để sử dụng phương pháp này, người ta dùng chế phẩm sinh học kích thích quá trình sinh trưởng và phát triển của các vi sinh vật có khả năng phân hủy dầu và hấp thụ nguồn Hydrocarbon trong dầu.

Tuy vậy, phương pháp sinh học cũng có hạn chế là quá trình thực hiện kéo dài, trong khi một số loại vi sinh vật từ phòng thí nghiệm khó tồn tại trong môi trường tự nhiên. Ngoài ra, cũng có thể xảy ra một số vấn đề không mong muốn khác.

Có hai phương pháp sinh học thường được dùng để xử lý ô nhiễm dầu. Một là, kích hoạt vi sinh vật (Biostimulation) bằng cách bổ sung chế phẩm sinh học; các thành phần trong đó kích thích hệ sinh vật có trong nước để phân hủy dầu. Ưu điểm là giá thành thấp và an toàn với môi trường.

Phương pháp thứ 2 là bổ sung vi sinh vật (Bioaugmentation) trực tiếp vào khu vực ô nhiễm dầu. Tuy nhiên, phương pháp này thực hiện khá phức tạp, chi phí cao và xác suất thành công thấp.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Nhi Công, Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam, các nhà khoa học Viện Sinh học (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã nghiên cứu và thử nghiệm thành công phương pháp ứng dụng vi sinh vật tạo màng sinh học để xử lý sự cố ô nhiễm dầu. Sản phẩm đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng độc quyền Giải pháp hữu ích số 1942.

Bản chất của phương pháp này là sự kết hợp của 4 chủng vi khuẩn có nguồn gốc bản địa Việt Nam. Nguyên lý hoạt động là kết hợp tạo một màng ngăn, khoanh vùng ô nhiễm, tiến tới tách và phân hủy các thành phần trong dầu.

Thử nghiệm tại kho xăng Đỗ Xá (Hà Nội), khu vực vịnh Vân Phong (Khánh Hòa) cho thấy, chế phẩm này có thể ngăn khu vực ô nhiễm và loại bỏ 95% Hydrocarbon trong nước thải nhiễm dầu chỉ sau khoảng 14 ngày; thời gian chỉ bằng một nửa so với sử dụng các phương pháp sinh học khác.

Ngoài ra, chi phí sử dụng chế phẩm cũng chỉ bằng 70% so với các chế phẩm cùng loại; việc bảo quản, vận chuyển và sử dụng chế phẩm cũng đơn giản và thân thiện với môi trường.

Những ưu điểm này có ý nghĩa và giá trị rất lớn trong việc xử lý ô nhiễm, đặc biệt là đối với các quốc gia thường xuyên liên quan đến các hoạt động khai thác, vận chuyển dầu mỏ.

Nghiên cứu màng vi sinh vật xử lý ô nhiễm dầu đã được chuyển giao công nghệ cho đơn vị độc quyền phát triển thị trường. Đây cũng là một trong rất nhiều sản phẩm do Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam thử nghiệm thành công, thể hiện năng lực, vai trò quan trọng trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học-công nghệ.

NAM PHONG