Chung tay bảo vệ đại dương xanh

Không chỉ là vấn đề rác nổi trên mặt biển, rác thải ngư cụ còn là nguy cơ kéo dài đối với hệ sinh thái, nguồn lợi và sinh kế của cộng đồng ven biển. Thực trạng này đặt ra yêu cầu giảm rác thải ngư cụ nhằm bảo vệ đại dương xanh.

Thu gom rác thải nhựa tại cảng ở Quy Nhơn (cũ). (Ảnh minh họa)
Thu gom rác thải nhựa tại cảng ở Quy Nhơn (cũ). (Ảnh minh họa)

Trong nhóm rác thải biển, rác thải ngư cụ là loại rác “đặc biệt nguy hiểm” vì mang tính dai dẳng và sát thương cao. Rác thải ngư cụ là những dụng cụ khai thác bị bỏ lại, bị mất hoặc bị thải ra trong quá trình đánh bắt, gồm: Lưới, dây câu, phao, neo và các vật liệu liên quan.

Theo báo cáo của tổ chức FAO (Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc) tác động của ô nhiễm rác thải ngư cụ gây ảnh hưởng tới môi trường, kinh tế, xã hội. Trước hết là môi trường, khi sinh vật biển và môi trường sống bị đe dọa bởi ngư cụ thất lạc. Tiếp đó là kinh tế, thể hiện ở rủi ro mất ngư cụ do vướng mắc, tốn thời gian xử lý, phát sinh chi phí thu hồi, giảm thu nhập khi nguồn lợi suy giảm. Cuối cùng là xã hội, ảnh hưởng đến việc làm do sản lượng đánh bắt bị suy giảm và giao thông trên biển, làm giảm các cơ hội giải trí và hoạt động ngành du lịch.

Tại Việt Nam, sức ép rác thải biển được ghi nhận ở mức lớn, trong khi khai thác thủy sản vẫn là nguồn sinh kế của phần lớn lực lượng lao động ven biển. Ngành khai thác thủy sản có sản lượng khoảng 3,9 triệu tấn, giải quyết việc làm cho khoảng 4 triệu người, tuy nhiên Việt Nam là một trong 5 quốc gia có lượng rác thải biển lớn nhất thế giới, ước tính 0,28-0,73 triệu tấn/năm. Việt Nam cũng đang đối mặt nhiều thách thức do nguồn lợi cạn kiệt, tác động của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường.

Theo bà Quách Thị Khánh Ngọc, Khoa Kinh tế-Trường đại học Nha Trang, có thể giảm hệ quả nếu có cơ chế thu hồi và tiếp nhận rác thải ngư cụ phù hợp trên bờ. Khảo sát tại Quảng Ninh, Khánh Hòa, Kiên Giang cho thấy mức độ rác ngư cụ trên biển tương đối phổ biến: 43% ngư dân cho biết thỉnh thoảng gặp, 28% hiếm khi, 12% thường xuyên... Số liệu này phản ánh rác ngư cụ đã hiện diện đáng kể trên nhiều ngư trường. Lượng ngư cụ mất hoặc bỏ lại có sự khác nhau theo nghề khai thác. Sự khác biệt này cho thấy giải pháp cần phân nhóm theo nghề, tránh áp dụng một cách tiếp cận đồng loạt.

Theo khảo sát, lượng ngư cụ mất, bỏ lại trung bình mỗi tàu/năm có số lượng lớn. Tại Quảng Ninh 136 kg nhóm áo lưới/lưới bao/dây câu, 32 kg nhóm dây giềng và 2.229 phao; Khánh Hòa là 313 kg nhóm áo lưới/lưới bao/dây câu và 2.455 phao; ở Kiên Giang là 382 kg nhóm áo lưới/lưới bao/dây câu, 139 kg nhóm dây giềng và 892 phao. Điều đáng nói, thiệt hại hiện hữu ngay trong chi phí của ngư dân. Qua khảo sát, chi phí sửa chữa ngư lưới cụ trong năm trung bình khoảng 52 triệu đồng, tương đương 6,7% doanh thu; chi phí do lưới bị mất hoặc mắc kẹt trong năm trung bình khoảng 29 triệu đồng, tương đương 4% doanh thu.

Tuy nhiên, qua đánh giá khảo sát ở một số địa phương, điểm đáng chú ý là mức sẵn sàng tham gia của ngư dân: Có khoảng 57% sẵn sàng mang rác thải ngư cụ về bờ, hơn 90% trên tàu có khu vực trên để chứa ngư cụ hư hỏng, nhưng việc tiếp nhận trên bờ đối với lượng hư hỏng lại chưa có.

Hiện nay, tỷ lệ cảng cá/bến cá có thiết bị thu gom rác thải mới đạt 62%. Khi thiếu điểm tiếp nhận, việc mang rác về bờ dễ phát sinh thêm thời gian, công sức và chi phí. Động lực kinh tế là yếu tố quyết định để duy trì thu gom thường xuyên. Khảo sát cũng cho thấy, 59% ngư dân lựa chọn phương án mua lại và 41% lựa chọn đổi cũ lấy mới; miễn trừ thuế gần như không được lựa chọn. Điều này gợi mở rằng cơ chế cần trực tiếp, rõ ràng và thực hiện được ngay tại cảng.

Để xử lý hiệu quả rác thải ngư cụ, trước hết cần đầu tư, nâng cấp các cảng, bến có thiết bị thu gom và chuẩn hóa điểm tiếp nhận. Mỗi cảng cần có khu vực tập kết riêng cho ngư cụ hỏng, trang thiết bị thu gom tối thiểu, có quy trình bàn giao rõ ràng, đầu mối chịu trách nhiệm vận hành. Khi hạ tầng tiếp nhận được thiết kế thuận lợi, rác ngư cụ mới có điều kiện để quay về bờ, thay vì tiếp tục nằm lại trên biển.

Cùng với đó, cần có cơ chế xây dựng thiết kế cơ chế mua lại hoặc đổi cũ lấy mới theo nhóm vật liệu và theo nghề khai thác; có quy định giá thu mua theo loại vật liệu, tạo điểm đổi ngư cụ tại cảng, hoặc liên kết với doanh nghiệp cung ứng ngư cụ để hình thành vòng tuần hoàn. Các địa phương cần tổ chức thu gom, phân loại, tái chế theo chuỗi, gắn với cộng đồng nghề cá; cần đặt mục tiêu giảm thiệt hại sản xuất nhằm bảo vệ môi trường và cải thiện hiệu quả kinh tế của nghề cá.

Có thể bạn quan tâm

Cục Khí tượng thủy văn đề nghị các địa phương cần chủ động theo dõi diễn biến thời tiết để kịp thời ứng phó thiên tai.

Nhiều hình thái thiên tai có thể xuất hiện trong 10 ngày tới

Từ ngày 1/7, một vùng áp thấp có khả năng đi vào Biển Đông và mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới, sau đó có thể phát triển thành bão. Đồng thời, từ ngày 4/7 đến 7/7, khu vực Bắc Bộ và Thanh Hóa được dự báo xuất hiện một đợt mưa vừa, mưa to trên diện rộng, tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng cục bộ.

(Ảnh minh họa)

Cảnh báo mưa cường suất lớn tại Bắc Bộ

Từ ngày 30/6 đến đêm 1/7, ở khu vực vùng núi và trung du Bắc Bộ, Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng có mưa vừa, mưa to và dông với lượng mưa phổ biến 50-100mm, cục bộ có nơi mưa rất to trên 250mm (thời gian mưa tập trung vào chiều tối, đêm và sáng). Cảnh báo nguy cơ mưa có cường độ lớn (>100mm/3 giờ).

Tỉnh Quảng Trị hiện có khoảng 250.000ha rừng có nguy cơ cháy cao, tập trung chủ yếu ở vùng cát ven biển.

Chủ động ứng phó nguy cơ cháy rừng

Thời gian vừa qua, trên địa bàn tỉnh Quảng Trị liên tục xuất hiện các vụ cháy rừng, chủ yếu các rừng phòng hộ ven biển. Đáng chú ý, nhiều đám cháy sau khi được dập tắt lại bùng phát trở lại, kéo dài nhiều ngày khiến công tác chữa cháy gặp nhiều khó khăn.

Dự báo khu vực vùng núi Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to và dông. (Ảnh minh họa: Đ.T)

Cảnh báo mưa lớn ở khu vực Bắc Bộ, Thanh Hóa và cảnh báo lũ trên các sông khu vực Bắc Bộ

Đêm qua và sáng nay (29/6), khu vực Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to và dông, cục bộ có nơi mưa rất to. Lượng mưa tính từ 19 giờ ngày 28/6 đến 8 giờ ngày 29/6 có nơi trên 100mm. Từ hôm nay đến ngày 30/6, trên các sông nhỏ, thượng nguồn các sông chính khu vực Bắc Bộ có khả năng xuất hiện một đợt lũ, biên độ lũ lên trên các sông từ 2-4m.

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Nghệ An nóng nhất cả nước hôm nay, gần 40 độ C

Hôm nay (28/6), nhiều tỉnh, thành phố tại Trung Bộ tiếp tục hứng chịu thời tiết nắng nóng gay gắt. Xã Con Cuông (tỉnh Nghệ An) ghi nhận mức nhiệt cao nhất cả nước, gần 40 độ C. Theo cơ quan khí tượng, nắng nóng diện rộng ở Trung Bộ có khả năng kết thúc từ ngày 1/7.

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia nhận định tuần 29/6–5/7/2026, nhiều khu vực có mưa dông. (Ảnh:nhandan.vn)

Mưa dông trên diện rộng, cảnh báo nguy cơ lũ quét và áp thấp nhiệt đới trên biển đông

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia nhận định tuần 29/6–5/7/2026, nhiều khu vực có mưa dông. Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to cục bộ kèm nguy cơ lũ quét, sạt lở; Trung Bộ còn nắng nóng đầu tuần; cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có mưa do gió mùa Tây Nam. Trên Biển Đông có khả năng hình thành áp thấp nhiệt đới...