Chung tay bảo vệ đại dương xanh

Không chỉ là vấn đề rác nổi trên mặt biển, rác thải ngư cụ còn là nguy cơ kéo dài đối với hệ sinh thái, nguồn lợi và sinh kế của cộng đồng ven biển. Thực trạng này đặt ra yêu cầu giảm rác thải ngư cụ nhằm bảo vệ đại dương xanh.

Thu gom rác thải nhựa tại cảng ở Quy Nhơn (cũ). (Ảnh minh họa)
Thu gom rác thải nhựa tại cảng ở Quy Nhơn (cũ). (Ảnh minh họa)

Trong nhóm rác thải biển, rác thải ngư cụ là loại rác “đặc biệt nguy hiểm” vì mang tính dai dẳng và sát thương cao. Rác thải ngư cụ là những dụng cụ khai thác bị bỏ lại, bị mất hoặc bị thải ra trong quá trình đánh bắt, gồm: Lưới, dây câu, phao, neo và các vật liệu liên quan.

Theo báo cáo của tổ chức FAO (Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc) tác động của ô nhiễm rác thải ngư cụ gây ảnh hưởng tới môi trường, kinh tế, xã hội. Trước hết là môi trường, khi sinh vật biển và môi trường sống bị đe dọa bởi ngư cụ thất lạc. Tiếp đó là kinh tế, thể hiện ở rủi ro mất ngư cụ do vướng mắc, tốn thời gian xử lý, phát sinh chi phí thu hồi, giảm thu nhập khi nguồn lợi suy giảm. Cuối cùng là xã hội, ảnh hưởng đến việc làm do sản lượng đánh bắt bị suy giảm và giao thông trên biển, làm giảm các cơ hội giải trí và hoạt động ngành du lịch.

Tại Việt Nam, sức ép rác thải biển được ghi nhận ở mức lớn, trong khi khai thác thủy sản vẫn là nguồn sinh kế của phần lớn lực lượng lao động ven biển. Ngành khai thác thủy sản có sản lượng khoảng 3,9 triệu tấn, giải quyết việc làm cho khoảng 4 triệu người, tuy nhiên Việt Nam là một trong 5 quốc gia có lượng rác thải biển lớn nhất thế giới, ước tính 0,28-0,73 triệu tấn/năm. Việt Nam cũng đang đối mặt nhiều thách thức do nguồn lợi cạn kiệt, tác động của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường.

Theo bà Quách Thị Khánh Ngọc, Khoa Kinh tế-Trường đại học Nha Trang, có thể giảm hệ quả nếu có cơ chế thu hồi và tiếp nhận rác thải ngư cụ phù hợp trên bờ. Khảo sát tại Quảng Ninh, Khánh Hòa, Kiên Giang cho thấy mức độ rác ngư cụ trên biển tương đối phổ biến: 43% ngư dân cho biết thỉnh thoảng gặp, 28% hiếm khi, 12% thường xuyên... Số liệu này phản ánh rác ngư cụ đã hiện diện đáng kể trên nhiều ngư trường. Lượng ngư cụ mất hoặc bỏ lại có sự khác nhau theo nghề khai thác. Sự khác biệt này cho thấy giải pháp cần phân nhóm theo nghề, tránh áp dụng một cách tiếp cận đồng loạt.

Theo khảo sát, lượng ngư cụ mất, bỏ lại trung bình mỗi tàu/năm có số lượng lớn. Tại Quảng Ninh 136 kg nhóm áo lưới/lưới bao/dây câu, 32 kg nhóm dây giềng và 2.229 phao; Khánh Hòa là 313 kg nhóm áo lưới/lưới bao/dây câu và 2.455 phao; ở Kiên Giang là 382 kg nhóm áo lưới/lưới bao/dây câu, 139 kg nhóm dây giềng và 892 phao. Điều đáng nói, thiệt hại hiện hữu ngay trong chi phí của ngư dân. Qua khảo sát, chi phí sửa chữa ngư lưới cụ trong năm trung bình khoảng 52 triệu đồng, tương đương 6,7% doanh thu; chi phí do lưới bị mất hoặc mắc kẹt trong năm trung bình khoảng 29 triệu đồng, tương đương 4% doanh thu.

Tuy nhiên, qua đánh giá khảo sát ở một số địa phương, điểm đáng chú ý là mức sẵn sàng tham gia của ngư dân: Có khoảng 57% sẵn sàng mang rác thải ngư cụ về bờ, hơn 90% trên tàu có khu vực trên để chứa ngư cụ hư hỏng, nhưng việc tiếp nhận trên bờ đối với lượng hư hỏng lại chưa có.

Hiện nay, tỷ lệ cảng cá/bến cá có thiết bị thu gom rác thải mới đạt 62%. Khi thiếu điểm tiếp nhận, việc mang rác về bờ dễ phát sinh thêm thời gian, công sức và chi phí. Động lực kinh tế là yếu tố quyết định để duy trì thu gom thường xuyên. Khảo sát cũng cho thấy, 59% ngư dân lựa chọn phương án mua lại và 41% lựa chọn đổi cũ lấy mới; miễn trừ thuế gần như không được lựa chọn. Điều này gợi mở rằng cơ chế cần trực tiếp, rõ ràng và thực hiện được ngay tại cảng.

Để xử lý hiệu quả rác thải ngư cụ, trước hết cần đầu tư, nâng cấp các cảng, bến có thiết bị thu gom và chuẩn hóa điểm tiếp nhận. Mỗi cảng cần có khu vực tập kết riêng cho ngư cụ hỏng, trang thiết bị thu gom tối thiểu, có quy trình bàn giao rõ ràng, đầu mối chịu trách nhiệm vận hành. Khi hạ tầng tiếp nhận được thiết kế thuận lợi, rác ngư cụ mới có điều kiện để quay về bờ, thay vì tiếp tục nằm lại trên biển.

Cùng với đó, cần có cơ chế xây dựng thiết kế cơ chế mua lại hoặc đổi cũ lấy mới theo nhóm vật liệu và theo nghề khai thác; có quy định giá thu mua theo loại vật liệu, tạo điểm đổi ngư cụ tại cảng, hoặc liên kết với doanh nghiệp cung ứng ngư cụ để hình thành vòng tuần hoàn. Các địa phương cần tổ chức thu gom, phân loại, tái chế theo chuỗi, gắn với cộng đồng nghề cá; cần đặt mục tiêu giảm thiệt hại sản xuất nhằm bảo vệ môi trường và cải thiện hiệu quả kinh tế của nghề cá.

Có thể bạn quan tâm

Mô hình trồng thử nghiệm linh chi dưới tán rừng tại Ban Quản lý rừng phòng hộ Xuân Lộc.

Lâm nghiệp Việt Nam từ khát vọng đến hành động thực thi cam kết Net Zero 2050

Trong bối cảnh thực thi cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050, ngành lâm nghiệp Việt Nam đang đứng trước sứ mệnh lịch sử kép: Phải bứt tốc trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, có sức cạnh tranh toàn cầu; vừa khẳng định vai trò là "bể hấp thụ carbon" cốt lõi, bảo vệ vững chắc an ninh sinh thái quốc gia.

Nhiều ao cá bạc trăm triệu tại khóm 4 phường Tân Thành (tỉnh Cà Mau) bị chết trắng do sự cố môi trường.

Cà Mau chỉ đạo khắc phục hậu quả môi trường vụ cây trồng, cá nuôi chết hàng loạt

Liên quan đến phản ánh của người dân phường Tân Thành về cây trồng, vật nuôi bị ảnh hưởng bởi quá trình thi công dự án mở rộng Cảng hàng không Cà Mau, lãnh đạo tỉnh vừa có văn bản chỉ đạo quyết liệt nhằm bảo vệ sinh kế của người dân, buộc chủ đầu tư và nhà thầu phải khẩn trương bồi thường và khắc phục môi trường sản xuất.

Trạm sạc xe máy điện tại một Trung tâm thương mại ở Hà Nội. (Ảnh ĐỨC TÙNG)

Phát triển hạ tầng sạc cho giao thông xanh

Chuyển đổi sang phương tiện phát thải thấp đang trở thành xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, để xe điện thật sự đi vào đời sống, cần giải quyết bài toán quy hoạch, hạ tầng sạc, chính sách hỗ trợ và hành vi sử dụng của người dân.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 6/5/2026: Cả nước ngày nắng, chiều tối nhiều nơi xuất hiện mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết ngày 6/5/2026: Cả nước ngày nắng, chiều tối nhiều nơi xuất hiện mưa dông

Hôm nay, thời tiết trên cả nước nhìn chung khá thuận lợi với trạng thái ít mưa, trời nắng tại nhiều khu vực. Bắc Bộ và miền Trung duy trì hình thái thời tiết ổn định, trong khi cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ cần lưu ý khả năng xuất hiện mưa dông về chiều tối, cục bộ có thể kèm hiện tượng thời tiết cực đoan.

Lãnh đạo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi phát động Tuần lễ quốc gia nước sạch và vệ sinh môi trường năm 2026.

Phát động Tuần lễ quốc gia nước sạch và vệ sinh môi trường năm 2026

Ngày 5/5, tại xã Nhữ Khê, tỉnh Tuyên Quang, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang, UNICEF Việt Nam tổ chức Lễ phát động Tuần lễ quốc gia nước sạch và vệ sinh môi trường năm 2026 với chủ đề “Cấp nước an toàn - Ứng dụng công nghệ số - Phát triển bền vững”.

(Ảnh minh họa)

Thời tiết ngày 5/5: Cả nước có nắng nhưng không xuất hiện nắng nóng, mưa dông vào chiều tối và đêm

Dự báo, ngày 5/5, hầu hết các khu vực trên cả nước ban ngày trời nắng nhưng không xuất hiện nắng nóng, mưa dông giải nhiệt tập trung vào chiều tối và đêm. Khu vực Hà Nội không mưa, trưa chiều giảm mây trời nắng, thời tiết dễ chịu, nhiệt độ thấp nhất từ 22-24 độ C, cao nhất từ 28-30 độ C.

Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, Cục Khí tượng thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ về hiện tượng thời tiết cực đoan.

Mưa đá xuất hiện trên diện rộng ở miền bắc là hiện tượng hiếm gặp

Những ngày đầu tháng 5, hàng loạt địa phương ở khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ liên tiếp ghi nhận dông, lốc, sét, mưa đá với cường độ mạnh, gây thiệt hại về nhà cửa, hoa màu và tài sản của người dân. Đáng chú ý, mưa đá không chỉ xuất hiện ở khu vực miền núi mà còn lan rộng xuống trung du, đồng bằng, thậm chí cả Thủ đô Hà Nội.

[Video] Cảnh báo mưa dông diện rộng ở Bắc Bộ

[Video] Cảnh báo mưa dông diện rộng ở Bắc Bộ

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, hiện khối không khí lạnh ở phía Bắc đang di chuyển xuống phía Nam, gây mưa dông diện rộng ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, có nơi mưa rất to, nhiệt độ giảm.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 3/5/2026: Không khí lạnh tràn xuống, Bắc Bộ chuyển mưa dông, Trung Bộ còn nắng nóng

[Video] Dự báo thời tiết ngày 3/5/2026: Không khí lạnh tràn xuống, Bắc Bộ chuyển mưa dông, Trung Bộ còn nắng nóng

Không khí lạnh bắt đầu tác động đến thời tiết nước ta trong ngày hôm nay, khiến khu vực Bắc Bộ chuyển sang trạng thái mưa dông từ trưa và chiều. Trong khi đó, miền Trung vẫn duy trì nắng nóng diện rộng trước khi mưa dông xuất hiện vào chiều tối và đêm. Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ tiếp tục có nắng ban ngày.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 3/5/2026: Bắc Bộ sắp đón mưa lớn, Trung Bộ và Nam Bộ duy trì nắng mạnh ban ngày

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 3/5/2026: Bắc Bộ sắp đón mưa lớn, Trung Bộ và Nam Bộ duy trì nắng mạnh ban ngày

Không khí lạnh từ phía Bắc sẽ bắt đầu tác động đến nước ta từ ngày mai 3/5, khiến thời tiết Bắc Bộ chuyển mưa dông từ trưa và chiều. Trong khi đó, miền Trung vẫn duy trì trạng thái nắng nóng trước khi mưa dông xuất hiện vào cuối ngày; Nam Bộ tiếp tục ngày nắng, chiều tối có khả năng xuất hiện dông rải rác.