Việc nâng cấp các cửa khẩu, xây dựng thành cửa khẩu thông minh sẽ mang lại nhiều tác động tích cực cho phát triển kinh tế của cả hai nước, tăng cường hiệu quả quản lý, bảo vệ biên giới.
Tỉnh Quảng Ninh có vị trí chiến lược đặc biệt với đường biên giới trên bộ và trên biển dài, hệ thống cửa khẩu, lối mở phong phú, giữ vai trò cửa ngõ giao thương quan trọng giữa Việt Nam và Trung Quốc. Trước yêu cầu ngày càng cao về tốc độ, tính minh bạch và khả năng kết nối trong hoạt động thông quan, phương thức quản lý truyền thống đòi hỏi phải đổi mới toàn diện.
Theo đó, tỉnh Quảng Ninh đang nỗ lực tập trung đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật tại khu vực cửa khẩu, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành. Các hệ thống giám sát, nhận diện phương tiện, quản lý luồng hàng hóa, kiểm soát ra vào được triển khai theo hướng tự động hóa, kết nối dữ liệu thời gian thực. Nhiều quy trình kiểm tra, giám sát, thông quan từng bước được số hóa, giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy, góp phần rút ngắn thời gian xử lý, hạn chế ách tắc, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng chức năng.
Đến nay, tỉnh Quảng Ninh và Khu ủy Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây đã ký kết thỏa thuận khung hợp tác thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh Móng Cái-Đông Hưng. Hai bên thống nhất triển khai mô hình cửa khẩu hiện đại với hai luồng hoạt động riêng biệt: Khu vực cầu Bắc Luân I dành cho khách du lịch và cầu Bắc Luân II cho vận tải hàng hóa. Đề án này được kỳ vọng nâng cao hiệu suất thông quan, giảm ùn tắc và tăng tính minh bạch trong giao thương, trở thành hình mẫu hợp tác số xuyên biên giới trong khu vực Đông Nam Á.
Tại khu vực cửa khẩu Bắc Luân I, Bắc Luân II đã áp dụng hệ thống công nghệ hiện đại. Những hệ thống này giúp tăng cường hiệu quả quản lý, kiểm soát tại cửa khẩu, giảm thời gian và chi phí cho các hoạt động giao thương. Riêng cửa khẩu quốc tế Móng Cái cũng đã được kết nối với hệ thống cửa khẩu thông minh của thành phố Đông Hưng, giúp tăng cường hợp tác và giao thương giữa hai nước.
Tại khu vực cầu Bắc Luân II, Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Quốc tế Tân Đại Dương và Công ty Trách nhiệm hữu hạn Quảng Tây, Chi nhánh Đông Hưng, Trung Quốc đã hợp tác đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm kiểm định chất lượng nông, lâm, thủy sản. Việc đưa phòng thí nghiệm này vào hoạt động giúp hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc thuận lợi hơn, giảm chi phí và thời gian kiểm nghiệm.
Ông Nguyễn Văn Thành, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Quốc tế Tân Đại Dương cho biết: “Việc hợp tác đầu tư xây dựng Phòng thí nghiệm, kiểm nghiệm chất lượng nông, lâm, thủy sản tại khu vực cửa khẩu đã góp phần đẩy mạnh xuất nhập khẩu và giao thương hàng hóa là nông, lâm, thủy sản sang Trung Quốc. Góp phần giảm thời gian thông quan hàng hóa xuất khẩu, giảm các chi phí liên quan đến việc kiểm nghiệm và truy xuất hàng hóa xuất khẩu, thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu hàng hóa từ Việt Nam sang thị trường Trung Quốc”.
Năm 2025, tổng trọng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu của Quảng Ninh đạt hơn 3.000 triệu tấn và kim ngạch đạt 6.458,8 triệu USD. Riêng địa bàn chi nhánh Móng Cái đã đóng góp tới 6.293,21 triệu USD, tăng 27% so với cùng kỳ năm 2024; bên cạnh đó, với đà tăng trưởng thương mại, hoạt động xuất nhập cảnh cũng ghi nhận sự nhộn nhịp với tổng lượt người năm 2025 đạt hơn 8,5 triệu lượt, riêng cửa khẩu quốc tế Móng Cái chiếm hơn 8 triệu lượt, tăng 10,5% so với cùng kỳ năm 2024.
Cặp cửa khẩu Móng Cái-Đông Hưng giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong giao thương khu vực biên giới phía bắc, là điểm kết nối chiến lược giữa Việt Nam và khu vực Hoa Nam (Trung Quốc). Trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số mạnh mẽ, việc xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh tại đây là yêu cầu cấp thiết cả về thực tiễn lẫn chiến lược. Việc xây dựng cửa khẩu thông minh sẽ là động lực phát triển kinh tế khu vực, thu hút doanh nghiệp logistics, thương mại điện tử, tạo việc làm, tăng thu ngân sách, nâng cao năng lực cạnh tranh với các cửa khẩu khác trong khu vực Việt-Trung và ASEAN-Trung Quốc.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh Bùi Văn Khắng cho biết: “Quảng Ninh đang đề xuất với Chính phủ sớm phê duyệt đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái-Đông Hưng và quyết định thành lập khu thí điểm, khu hợp tác kinh tế qua biên giới. Việc xây dựng cửa khẩu thông minh phải đặt trong mối quan hệ hợp tác, cùng phát triển đối với phía Đông Hưng, vì thế các cơ quan chuyên môn phải liên tục trao đổi, thống nhất các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình xuất nhập khẩu thông minh để bảo đảm mô hình “một cửa, một lần dừng” vận hành hiệu quả. Đồng thời, chuẩn bị sẵn sàng nguồn vốn đầu tư và lập kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để vận hành hệ thống thông minh theo đúng lộ trình đã đề ra”.
Cửa khẩu thông minh Móng Cái-Đông Hưng tích hợp các công nghệ cốt lõi của cách mạng công nghiệp 4.0 như: Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), nhận diện sinh trắc học và hệ thống camera giám sát thông minh. Các công nghệ cho phép tự động hóa toàn bộ quy trình kiểm soát người, phương tiện, hàng hóa, đồng thời dự báo rủi ro, nhận diện gian lận và phát hiện hành vi bất thường ngay trong thời gian thực. Nhờ đó, thủ tục biên giới được rút ngắn đáng kể, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý.
Việc xây dựng cửa khẩu thông minh phù hợp với xu hướng chuyển đổi số quốc gia. Đây là một phần trong lộ trình xây dựng chính phủ số, kinh tế số và xã hội số... Mới đây, tại cuộc làm việc với tỉnh Quảng Ninh, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh: “Việc xây dựng cửa khẩu thông minh Móng Cái-Đông Hưng, hình thành Khu hợp tác kinh tế qua biên giới không chỉ mang ý nghĩa phát triển riêng của Quảng Ninh mà còn góp phần trực tiếp vào mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy xuất nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế của cả nước...”.
Tỉnh Quảng Ninh đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, trở thành cực tăng trưởng mới ở khu vực phía bắc, là cửa ngõ quan trọng trong hợp tác kinh tế Việt Nam-ASEAN và Trung Quốc. Việc xây dựng cửa khẩu thông minh, hình thành Khu hợp tác kinh tế qua biên giới và đầu tư tuyến đường sắt Móng Cái-Hạ Long-Hải Phòng không chỉ mang ý nghĩa phát triển riêng của tỉnh, mà còn góp phần trực tiếp vào mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy xuất nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế của cả nước...
