Nhằm giải quyết phần nào tình trạng ùn tắc giao thông, nguyên nhân gây thiệt hại cho Hà Nội hàng tỷ USD mỗi năm, UBND thành phố quyết định ban hành Quyết định số 01/2026/QĐ-UBND. Theo đó, từ ngày 15/1/2026, các loại xe tải có tổng mức trọng tải từ 2 tấn trở lên không được vào khu vực nội đô (từ vành đai 3,5), chỉ được hoạt động từ 21 giờ tối hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau. Thời điểm đó, dù còn nhiều băn khoăn, nhưng quy định đã ban hành, việc triển khai thực hiện cũng đưa đến những hiệu quả rõ nét.
Từ quy định này, hơn hai tháng sau, sóng gió ập đến với người sử dụng xe bán tải. Người ta “giật mình” nhận ra rằng, theo Thông tư 53/2024/TT-BGTVT (ban hành năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025) của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng), hầu hết các loại xe bán tải thông dụng hiện nay bị xếp vào nhóm “ô-tô tải pickup cabin kép”. Trước đây, theo Quy chuẩn 41/2019, xe bán tải có “khối lượng chuyên chở cho phép” dưới 950 kg được coi là xe con, nhưng theo cách phân loại lại của Thông tư 53, xe bán tải có “tổng mức trọng tải” từ 2 tấn trở lên mặc định bị xem là xe tải thông dụng.
Tác động dồn dập của các văn bản quy phạm pháp luật đưa đến những chuyện “dở khóc, dở cười”. Chủ xe bán tải vội vã chạy về “soi” đăng ký xe để biết phương tiện của mình thuộc loại gì. Nhiều người thắc mắc tại sao hơn hai tháng từ ngày cấm xe tải vào nội thành Hà Nội, xe bán tải cũng bị cấm theo mà chưa bị xử phạt. Xa hơn nữa, từ đầu năm 2025, phần lớn xe bán tải dù đã bị coi là xe tải trên toàn quốc nhưng lại hoàn toàn không chịu chế tài xử lý vi phạm (không được đi làn tốc độ cao nhất trên cao tốc, không được vào đường có biển cấm xe tải…).
Đó là hệ lụy của một “vùng xám” về quy định trong quản lý nhà nước. Phía ban hành dường như có sự chồng chéo, thiếu nhất quán, thiếu tính dự báo, sự tham vấn, phản biện và đánh giá tác động. Phía chấp hành, cụ thể là người dân, không được nắm bắt đầy đủ thông tin, dẫn đến bị động, bất ngờ. Cơ quan chức năng cũng có phần bối rối, chưa biết xử lý thế nào, dù quy định đã có hiệu lực thi hành từ lâu. Nhưng chuyện này sẽ không thể kéo dài khi camera AI, thiết bị không có “chức năng” tuyên truyền - nhắc nhở, đã được lắp đặt ở mọi nơi.
Rất khó đoán trước diễn biến câu chuyện, nhưng có một điều chắc chắn là những bất cập “hệ thống” đang gây tác động mạnh lên đời sống xã hội. Đầu tiên là các luồng trái chiều về tính hợp lý. Quy định nhằm giải quyết tình trạng ùn tắc nên cấm xe tải và phần lớn xe bán tải, nhưng có những loại xe tương tự, thậm chí cồng kềnh hơn lại “được” xem là ô-tô con pickup. Thứ hai, nếu quy định đã ban hành, phải có cách vận hành để thượng tôn pháp luật nhưng vẫn giữ được đồng thuận xã hội. Thứ ba, một phần tương tự xe tải, việc cấm xe bán tải (nếu thực hiện nghiêm) sẽ tạo áp lực lên hoạt động vận chuyển, kinh doanh của không ít doanh nghiệp, hộ kinh doanh cá thể.
Khi chiếc xe bán tải mắc kẹt giữa những dòng quyết định, thông tư, phụ lục, câu chuyện đã không còn gói gọn trong nội đô Hà Nội, mà là bài toán cần được giải trên cả nước. Nếu vướng mắc nằm ở những khe hở nhận thức trong quá khứ, cần một sự tháo gỡ linh hoạt, thấu tình đạt lý thay vì mệnh lệnh đột ngột, cứng nhắc.
