Bộ tranh là món quà tinh thần, đóng góp bằng hội họa của người nghệ sĩ cho cuộc vận động sáng tác hướng tới kỷ niệm 145 năm Đường sắt Việt Nam (1881-2026) và 80 năm Ngày truyền thống ngành đường sắt Việt Nam (21/10/1946-21/10/2026).
Phía sau hình ảnh những đoàn tàu là ký ức về ngành nghề đã để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống đất nước suốt nhiều thế hệ. Với họa sĩ Quỳnh Thơm, đường sắt còn là đề tài giàu chất liệu tạo hình, bởi mỗi cung đường, cây cầu, đoàn tàu, ô cửa, chân dung người lao động và hành khách… đều mang theo câu chuyện riêng.
Bộ tranh gồm 10 tác phẩm, thể hiện bằng chất liệu sơn dầu trên toan. Trong đó, các tác phẩm “Tàu về Mỹ Trạch”, “Con tàu kỷ nguyên mới” (2 bức), “Đường tàu đường hoa”, “Ký ức tàu hơi nước” và “Tàu qua cầu Hàm Rồng” có kích thước 76cm x 96cm. Bốn tác phẩm còn lại gồm “Tàu đi qua hoàng hôn”, “Tàu qua cầu Long Biên”, “Tàu qua đèo Hải Vân” và “Thương nhớ Cầu vòm” có kích thước 1,05m x 1,45m.
Cách lựa chọn đề tài của họa sĩ thể hiện mối liên hệ tự nhiên với hành trình sáng tác của ông. Quỳnh Thơm sinh năm 1971, từng có thời gian dài làm thiết kế đồ họa trước khi trở lại chuyên tâm với hội họa. Những năm gần đây, ông được biết đến qua chuỗi triển lãm “Sắc quê”, tập trung khai thác phong cảnh, đời sống và ký ức nông thôn. Tranh của ông giàu màu sắc, ánh sáng và có xu hướng khái quát hình ảnh thay vì đi sâu vào tả thực và được nhiều nhà sưu tập trong nước, quốc tế chú ý.
Đường sắt bước vào thế giới hội họa Quỳnh Thơm khá tự nhiên. Đường ray có thể được nhìn như một nét dẫn trong bố cục, đưa mắt người xem đi qua phong cảnh. Đoàn tàu tạo nên chuyển động. Cây cầu trở thành điểm nhấn. Núi, biển, đồng ruộng và ánh sáng tạo nên phần nền rộng lớn cho câu chuyện của con tàu…
Ở “Tàu về Mỹ Trạch”, cảm giác về một chuyến trở về được đặt ngay trong tên gọi. “Tàu đi qua hoàng hôn” lại gợi khoảnh khắc chuyển tiếp của ánh sáng. “Đường tàu đường hoa” đưa đường sắt đến gần hơn với cảnh sắc thiên nhiên. Hệ thống hình ảnh cho thấy cách họa sĩ tiếp cận đề tài không thiên về mô tả kỹ thuật mà hướng đến cảm xúc và vẻ đẹp của cảnh quan.
Trong bộ tranh, những địa danh gắn với lịch sử đường sắt tạo thành các điểm nhấn. “Tàu qua cầu Long Biên” là hình ảnh quen thuộc của Hà Nội. Cây cầu đã trở thành phần ký ức thiêng liêng của thành phố, chứng kiến nhiều biến động lịch sử và đời sống. Khi đoàn tàu xuất hiện trên cây cầu, hai hình ảnh giàu tính biểu tượng của đường sắt Hà Nội được đặt cạnh nhau trong cùng không gian.
“Tàu qua cầu Hàm Rồng” lại gợi một lớp ký ức khác. Cầu Hàm Rồng và tuyến đường sắt qua Thanh Hóa từng là trọng điểm trong những năm chiến tranh. Để duy trì hoạt động của tuyến đường, nhiều thế hệ cán bộ, công nhân đường sắt đã làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, góp phần bảo đảm mạch giao thông phục vụ chiến trường và đời sống. Đưa đoàn tàu qua Hàm Rồng vào tranh cũng là cách gợi nhớ những con người đứng phía sau mỗi chuyến tàu.
“Tàu qua đèo Hải Vân” gợi không gian bao la với núi, biển và đường ray. Cung đường Hải Vân từ lâu đã tạo nên một trong những cảnh quan đặc biệt của tuyến đường sắt bắc-nam. Trong tranh Quỳnh Thơm, vẻ đẹp đường sắt luôn hòa quyện cùng vẻ đẹp đất nước, con người. Đoàn tàu trở thành một phần của phong cảnh, đi qua những miền địa hình khác nhau và kết nối các vùng đất.
Tác phẩm “Con tàu kỷ nguyên mới”. (Ảnh: NVCC)
Bộ tranh cũng nổi bật ở sự đan xen giữa ký ức và hiện tại. “Ký ức tàu hơi nước” đưa người xem trở về một thời kỳ đã lùi xa. Trong khi đó, “Con tàu kỷ nguyên mới 1” và “Con tàu kỷ nguyên mới 2” hướng công chúng cảm nhận vẻ đẹp mạnh mẽ, tươi sáng của tương lai. Hai nhóm hình ảnh đứng ở hai đầu của một hành trình, tạo nên mạch liên tưởng phù hợp với dấu mốc 145 năm của ngành đường sắt Việt Nam.
Từ những tuyến đường đầu tiên, những nhà ga và cây cầu, ngành đường sắt đã trải qua nhiều giai đoạn, đồng hành cùng đất nước trong chiến tranh, hòa bình và công cuộc đổi mới. 80 năm Ngày truyền thống ngành đường sắt Việt Nam cũng là dịp để những người làm nghề nhìn lại chặng đường đã qua, đồng thời hướng đến những yêu cầu mới của ngành trong giai đoạn phát triển hiện nay.
Qua các tác phẩm văn học, âm nhạc, nhiếp ảnh và hội họa, ký ức về đường sắt được tiếp cận từ nhiều góc độ, gắn với con người, địa danh, đoàn tàu và những câu chuyện cụ thể.
Trong đó, hội họa có khả năng lưu giữ những khoảnh khắc mà ngôn từ đôi khi khó diễn tả như ánh sáng trên sân ga, đoàn tàu đi qua cầu, đường ray chạy giữa cánh đồng hay bóng con tàu trong hoàng hôn.
Chia sẻ về bộ tranh, họa sĩ Quỳnh Thơm cho biết, ông cảm thấy xúc động khi được đóng góp cho Cuộc vận động sáng tác hướng tới dịp lễ kỷ niệm quan trọng của Đường sắt Việt Nam. Bao chuyến tàu, sân ga, cây cầu và các miền đất con tàu đi qua vốn đã để lại trong ông nhiều ký ức. Khi bắt tay vào thực hiện đề tài, họa sĩ càng nhận ra đường sắt có nhiều lớp câu chuyện để đưa vào hội họa.
Vốn quen với cảnh làng quê, những con đường, cánh đồng và dòng sông, Quỳnh Thơm đã đặt đoàn tàu trong mối liên hệ với cảnh vật chung quanh. Có khi ông bị cuốn hút bởi một cây cầu, có khi là ánh sáng trên đoàn tàu, một khoảnh khắc hoàng hôn hay vẻ đẹp của cả cung đường.
Từ những chi tiết sinh động, ông tìm cách ghi lại cảm xúc bằng màu sắc và ánh sáng, thay vì chỉ tái hiện hình ảnh đoàn tàu. Sự tiếp nối ký ức và hiện tại, tương lai cũng là điều ông muốn gửi gắm qua loạt tranh, khi những hình ảnh đã đi qua vẫn còn ở lại trong ký ức, còn những chuyến tàu hôm nay tiếp tục mở ra những câu chuyện, giá trị mới.
Họa sĩ Quỳnh Thơm trong quá trình vẽ các tác phẩm. (Ảnh: NVCC)
Để hoàn thành “Tự hào Đường sắt Việt Nam”, họa sĩ Quỳnh Thơm dành nhiều thời gian tìm hiểu hình ảnh, ký ức và những dấu mốc gắn với các tuyến đường sắt. Bộ tác phẩm được thực hiện liên tục, trong cùng mạch cảm xúc, nhưng mỗi bức lại mở ra sắc thái riêng. Những cây cầu, đoàn tàu, đường ray nối tiếp nhau qua màu sắc, ánh sáng và cảnh quan, tạo thành hành trình hội họa từ ký ức đến hiện tại và hướng về tương lai.
Sự công phu của loạt tranh còn thể hiện cách họa sĩ lựa chọn những góc độ, chiều sâu khác nhau của đường sắt Việt Nam. Mỗi tác phẩm có kích thước, bố cục và điểm nhìn riêng, song vẫn giữ được sự thống nhất trong ngôn ngữ màu sắc. Quỳnh Thơm chọn những hình ảnh giàu sức gợi để đánh thức cảm xúc của người xem. Nhờ đó, các tác phẩm trong bộ tranh có thể được nhìn như những khoảnh khắc riêng, đồng thời tạo thành câu chuyện liền mạch về những chuyến tàu đã đi qua thời gian.
Tác phẩm “Thương nhớ Cầu vòm”. (Ảnh: NVCC)
Sau chuỗi thời gian miệt mài sáng tạo, dù nhận được nhiều lời đề nghị giao lưu, chuyển nhượng từ các nhà sưu tập, Quỳnh Thơm vẫn dự định trao tặng bộ tranh cho Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam. Món quà thể hiện tâm sức, tình cảm của người họa sĩ dành cho một hành trình đã đi qua nhiều thế hệ. Có lẽ đó cũng là điều đẹp nhất của một món quà nghệ thuật khi tiếp tục được lan tỏa trong hành trình đáng tự hào của ngành nói riêng và cộng đồng nói chung.
Với họa sĩ, đây đồng thời là bước khởi đầu cho mạch sáng tác còn nhiều dư địa. Đường sắt có quá nhiều câu chuyện để vẽ, Quỳnh Thơm mong sẽ còn có dịp trở lại với đề tài này, tiếp tục tìm kiếm những sắc màu mới, để những chuyến tàu Tổ quốc còn được lưu giữ lâu hơn trong ký ức thông qua con đường nghệ thuật.
