Lưu giữ ký ức những tờ báo cũ

Nhiều tờ báo, tạp chí hiện đã lưu giữ các số phát hành dưới dạng điện tử, chủ yếu từ khoảng sau năm 2000 đến nay. Thế nhưng, với những ấn phẩm trước đó, bản giấy vẫn là định dạng gần như duy nhất, được bảo quản trong các điều kiện khác nhau và vì thế luôn đối mặt với nguy cơ xuống cấp, hư hỏng...

Nhà sưu tập Nguyễn Phi Dũng hướng dẫn chị Nguyễn Thị Hồng thực hiện việc chụp các trang Báo Nhân Dân. (Ảnh: MẠNH HÀO)
Nhà sưu tập Nguyễn Phi Dũng hướng dẫn chị Nguyễn Thị Hồng thực hiện việc chụp các trang Báo Nhân Dân. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Với niềm đau đáu ấy, trong hơn một năm qua, nhà sưu tầm Nguyễn Phi Dũng đã nỗ lực số hóa kho báo của mình. 29 tấn báo, với nhiều đầu báo, tạp chí được phát hành qua các thập niên, được ông chuyển dần thành những file ảnh.

Hàng tấn giấy trên giá

Kể từ lần đầu tôi gặp ông năm 2020, khi đó kho tư liệu mới có khoảng 7 tấn báo, tạp chí, đến nay ông Dũng đã đưa về thêm 22 tấn báo, tạp chí nữa, đặt tại số nhà 595 đường Trường Chinh, phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình.

Số lượng giờ nhiều đến mức ông đã phải dành một mặt bằng khoảng 350m2 ở tòa nhà văn phòng của mình cho việc lưu giữ, với những kệ sắt được xếp thành hàng dài, cao quá đầu người.

Trong không gian đó, ông Dũng dành một góc nhỏ để tưởng nhớ người cha, ông Nguyễn Phi Hùng, người đã khơi dậy tình yêu báo giấy ở ông. Sau hơn 10 năm theo đuổi và mở rộng bộ sưu tập nhỏ ban đầu được thừa hưởng từ người cha, ông Dũng giờ đã có một kho tư liệu lên đến 29 tấn.

Tháng 6/2024, ông Dũng được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) xác lập kỷ lục là nhà sưu tầm báo giấy phát hành tại Việt Nam từ cuối thế kỷ 19 đến nay với số lượng nhiều nhất.

Ngoài những đầu báo giá trị có từ cuối thế kỷ 19 đến trước năm 1954, phần lớn kho báo là những đầu báo gắn với đời sống chính trị, xã hội Việt Nam trong thế kỷ 20 như Nhân Dân, Quân đội nhân dân, Tiền phong, Thanh niên…

Tháng 6/2024, ông Dũng được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) xác lập kỷ lục là nhà sưu tầm báo giấy phát hành tại Việt Nam từ cuối thế kỷ 19 đến nay với số lượng nhiều nhất.

Vào thời điểm đó, bộ sưu tập của ông được xác nhận gồm khoảng 400.000 tờ báo, trong đó có hơn 100 đầu báo phát hành tại Việt Nam trước năm 1954, khối lượng khoảng 21 tấn. Với số lượng báo, tạp chí tăng qua từng năm, việc bảo quản trở nên khó khăn hơn cho ông Dũng.

Theo người đàn ông sinh năm 1960, có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng đến kho tư liệu báo chí của ông, nhẹ là mối mọt, ẩm thấp, giấy giòn, nặng là thiên tai, cháy nổ.

Về vấn đề này, ông Trần Đăng Phương, Trưởng phòng Xử lý nghiệp vụ, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I (Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước) cho rằng, việc tài liệu sử dụng liên tục sẽ bị hư hỏng cho nên giải pháp thường là số hóa để tối ưu quy trình phục vụ. Vì thế, khi được một người bạn gợi ý nên số hóa báo giấy thì cuối năm 2024, đầu năm 2025, ông Dũng ngay lập tức triển khai.

Sau một thời gian cân nhắc phương án, ông quyết định dùng máy ảnh phục vụ việc số hóa. Đó là lý do giải thích tại sao giữa kho báo rộng 350m², tôi bắt gặp hình ảnh chị kế toán Nguyễn Thị Hồng ngồi bên chiếc máy ảnh gắn trên giá. Công việc của chị khá đơn giản nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn khi phải mở từng trang báo, căn chỉnh, chụp, kiểm tra rồi chuyển sang trang tiếp theo. Hết tờ này đến tờ khác, ngày này qua ngày khác...

Sau khi chị Hồng chụp xong ở chế độ phân giải cao, phần mềm sẽ nhận diện các trang, lưu vào máy tính. Ban đầu, ông Dũng kỳ vọng những file ảnh có thể được nhận diện ký tự, chuyển thành văn bản để thuận tiện tra cứu.

Tuy nhiên, khi tính đến việc công bố và khai thác các bản số hóa, ông lo ngại những vấn đề liên quan bản quyền. Vì vậy, phương án trước mắt của ông vẫn là chụp, lưu giữ và bảo quản dữ liệu.

Nếu chỉ tính riêng Báo Nhân Dân từ năm 1960 đến 1990 đã có hơn 10.000 số báo. Mỗi số lại có nhiều trang nên khi cộng lại, hàng trăm nghìn trang báo đã được chị Hồng chụp lại trong hơn một năm qua.

Và đó mới chỉ là một phần nhỏ trong 29 tấn báo giấy, tạp chí được lưu giữ. Điều khiến ông Dũng băn khoăn hiện nay là kho tư liệu báo chí rất cần được lan tỏa tới những ai quan tâm, tìm kiếm thông tin phục vụ công việc.

Quan điểm này cũng được Giám đốc Thư viện quốc gia Việt Nam Nguyễn Xuân Dũng chia sẻ, khi ông cho rằng, việc chỉ số hóa báo chí dưới dạng file ảnh sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu chúng không nhằm phục vụ cho người đọc tra cứu thông tin, bài viết ở những trang báo cũ dưới dạng từ khóa thay vì phải lật giở hàng trăm, hàng nghìn tờ báo qua các năm để tìm kiếm.

Nỗ lực bảo tồn và lan tỏa

Đến nay, ông Dũng đã số hóa nhiều đầu báo từ năm 1990 trở về trước, như Nhân Dân, Quân đội nhân dân, Tiền phong,…

Thậm chí, số đầu báo trước năm 1960 cũng được thực hiện nhưng việc triển khai chậm do chất lượng nhiều tờ báo xuống cấp, cần có biện pháp tu bổ và phục chế. So với quy trình số hóa của ông Dũng, các bước thực hiện tại Thư viện quốc gia Việt Nam đồng bộ và chuyên nghiệp hơn.

Theo ông Lê Đức Thắng, Trưởng phòng Tin học, Thư viện quốc gia Việt Nam, việc số hóa báo giấy, tạp chí… đã được thư viện thực hiện từ cuối năm 2012, đầu 2013, thậm chí với những tờ báo khổ to như Báo Nhân Dân hay những tờ báo có chữ rất nhỏ.

Đến nay, Thư viện quốc gia Việt Nam đã số hóa khoảng 300.000 số báo, với nhiều đầu báo, tạp chí từ trước năm 1954 như Cờ giải phóng, Cứu quốc, Đông Dương tuần báo, Gia Định báo…

Thống kê trong phần báo, tạp chí Đông Dương trên trang web của Thư viện quốc gia Việt Nam, khoảng 80 đầu báo đã được số hóa. Nhờ phần mềm hiện đại của nước ngoài, người đọc có thể tìm số báo và tra cứu thông tin thuận tiện.

Theo ông Lê Đức Thắng, việc số hóa báo, tạp chí tại Thư viện quốc gia Việt Nam được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt, từ việc đánh giá tình trạng tài liệu, bảo quản, tu bổ, phục chế đến việc ghi chép thông tin và thực hiện sao chụp, lưu giữ.

Đến nay, Thư viện quốc gia Việt Nam đã số hóa khoảng 300.000 số báo, với nhiều đầu báo, tạp chí từ trước năm 1954 như Cờ giải phóng, Cứu quốc, Đông Dương tuần báo, Gia Định báo…

Tuy nhiên, điểm hạn chế là Thư viện quốc gia Việt Nam không có nhiều đầu báo, tạp chí xưa, quý hiếm vốn nằm trong các bộ sưu tập cá nhân và không được công bố, giới thiệu rộng rãi.

Với ông Nguyễn Phi Dũng, công việc ấy đang là một cuộc chạy đua với thời gian. Tuổi đã cao, con cháu không ai có cùng đam mê cho nên nếu ông không làm, sẽ không có ai làm, nhất là khi ông đang sở hữu số lượng báo giấy, tạp chí lớn nhất Việt Nam và khó có thể bảo quản hơn nữa.

Trong giới sưu tập cũng có nhiều người chơi báo, tạp chí nhưng họ sưu tập chọn lọc hoặc theo chuyên đề, số lượng lại ít. Vì thế, mục tiêu của ông không dừng ở việc giữ lại 29 tấn giấy mà là bảo tồn trước, lan tỏa sau khi điều kiện cho phép.

Có thể bạn quan tâm

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Khai mạc Hội nghị Đối thoại châu Á-Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực

Hội nghị Đối thoại châu Á-Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực nhằm đánh giá tính xác thực trong đề cử, đánh giá, bảo tồn, phục hồi, tái thiết, quản lý di sản, chia sẻ kinh nghiệm, cũng như thảo luận về các thách thức đặt ra trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Họa sĩ Văn Đức, con trai họa sĩ Văn Giáo giới thiệu với công chúng bức tranh Bác Hồ thăm nhân dân Hà Bắc (1978). (Ảnh: LINH BẢO)

Giới thiệu "gia tài" của họa sĩ Văn Giáo tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh

Triển lãm “Văn Giáo - Đất nước mùa xuân” đang trở thành điểm nhấn trong hoạt động trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là lần đầu tiên người yêu hội họa thành phố được thưởng thức khá trọn vẹn “gia tài” đồ sộ của một trong những tên tuổi lớn trong nền mỹ thuật Việt Nam.

Tiếng trống trường và những bài hát thiếu nhi đi cùng năm tháng

Tiếng trống trường và những bài hát thiếu nhi đi cùng năm tháng

Những hồi trống chỉ cất lên duy nhất một lần một năm học, nhưng cũng đủ để các bố mẹ tới tham dự lễ khai giảng nước mắt rưng rưng, các cô giáo trẻ xoa cánh tay thì thầm với nhau: “Nghe tiếng trống em gai hết cả người!”… Đó cũng là cách chúng tôi níu giữ và truyền cảm xúc tới những thế hệ sau.

Triển lãm mang đến vẻ đẹp của văn hóa dân gian trong ngôn ngữ tạo hình hiện đại.

Kể chuyện di sản bằng gốm và mây tre

Lần đầu tiên, trong không gian trưng bày Fairmont Hanoi, các tác phẩm điêu khắc đương đại lấy cảm hứng từ di sản, từ văn hóa dân gian với hai chất liệu gốm và mây tre của hai nghệ sĩ Vũ Hữu Nhung và Trần Thược được giới thiệu tới đông đảo công chúng.

Giới thiệu văn hóa đồng bào Tây Nguyên tại Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Hà Nội tổ chức trình diễn, giao lưu văn hóa các dân tộc hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Thành phố Hà Nội tổ chức Lễ phát động hưởng ứng “Ngày Văn hóa Việt Nam” năm 2026 vào ngày 3/10 tại Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam với hoạt động trình diễn, giao lưu văn hóa của nhiều dân tộc khắp cả nước. Đây là hoạt động mở đầu cho chuỗi hoạt động, sự kiện chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam của thành phố.

[Video] “Tứ gia” ra mắt sách ở tuổi 88, đánh dấu 61 năm gửi tình yêu vào trang viết

[Video] “Tứ gia” ra mắt sách ở tuổi 88, đánh dấu 61 năm gửi tình yêu vào trang viết

Ngày 25/9, tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, tác giả Nguyễn Thị Mỹ Dung giới thiệu ba cuốn sách mới gồm tiểu thuyết "Lặng lẽ", tiểu thuyết song ngữ Việt-Anh "Chuyện tình viên Phó sứ" và "Duyên tình thơ nhạc". Sự kiện diễn ra đúng dịp sinh nhật lần thứ 88, đồng thời đánh dấu chặng đường 61 năm gắn bó với sự nghiệp cầm bút của bà.

Chương trình thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế. (Ảnh: YẾN TRINH)

Rộn ràng Tết Trung thu giữa miền di sản Ninh Bình

Ngày 25/9, tại Khu du lịch sinh thái Thung Nham, phường Nam Hoa Lư đã diễn ra Chương trình “Vũ khúc trăng thu 2026” với nhiều hoạt động vui chơi, trải nghiệm văn hóa hấp dẫn dành cho thiếu nhi, gia đình và du khách, tạo nên không khí Tết Trung thu cổ truyền rộn ràng giữa không gian thiên nhiên di sản Ninh Bình.

Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương Trần Thanh Lâm phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc. (Ảnh: Đ.Quang)

Huế cần huy động nguồn lực, gắn bảo tồn với phát triển văn hóa bền vững

Với hệ thống di sản phong phú, đời sống văn hóa đặc sắc cùng nhiều mô hình sáng tạo ở cơ sở, Huế có nền tảng quan trọng để phát huy văn hóa thành nguồn lực nội sinh. Qua khảo sát tại thành phố, lãnh đạo Ban Tuyên giáo Trung ương đề nghị Huế tiếp tục đổi mới cách quản trị, huy động nguồn lực, gắn bảo tồn với phát triển bền vững.

Từ trái sang: Nhạc sĩ Hoài An, ca sĩ Tuấn Hùng, nhạc sĩ Hoài Phúc. (Ảnh: Ê-kíp sản xuất cung cấp)

Nhạc sĩ Võ Hoài Phúc ra mắt dự án âm nhạc “Trung thu”

Trong không khí mùa Trung thu, nhạc sĩ Võ Hoài Phúc cùng ê-kíp sản xuất giới thiệu dự án âm nhạc “Trung thu”, phổ từ bài thơ cùng tên của nhà thơ Lâm Xuân Thi. Ca khúc kết hợp giai điệu hiện đại với chất liệu âm nhạc truyền thống, trong đó tỳ bà 5 dây là điểm nhấn xuyên suốt bản phối.

“Thùng Thình Thùng” tạo nên sự gặp gỡ giữa các nhạc cụ âm nhạc dân gian và guitar điện tử. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

“Thùng Thình Thùng” - Bản hòa tấu đương đại đặc sắc về Tết Trung thu

Lấy cảm hứng từ không gian văn hóa Tết Trung thu truyền thống, nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc Phạm Việt Dũng (nghệ danh Dzũng) vừa ra mắt hòa tấu đương đại “Thùng Thình Thùng”. Tác phẩm kết hợp chất liệu âm nhạc dân gian với tiếng guitar điện tử, tạo nên một không gian âm thanh vừa hiện đại, vừa truyền thống.

Lãnh đạo tỉnh Tây Ninh và Hội Mỹ thuật Việt Nam cắt băng khai mạc Triển lãm Mỹ thuật khu vực VII (Đông Nam Bộ) lần thứ 30 năm 2026. (Ảnh: THANH PHONG)

Dấu ấn 30 năm mỹ thuật khu vực Đông Nam Bộ

Ngày 25/9, tại Trung tâm Văn hóa nghệ thuật tỉnh Tây Ninh, Hội Mỹ thuật Việt Nam phối hợp Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh khai mạc Triển lãm Mỹ thuật khu vực VII (Đông Nam Bộ) lần thứ 30 năm 2026. Triển lãm diễn ra đến hết ngày 29/9.

Chỉ các chủ thể đủ điều kiện và được cấp phép mới được thực hiện phổ biến phim trên mạng. (Ảnh minh họa)

Cục Điện ảnh siết chặt quản lý phổ biến phim trên không gian mạng

Ngày 25/9, Cục Điện ảnh đã có văn bản đề nghị các doanh nghiệp, đơn vị, tổ chức phổ biến phim trên không gian mạng, vận hành nền tảng truyền thông số, nền tảng trung gian hoặc kho ứng dụng có cung cấp phim, ứng dụng phổ biến phim tại Việt Nam chấp hành quy định về phổ biến phim trên không gian mạng.