Một căn nhà từng được hỗ trợ xây dựng hơn 10 năm trước nay đã xuống cấp. Người chủ tuổi cao, sức khỏe hạn chế, không còn làm thuê được nhiều. Những ngày có việc, ông chủ yếu làm các công việc lặt vặt tại nhà, còn người con đi phụ hồ, thu nhập khoảng 200.000 đồng/ngày.
Đó là hoàn cảnh của ông Trương Văn Quới, ở ấp Vĩnh Tiến, xã Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ. Qua rà soát, địa phương và các đơn vị liên quan đã hỗ trợ sửa chữa căn nhà, đồng thời trao gạo, quà vào các dịp lễ, Tết.
Với gia đình ông Quới, những hỗ trợ ấy giúp cuộc sống bớt khó khăn trước mắt. Nhưng câu chuyện cũng cho thấy một yêu cầu khác của công tác an sinh: muốn giảm nghèo bền vững, địa phương phải biết mỗi gia đình đang thiếu gì và cần gì để có thể tự ổn định cuộc sống.
Từ cách tiếp cận đó, xã Vĩnh Thạnh triển khai mô hình “Bản đồ số an sinh cộng đồng”. Thay vì chỉ quản lý danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo bằng những con số, địa phương từng bước đưa hoàn cảnh, nhu cầu và tình trạng hỗ trợ của từng hộ vào dữ liệu số.
Theo số liệu năm 2026, Vĩnh Thạnh có 10 hộ nghèo và 285 hộ cận nghèo. Việc phân loại theo từng ấp giúp cán bộ xác định những khu vực còn nhiều trường hợp khó khăn để tập trung rà soát. Tuy nhiên, phía sau mỗi con số là một hoàn cảnh khác nhau.
Tại ấp Vĩnh Tiến, riêng khu vực Kênh 8A, nhiều người vẫn sống bằng những công việc không ổn định như làm thuê, phụ hồ, bắt ốc. “Ai thuê gì làm đó” là cách mưu sinh của một số người dân nơi đây. Ấp hiện có 58 hộ nghèo và cận nghèo, trong đó 2 hộ nghèo.
Theo chị Nguyễn Thị Ngọc Hân, Phó Trưởng ấp Vĩnh Tiến, địa phương thường xuyên quan tâm, hỗ trợ các trường hợp khó khăn, song để thoát khỏi cảnh thiếu trước hụt sau, người dân vẫn cần một sinh kế ổn định.
Đây cũng là điểm khác biệt mà mô hình bản đồ số hướng tới. Qua rà soát, cán bộ không chỉ ghi nhận một hộ thuộc diện nghèo hay cận nghèo, mà tìm hiểu cụ thể gia đình cần nhu yếu phẩm, việc làm, vốn vay hay điều kiện phát triển kinh tế.
Chị Lương Thị Bé Ba, Phó Chủ tịch Hội liên hiệp Phụ nữ xã Vĩnh Thạnh cho biết, khi người dân có nhu cầu vay vốn, các tổ chức chính trị-xã hội phối hợp Ngân hàng Chính sách xã hội thông qua hoạt động ủy thác để kịp thời tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh tế, vươn lên thoát nghèo.
Như vậy, một điểm dữ liệu trên bản đồ không đơn thuần là tên một hộ dân. Đằng sau đó có thể là một lao động đang cần việc, một gia đình cần vốn sản xuất hoặc một trường hợp cần hỗ trợ khẩn cấp.
Hiện mô hình có 10 tổ công tác tại 10 ấp, mỗi tổ từ 3-5 thành viên, trực tiếp khảo sát, kiểm tra và cập nhật thông tin. Dữ liệu được bổ sung khi hoàn cảnh thay đổi, đồng thời ghi nhận mức độ ưu tiên và tình trạng hộ dân đã được hỗ trợ hay chưa.
Cách làm này còn mở thêm một hướng kết nối nguồn lực xã hội. Ông Võ Thành Hậu, ở ấp Qui Lân 1, từng tham gia hỗ trợ người dân từ nguồn vận động mạnh thường quân cho rằng, bản đồ giúp người có khả năng đóng góp dễ biết nơi nào, trường hợp nào đang thật sự cần hỗ trợ; Mặt trận cũng có thêm cơ sở để kết nối “đúng người, đúng nhu cầu”.
Ông Nguyễn Đông Xuân, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Vĩnh Thạnh cho biết, điều địa phương tâm đắc là mô hình đang góp phần thay đổi tư duy của cán bộ: từ quản lý hộ nghèo bằng sổ sách, giấy tờ sang quản lý dữ liệu trên nền tảng số.
Thời gian tới, Vĩnh Thạnh dự tính mở rộng dữ liệu sang các hộ khó khăn, đối tượng yếu thế; bổ sung thông tin về nhà hảo tâm, nguồn lực hỗ trợ và từng bước định vị các hộ dân trên bản đồ. Hệ thống cũng tiếp tục được hoàn thiện, với yêu cầu dữ liệu phải thường xuyên cập nhật, chính xác và bảo mật.
Khi dữ liệu phản ánh sát đời sống, công tác an sinh có thể chuyển từ hỗ trợ theo từng trường hợp sang chủ động nhận diện nhu cầu và kết nối nguồn lực. Từ một bản đồ số, mục tiêu cuối cùng không chỉ là biết ai đang khó khăn, mà là tìm được cách giúp họ có điều kiện ổn định cuộc sống và từng bước tạo dựng sinh kế bền vững.
